*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > فاطمیه1392 


گروه خبری: فاطمیه92  | تاریخ:1392/01/18 | ساعت:١٢:٤٣ | شماره خبر:٣١٦٢٨١ |  


    از نگاه آية‌الله‌‌العظمي سبحاني

فدک و ماهيت حقوقي آن

 سرزمين آباد و حاصل خيزى که در نزديکى خيبر قرار دارد و فاصله آن تا مدينه حدود 140 کيلومتر است، «فدک» ناميده مى‌شود. از نظر قوانين اسلامى، سرزمين‌هايى که از طريق جنگ و نبرد فتح مى‌شوند، متعلق به عموم مسلمانان است، و به وسيله حاکمان اسلامى تحت عنوان «مفتوحة عنوة» اداره مى‌شود؛ ولى سرزمينى که بدون نيروى نظامى، از طريق صلح و سازش در اختيار پيامبر قرار گيرد، «انفال» و يا «فى‏ء» و... 

  


فدک کجاست و ماهيّت حقوقي آن چيست؟

سرزمين آباد و حاصل خيزى که در نزديکى خيبر قرار دارد و فاصله آن تا مدينه حدود 140 کيلومتر است، «فدک» ناميده مىشود.[1] از نظر قوانين اسلامى، سرزمينهايى که از طريق جنگ و نبرد فتح مىشوند، متعلق به عموم مسلمانان است، و به وسيله حاکمان اسلامى تحت عنوان «مفتوحة عنوة» اداره مىشود؛ ولى سرزمينى که بدون نيروى نظامى، از طريق صلح و سازش در اختيار پيامبر قرار گيرد، «انفال» و يا «فى‏ء» و به اصطلاح امروزى «املاک خالصه» ناميده مىشود و از آن شخص پيامبر مىباشد و از درآمد آن نيازمندىهاى مسلمانان را برطرف مىکند. 

در سال هفتم هجرى که ارتش اسلام دژهاى مستحکم خيبر را محاصره کرد، همه آنها با قدرت نظامى فتح گرديد، جز «فدک» که مردم آنجا از در صلح و مسالمت وارد شدند و اراضى آنان به صورت املاک خالصه درآمد، و در اختيار رسولخداصل الله و علیه و آله قرار گرفت.

آنچه گفته شد، مورد اتفاق فقهاي اسلامى و مطابق با حکم قرآن مجيد مىباشد، آنجا که مىفرمايد: «و ما أفاءاللّه على‏ رسوله منهم فما أوجفتم عليه من خيل و لا رکاب و لکنّاللّه يسلّط رسله على‏ من يشاء واللّه على‏ کلّ شي‏ء قدير». [2] «آنچه را خدا از آنان (يهود) به رسولش بازگردانيده، چيزى است که شما براى بهدستآوردن آن زحمتى نکشيديد نه اسبى تاختيد، و نه شترى، اما خداوند، فرستادگانش را بر آنچه خواهد، چيره مىگرداند، که خداوند بر همهچيز تواناست».

از سوى ديگر، قرآن پيامبر را موظف مىسازد که حق «ذىالقربى» را بپردازد. چنانکه مىفرمايد: وآت ذاالقربى حقّه[3] «حق خويشاوندان را بپرداز».  نزديکترين فرد به رسولخداصل الله و علیه و آله، دخت گرامى ايشان، حضرت فاطمهعلیها السلام بود، از اين جهت «فدک» را به آنحضرت بخشيد و تا زمانى که پيامبرصل الله و علیه و آله زنده بود، کارگران حضرت زهراعلیها السلام آنجا را اداره مىکردند.

انگيزه خليفه نخست از نپذيرفتن ادعاي مالکيت حضرت فاطمهعلیها السلام درباره فدک

حال اين سؤال پيش ميآيد که چرا ابوبکر تقاضاي حضرت فاطمه زهراعلیها السلام درباره بازپسگرفتن فدک را نپذيرفت؟

جواب: قبل از پرداختن به جواب، بايد يادآور شويم که: تاريخ زندگى خليفه اول گواهى مىدهد که در بسيارى از موارد، ادعاى افراد را بدون شاهد و گواه مىپذيرفت. مثلًا، هنگامى که از طرف «علاء حضرمى» اموالى را به عنوان بيتالمال به مدينه آوردند، ابوبکر به مردم گفت: هرکس از پيامبر طلبى دارد يا آن حضرت به وى وعدهاى داده است، بيايد و بگيرد.  «جابر» از افرادى بود که به نزد خليفه رفت و گفت: پيامبر به من وعده داده بود که فلانقدر به من کمک کند و ابوبکر به او سه هزار و پانصد درهم داد!  «ابوسعيد» مىگويد: وقتى از طرف ابوبکر چنين خبرى منتشر شد، گروهى به نزد او رفتند و مبالغى دريافت کردند! يکى از آن افراد «ابوبشر مازنى» بود که به خليفه گفت: پيامبر به من گفته بود که هر وقت مالى براى او آوردند به نزد او بروم، ابوبکر به وى هزار و چهارصد درهم داد! [4]

اکنون مىپرسيم که چگونه خليفه ادعاى هر مدعى را مىپذيرد و از آنها شاهد نمىخواهد، ولى درباره دخت گرامى پيامبرصل الله و علیه و آله مقاومت مىکند و به بهانه اينکه او شاهد و دليل ندارد، از پذيرفتن سخن ايشان سرباز مىزند؟ وى که درباره اموال عمومى تا اينحد سخاوتمند است و به قرضها و وعده‏هاى احتمالى حضرت رسولصل الله و علیه و آله هم ترتيب اثر مىدهد، چرا درباره دخت آنحضرت تا اينحد خسّت مىورزد؟! امرى که خليفه را از تصديق دخت گرامى پيامبرصل الله و علیه و آله بازداشت، همان است‏ که ابنابىالحديد از استاد بزرگ و مدرّس بغداد، علىبنالفار نقل مىکند، آنجا که مىگويد:  به استاد گفتم: آيا زهرا در ادعاى خود راستگو بوده است؟ گفت: بلى.  گفتم: خليفه مىدانست که او زنى راستگو است؟ گفت: بلى.   گفتم: چرا خليفه حقّ مسلّم او را در اختيارش نگذاشت؟ در اين موقع استاد لبخندى زد و با کمال وقار گفت: اگر در آنروز سخن او را مىپذيرفت و به اينجهت که او زنى راستگوست، بدون درخواست شاهد، فدک را به وى باز مىگرداند، فردا او از اين موقعيت به سود شوهر خود على استفاده مىکرد و مىگفت که خلافت متعلّق به على است، و در آنصورت، خليفه ناچار بود خلافت را به على تفويض کند؛ چراکه وى را (با اين اقدام خود) راستگو مىدانست. ولى براى اينکه باب تقاضا و مناظرات بسته شود، او را از حقّ مسلّم خود بازداشت! [5]

1. معجمالبلدان، ماده «فدک».

 2. حشر/6.      

 3. اسراء/26.

4. صحيح بخارى،3/180 و طبقات ابنسعد،4/134.

5. شرح نهجالبلاغه ابنابىالحديد،16/284.

منبع: کتاب راهنماى حقيقت

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





يکشنبه ٣١ تير ١٣٩٧
جستجوی وب
کانال تلگرام
کانال تلگرام