*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


گروه خبری: پرس‌وجو  | تاریخ:1396/11/24 | ساعت:١٠:١٠ | شماره خبر:٣٩٧٨٩١ |  


    پرس و جو شماره 544با نگاه به حدیث  نحن معاشر الانبیاء لانورّث ما ترکناه صدقة می‌توان اثبات کرد که فدک حق حضرت فاطمه زهرا‌ علیها‌السلام است؟

با نگاه به حدیث نحن معاشر الانبیاء لانورّث ما ترکناه صدقة می‌توان اثبات کرد که فدک حق حضرت فاطمه زهرا‌ علیها‌السلام است؟

 ▪ اما درباره سوره عبس نبوت، ارثی نیست. «الله أعلم حیث یجعل رسالته»؛ رسالت، نبوت، امامت و این‌ها به عصمت برمی‏گردد و ارثی نیست. کتاب را پیامبر به امت ارث می‏دهد؛ مثل این‏که فرمود: «إنّی تارکٌ فیکم الثّقلین». از ارث به «ترکه» و «ماتَرَک» یاد می‏کنند و در تعبیرات دینی، به «ترکه» یاد شده است. ما هم تعبیر عرفی‏مان این است که مثلاً تَرَکه میّت چیست؟ حضرت‌ صلی‌الله علیه‌و‌آله و سلم هم فرمود: «میراث من قرآن و عترت است؛ «إنّی تارکٌ فیکم الثَقَلَین»، این ترکه و ارث در بین شما هست». به این معنا، همه چیز برای همه امت، چه صالح و چه طالح ارث است... 

  


▪ اما درباره سوره عبس

نبوت، ارثی نیست. «الله أعلم حیث یجعل رسالته»؛ رسالت، نبوت، امامت و این‌ها به عصمت برمی‏گردد و ارثی نیست.

کتاب را پیامبر به امت ارث می‏دهد؛ مثل این‏که فرمود: «إنّی تارکٌ فیکم الثّقلین». از ارث به «ترکه» و «ماتَرَک» یاد می‏کنند و در تعبیرات دینی، به «ترکه» یاد شده است. ما هم تعبیر عرفی‏مان این است که مثلاً تَرَکه میّت چیست؟ حضرت‌ صلی‌الله علیه‌و‌آله و سلم هم فرمود: «میراث من قرآن و عترت است؛ «إنّی تارکٌ فیکم الثَقَلَین»، این ترکه و ارث در بین شما هست». به این معنا، همه چیز برای همه امت، چه صالح و چه طالح ارث است.

وقتی که وجود مبارک زکریا‌ علیه‌السلام از ذات اقدس اله فرزند می‏خواهد، چون طبق دو آیه، دو خصیصه‏ تلخ برای فرزندها ذکر شده، برای این‌که به آن دو خصیصه مبتلا نشود هم در آیه سوره مبارکه آل‌عمران به خدا عرض کرد: «و اجعله مِن لدُنکَ ذرّیةً طیبة» یعنی فرزند طیب؛ هم در آیه مبارکه سوره مریم عرض کرد: «و اجعله ربِّ رضیا».

در مسئله ارث [ارث گذاشتن انبیاء در آیاتی مثل «یرثنی و یرث من آل یعقوب» و «ورث سلیمان داود»] اقوال متعددی است. گفته‏اند:

منظور از میراث، نبوت است.

منظور از میراث، علم و حکمت است.

منظور از میراث، مال است.

این اقوال سه‏گانه در قالب کتاب‏های تفسیری  مخصوصاً در جامع قُرطبی  آمده است.

بررسی اقوال سه‏گانه:

اول: منظور، نبوت نیست؛ برای این‏که نبوت، بر اساس آیه: «الله أعلمُ حیثُ یَجعَلُ رِسالَتَه» ارثی نیست. هیچ‌کدام از انبیا، نبوت را از نبی قبلی ارث نبردند. سلسله انبیا ابراهیمی‌ علیهم‌السلام از وجود مبارک حضرت ابراهیم‌ علیه‌السلام و انبیا بعدی، این‏ها هر کدام بر اساس «اعطاء الهی» به نبوت رسیدند، نه این‌که ارث برده باشند.

دوم: درباره علم و حکمت  که [فرموده‏اند:] «العلماء ورثة الأنبیاء»  این سر جایش محفوظ است که این‌ها وارثان انبیا هستند. برای این‏که انبیا معلم کتاب و حکمت‏اند و این‏ها هم علم و حکمت را از انبیا به ارث می‏برند. این هم اختصاصی به هیچ پیغمبری ندارد.

سوم: می‏ماند مسئله مال. در جریان مسئله مال که قول سوم است، اختصاصی به ما شیعه‏ها ندارد. عده‏ای، هم از اهل‌سنت و هم از قدما و از اصحاب  مثل «ابن‌‏عباس» و دیگران  این ارث را ارث مال دانسته‏اند. ما باید ببینیم که این ارث، ارث مال است یا غیر مال می‌باشد.

روایتی را «مرحوم کلینی‌ رضوان‌الله‌تعالی‌علیه» در کافی این‌چنین نقل می‏کند: انبیا درهم و دینار را به ارث نمی‏گذارند، این‏ها علم را به ارث می‏گذارند. این روایت را که مرحوم کلینی نقل کرد حق است؛ یعنی بنای انبیا بر این نیست که این‏ها مال جمع و به دیگری منتقل بکنند؛ این‏ها نیست.

آن‌چه که محور نزاع بین دو فرقه است آن ذیلی است که جعل شده؛ [یعنی] «ما تَرَکناه صدقة». این «ما تَرَکناه صدقة» را که آن‏ها نقل کردند سند ندارد و جعلی است و در جوامع روایی معتبر نیامده و در کتاب شریف کافی هم نیست. آن‌ها این را جعل کردند تا بگویند این «فدک» و امثال فدک صدقه است. وقتی صدقه عمومی شد به بیت‌المال می‏رسد، وقتی بیت‏‌المال شد به حاکم وقت منتقل می‏شود و همین کار را هم کردند.

ما برای این‏که ببینیم این روایت درست هست یا نه، اولاً در سند این روایت: متن این روایت به همین جمله ختم می‏شود که مرحوم کافی در کلینی نقل کرده است که «الانبیاء لا یوَرِّثون درهماً و لا دینارا». این‌ها علم را ارث می‏گذارند. آن «ما تَرَکناه صدقة» در جوامع روایی معتبر نیست. این یک.

و ثانیاً در حجیت روایت: چه معارض داشته باشد چه معارض نداشته باشد، اولاً و بالذات باید بر کتاب خدا عرضه شود. این دو طایفه روایات است که هر دو را مرحوم کلینی نقل کرد، بزرگان دیگر هم در جوامع روایی آورده‏اند:

یک طایفه مربوط به‌عنوان «نصوص علاجیه» است که در کتاب‏های اصولی فراوان مطرح است، که اگر دو خبر معارض بودند چه بکنیم؟ حضرت فرمود که: «ما وافَقَ کتابَ الله» می‏شود حجت، و «ما خالَفَ کتاب الله فاضربوه علی الجدار» و مانند آن. این‏ها به‌عنوان «نصوص علاجیه» است که روایت‏هایی که معارض هم‏ هستند، معیار حجت و لاحجت یا ترجیح إحدی ‏الحجتین، عرض بر قرآن کریم است.

طایفه دیگر روایاتی است که مطلق است چه معارض داشته باشد چه معارض نداشته باشد. وجود مبارک پیغمبر علیه‌و‌علی‌آله‌آلاف‌التحیةوالسلام و هم‏چنین ائمه‌ علیهم‌السلام فرمودند: «به نام ما حدیث جعل می‏کنند، ولی به نام خدا آیه قرآن را نمی‏توانند جعل بکنند»... به نام ما روایات جعلی زیاد هست. هر روایتی که از ما به شما رسید بر کتاب خدا عرضه کنید. اگر مطابق با کتاب خدا نبود و مخالف کتاب خدا بود، این حجت نیست و حرف ما نیست.

خدا غریق رحمت کند علامه مجلسی‌ رضوان‌الله‌تعالی‌علیه را؛ ایشان می‏فرمود: طبق همین روایت معلوم می‏شود که چیزهایی را به نام پیغمبر جعل کرده‏‌اند. برای این‏که این روایت «ستکثر عَلَیّ القالَة» یا صادر شده و یا صادر نشده. اگر صادر شده و پیغمبر‌ صلی‌الله علیه‌و‌آله و سلم فرمود، به نام من دروغ جعل می‏کنند معلوم می‏شود احادیث موضوع داریم. و اگر این روایت صادر نشده باشد همین دلیل بر جعل است، برای این‏که همین را از پیغمبر‌ صلی‌الله علیه‌و‌آله و سلم نقل کردند. لذا ایشان فرمود: این روایت چه صادر شده باشد چه صادر نشده باشد مضمونش حق است. یعنی معلوم می‏شود که به نام پیغمبر‌ صلی‌الله علیه‌و‌آله و سلم احادیثی جعل می‏کنند.

پس هر روایتی چه معارض داشته باشد چه معارض نداشته باشد باید بر قرآن کریم عرضه شود. لذا اول ما باید خطوط کلی قرآن را ارزیابی کنیم، بعد روایت را بر قرآن عرضه کنیم.

وقتی آیات قرآن را بررسی می‏کنیم، می‏بینیم عموماتی دارد، اطلاقاتی دارد و خصوصیاتی. هم عموم و اطلاقش شامل انبیا و غیر انبیا می‏شود و هم آن‏چه که مخصوص انبیا است. تمام این اطلاقات از «اقیموا الصلاة»، از «کُتِبَ علیکم الصیام»، از مسئله جهاد، از مسئله حج، از مسایل امر به معروف و نهی از منکر، همه تکالیف شامل انبیا و معصومین‌ علیهم‌السلام می‏شود. البته آن‌ها احکام مختصه هم دارند، نظیر وجوب نماز شب بر پیغمبر‌ صلی‌الله علیه‌و‌آله و سلم و مانند آن.

ولی یک: «یوصیکم الله فی اولادکم»؛ این‏گونه از عمومات مسئله ارث را تبیین می‏کند و شامل پیغمبر [هم] می‌شود. همه این‌ها مشمول‌اند.

دو: آیه سوره مبارکه احزاب «اولوا الأرحام بعضُهُم اولی ببعض» که طبقات ارث را تبیین می‏کند شامل انبیا هم می‏شود.

سه: قصه «وَرِثَ سلیمانُ داود» درباره خصوص نبوت است.

چهار: این‌جا هم «ولیاً یرِثُنی و یرِثُ من آل یعقوب» ظاهرش، مال است. برای این‏که «ارث نبوت» یا «ارث علم» یا «ارث حکمت» قرینه می‏خواهد.

وقتی عرفاً گفتند ارث، یعنی «مسئله‏ مال». فلان کس ارث برد، فلان کس وارث است؛ یعنی مال. درست است که می‏شود گفت: فلان شخص وارث علم فلان کس است، وارث حکمت فلان کس است، ولی مع‌القرینه است. با قرینه می‏شود ارث را در مسایل علم و حکمت مطرح کرد، ولی بی‏ قرینه همان مسئله ارث مال است . لغت این‏طور است، عرفاً این‏طور است، اعتبار عقلا این‏طور است.

پس این چهار دلیل نشان می‏دهد که انبیا همانند افراد دیگر مشمول این عموم و اطلاقات‏اند.

مهم‏تر از همه استدلال صدیقه کبری‌ علیها‌السلام در حضور همه مهاجر و انصار با اطلاع وجود مبارک امام زمانش، یعنی علی‌بن ابی‏طالب‌ علیها‌السلام است. حضرت باخبر بود که وجود مبارک صدیقه کبری‌ علیها‌السلام چگونه دارند احتجاج می‏کنند. یکی از کسانی که این خطبه را حفظ و نقل کرد زینب کبری‌ علیها‌السلام بود که این خطبه را حفظ کرده بود و برای دیگران نقل کرد. یکی از روات این خطبه زینب کبری‌ علیها‌السلام است.

الان شما ملاحظه بفرمایید که این خطبه نورانی حضرت‌ علیها‌السلام از چند بخش تشکیل می‏شود و از چند جهت حضرت استدلال می‏کنند، بعد از حمد و ثنا و توحید الهی و وحی و نبوت، به مسئله ارث می‏رسند که خطاب به مهاجر و انصار ‏فرمود: یابن أبی‏قحافه! أفی کتاب الله ان ترث اباک و لا ارث أبی»؟ در قرآن آمده که تو ارث می‏بری، ولی من از پدرم ارث نمی‏برم؟ «لقد جئت شیئاً فریا. أفعلى عمد ترکتم کتاب الله و نبذتموه وراء ظهورکم؟ اذ یقول: «و ورث سلیمان داود»؟ و قال فیما اقتصّ من خبر یحیی بن زکریا اذ قال: «فهب لى من لدنک ولیا، یرثنی و یرث من آل یعقوب»؟ پس این آیاتی است مربوط به انبیا که ارث می‏برند.

و هم‌چنین «و قال: «و اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض فی کتاب الله» و قال: «یوصیکم الله فی اولادکم للذکر مثل حظ الانثیین» و قال: «ان ترک خیراً الوصیه للوالدین و الاقربین بالمعروف حقاً على المتقین» و زعمتم أن لا حظوة لى و لا أرثُ من أبى؟! و لا رحم بیننا؟! أفخصّکم الله بآیة اخرج أبی منها»؟ یک آیه‏ خاصی داریم یا دلیل مخصوصی داریم که پدرم ارث نمی‏گذارد؟

بعد هم آن جمله جگرسوز را فرمود که مسئله در و پیکر زدن با [مصیبت و دردناک بودنِ] این جمله اصلاً قابل قیاس نیست.

خوب، بعد در جمله‏های بعدی خطبه را ادامه می‏دهند تا آن‌جا که به مردم خطاب ‏کردند: «أَ اُهْضَمُ تُراثَ اَبی وَ اَنْتُمْ بِمَرْأىً مِنّی وَ مَسْمَعٍ وَ مُنتَدىً وَ مَجمَع»؛ همه‏تان حاضرید می‏بینید که ارث مرا دارند «هضم» می‏کنند.

شما در خطبه ۲۰۲ نهج‏‌البلاغه می‏بینید وجود مبارک حضرت امیر‌ علیه‌السلام وقتی می‏خواستند حضرت زهرا‌ علیها‌السلام را دفن کنند رو کرد به قبر مطهر پیغمبر‌ صلی‌الله علیه‌و‌آله و سلم و عرض کرد: «السلام علیک یا رسول الله عنی و عن ابنتک النازلة فی جوارک و سریعة اللحاق بک، قلّ یا رسول الله عن صفیّتک صبری...» تا به این جمله که: «و ستنبّئک ابنتک بتظافر امتک علی هضمها...» این هضم همان است که در خطبه حضرت زهرا آمده؛ «أَ اُهْضَمُ تُراثَ اَبی وَ اَنْتُمْ بِمَرْأى مِنّی»؛ همه‏تان می‏بینید در روز روشن دارند ارث مرا می‏برند؟ این‌جا هم حضرت فرمود: «ستنبّئک ابنتک بتظافر امتک علی هضمها، فاحفها السؤال و استخبرها الحال...»

بنابراین اطلاقات حاکم است؛ عمومات حاکم است ؛ دلیل خاص درباره ارث انبیا حاکم است؛ مهم‏تر از همه، تفسیر و تبیین و تشریح صدیقه کبری‌ علیها‌السلام حاضر است. قبلاً هم گذشت که اگر وجود مبارک حضرت زهرا‌ علیها‌السلام یک مطلبی را بفرماید مثل این است که امیرالمؤمنین فرمود، امام باقر فرمود، امام صادق فرمود. معیار حجیت، عصمت گوینده است نه امامت او. اگر کسی معصوم بود قولش حجت است دیگر.

بنابراین این تفسیر که منظور از ارث، ارث مال است می‏شود محکم. عمومات و اطلاقات هم حاکم‏اند و دلیل خاص هم تأیید می‏کند و تفسیری که از حضرت زهرا‌ علیها‌السلام شده است تبیین می‏کند.

منبع: پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله جوادی آملی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





پنج شنبه ٣٠ فروردين ١٣٩٧
جستجوی وب
کانال تلگرام
کانال تلگرام