*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


گروه خبری: پرس‌وجو  | تاریخ:1396/11/18 | ساعت:١٦:٥٢ | شماره خبر:٣٩٧٧٦٢ |  


    پرس و جو شماره 543چرا حضرت علی‌ علیه‌السلام در ایام خلافت  فدک را به فرزندان حضرت زهرا‌ علیه‌السلام برنگرداندند؟

چرا حضرت علی‌ علیه‌السلام در ایام خلافت فدک را به فرزندان حضرت زهرا‌ علیه‌السلام برنگرداندند؟

 فدک یکى از دهکده‏هاى آباد و حاصل‌خیز نزدیک خیبر است و تا مدینه 140 کیلومتر فاصله دارد. در سال هفتم هجرت، قلعه‏هاى خیبر یکى پس از دیگرى فتح شد و قدرت مرکزى یهود درهم شکست. ساکنان فدک تسلیم گردیدند و در برابر پیامبر متعهد شدند که نیمى از زمین‏ها و باغ‏هاى خود را به آن حضرت واگذار کنند و نیمى دیگر را براى خود نگه دارند. افزون بر این، آن‌ها کشاورزى سهم پیامبر را هم به عهده گرفتند تا در برابرش مزدى دریافت کنند...  

  


فدک یکى از دهکده‏هاى آباد و حاصلخیز نزدیک خیبر است و تا مدینه 140 کیلومتر فاصله دارد. در سال هفتم هجرت، قلعه‏هاى خیبر یکى پس از دیگرى فتح شد و قدرت مرکزى یهود درهم شکست. ساکنان فدک تسلیم گردیدند و در برابر پیامبر متعهد شدند که نیمى از زمین‏ها و باغ‏هاى خود را به آن حضرت واگذار کنند و نیمى دیگر را براى خود نگه دارند. افزون بر این، آنها کشاورزى سهم پیامبر را هم به عهده گرفتند تا در برابرش مزدى دریافت کنند.

اینگونه سرزمینها که بدون هجوم نظامى به دست مسلمانان مىافتد، به شخص رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم تعلق دارد و ایشان هر گونه بخواهد مى‏تواند درباره آنها تصمیم بگیرد، لذا وقتى آیه «وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّهُ وَ الْمِسْکینَ وَ ابْنَ السَّبیلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذیرا»؛ (1) نازل شد، پیامبر اسلام دخترش فاطمه علیها‌السلام را خواست و فدک را تقدیم او نمود (2) که متأسفانه پس از رحلت پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم و در زمان خلافت ابوبکر حضرت فاطمه علیها‌السلام از فدک محروم گردید. (3)

مسلمبن حجاج نیشابورى، در کتاب معروفش «صحیح مسلم»، داستان مطالبه فدک از سوى حضرت فاطمه علیها‌السلام را بهطور مشروح آورده و از عایشه نقل کرده است که حضرت فاطمه علیها‌السلام پس از امتناع خلیفه از بازگرداندن فدک، با او قهر کرد و تا هنگام وفاتش حتى یک کلمه با او سخن نگفت. (4)

در نهج‏البلاغه نیز چنین آمده است: «از میان آنچه آسمان بر آن سایه افکنده، تنها فدک در دست ما بود که گروهى بر آن بخل ورزیدند و گروهى هم از آن چشم پوشیدند و خداوند بهترین داور است». (5)

اما در جواب این سؤال که چرا حضرت على علیه‌السلام پس از به حکومت رسیدن، فدک را پس نگرفت باید گفت: خوب است مقدمتاً بدانیم که ایشان به دلیل حفظ اصل اسلام، علیرغم تمام اعتراضاتی که به خلفای پیشین داشتند، به همکاری با آنان در رسیدگی به امور جامعه اسلامی میپرداختند (6) و به تعبیر زیبای خودشان: «برای ما حقی وجود دارد که اگر به ما دادند که چه بهتر و گرنه ترجیح میدهیم بهعنوان نفر دوم، پشت شتر سوار شویم هر چند که مدتها به طول انجامد.» (7)

در حقیقت ایشان، قدرت را تنها بهعنوان ابزار، نه بهعنوان هدف تلقی مینمودند و به همین دلیل، هم در زمان خلفای سابق و هم در زمان خلافت ظاهری، خودشان ترجیح میدادند که موارد زیادی را با سکوت سپری نموده و قضاوت در مورد آن را به عهده آیندگان بسپارند، اما این که چرا ایشان در زمان حکومت خودشان در موارد بسیاری به نظر خودشان عمل ننمودند، جالب است بدانید که اصولاً ایشان زمانی به حکومت رسیدند که بیستوپنج سال قبل از آن بهطور مداوم، جامعه اسلامی تحت سیطره تبلیغاتی بود که عمل خلفای پیشین را توجیه نموده و لذا مخالفت در برخی زمینهها را با مشکل مواجه مینمود، همانند نماز تراویح که حضرت ابتدا با انجام آن مخالفت نمودند، ولی به دلیل اعتراض برخی افراد وادار شدند که آن را به حال خود بگذارند و یا حضرت با حکم قرار دادن ابوموسی اشعری راضی نبودند و به اجبار با آن موافقت فرمودند. در زمینه فدک نیز اینگونه بود؛ چراکه برگرداندن فدک به عقیده برخی، تلاش در جهت منافع شخصی تلقی میشد، در حالیکه این نکته را هم میدانیم فدک از آن جهت براى فاطمه گرامى بود که یادگار رسول خدا و پشتوانه مالى براى اهلبیت مخصوصاً حضرت علی علیه‌السلام و شیعیان بود و اتفاقاً حکومت وقت برای خالی کردن دست حضرت علی علیه‌السلام از اقدامات عملی، اقدام به گرفتن فدک از فاطمه علیها‌السلام کرد. حال با توجه به آن شرایط و مذکور، و اینکه فعلاً خلافت به حضرت علی علیه‌السلام رسیده و آن حضرت علیه‌السلام از پشتوانه مالی برخوردار است، صلاح نبود که به این مسایل دامن زده شود، و مسایل مهمتر تحت شعاع این مسئله قرار گیرند؛ علاوه بر اینکه دوره خلافت ایشان آن قدر کوتاه و همراه با جنگها و کارشکنیهای گوناگون بود که به ایشان اجازه اصلاحات اساسی را در بسیاری از موارد نمیداد. (9)

روایاتی که از سوى امامان معصوم علیهم‌السلام وارد شده است، به نحوی به علل باز نگرداندن فدک اشاره دارند که این موارد است:

1. گذشت زمان این حادثه و عدم ضرورت طرح مجدد آن از سوی حضرت علی علیه‌السلام

ابوبصیر مى‏گوید: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: چرا حضرت على علیه‌السلام پس از به حکومت رسیدن فدک را پس نگرفت؟ آن حضرت فرمود: چون ظالم و مظلوم هر دو مرده بودند و خداوند ظالم را کیفر و مظلوم را پاداش داده بود و علىبن ابىطالب علیه‌السلام خوش نداشت چیزى را که غاصب آن کیفر و مغصوبه آن پاداش دیده، برگرداند. (10)

2. گذشت حقوق شخصی به جهت مصالح عمومی

ابنابراهیم کرخى مى‏گوید: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم: على علیه‌السلام وقتى که حاکم مردم شد، چرا فدک را برنگردانید؟ امام در جواب فرمود: پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم وقتى که مکه را فتح کرد، به او گفتند: آیا به خانه‏ات بر نمى‏گردى؟ فرمود: خانه ما را که عقیل فروخته است. گفتند: چرا پس نمى‏گیرید؟ فرمود: ما خاندانى هستیم که اگر چیزى را از ما به ستم بگیرند، آن را باز نمى‏گردانیم، حضرت على علیه‌السلام هم به پیروى از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم فدک را باز پس نگرفت. (11)

شخصى از امام کاظم علیه‌السلام پرسید: چرا على علیه‌السلام فدک را باز پس نگرفت؟ امام در جواب فرمود: ما خاندانى هستیم که ولیمان خدا است، حق ما را تنها او مى‏گیرد و ما اولیاى مردم هستیم و حقوق آنان را از ستمگران باز پس مى‏گیریم، ولى براى خودمان باز پس نمى‏گیریم. (12)

خوب است که بدانیم سرگذشت فدک پس از شهادت امام علی علیه‌السلام به کجا انجامید؟

 آنچه در تایخ آمده حاکی از این است که پس از آنکه معاویه به قدرت رسید، فدک را میان مروان، عمروبن عثمان و پسرش یزید تقسیم کرد. در دوران خلافت مروان، همه فدک در اختیار وى قرار گرفت و او آن را به پسرش عبدالعزیز داد. عبدالعزیز نیز فدک را به پسرش عمر داد. عمربن عبدالعزیز فدک را به فرزندان حضرت فاطمه علیها‌السلام برگردانید. پس از درگذشت عمربن عبدالعزیز، فدک در اختیار خلفاى بعدى قرار گرفت و تا روزى که حکومت امویان ادامه داشت، در اختیار آنان بود.

وقتى حکومت به بنى عباس رسید، سفاح آن را به عبداللهبن حسن برگرداند. پس از سفاح، منصور دوانقى فدک را از فرزندان زهرا علیها‌السلام پس گرفت، اما فرزند منصور (مهدى) فدک را مجدداً به فرزندان زهرا علیها‌السلام بازگرداند. پس از مهدى، موسى و هارون دوباره فدک را از فرزندان حضرت فاطمه علیها‌السلام پس گرفتند و وقتى خلافت به مأمون عباسى رسید، بهطور رسمى فدک را به فرزندان حضرت زهرا علیها‌السلام بازگرداند. پس از مأمون نیز وضعیت فدک چنین بود، گاه بر مى‏گرداندند و گاه پس مى‏گرفتند.

در عصر آنها، فدک مسئله‏اى سیاسى به شمار مى‏آمد، نه انتفاعى و اقتصادى. خلفاى عباسى و اموى به درآمد فدک نیاز نداشتند و به همین خاطر وقتى عمربن عبدالعزیز فدک را به فرزندان فاطمه علیها‌السلام باز گرداند، بنى‏امیه او را سرزنش کردند و گفتند: تو با این کار ابوبکر و عمربن خطاب را تخطئه کردى. (13)

سرانجام در دوران متوکل عباسى فدک، از فاطمیان پس گرفته شد، درختانش به دستور شخصى به نام «عبداللهبن عمر بازیار» قطع گردید و روسیاهى آن براى بدخواهان باقى ماند. ناگفته نماند قطع درختان در حالى انجام گرفت که یازده درخت خرمایى که به دست مبارک پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم در آن کاشته شده بود، هنوز باقى بود. شخصى که آن درختان را قطع کرد، «بشرانبن ابىامیه ثقفى» نام داشت که پس از بازگشت به بصره آنگونه که در تاریخ آمده است فلج شد. (14)

برای آگاهی بیشتر مراجعه شود به:

نمایه: سکوت و عدم مخالفت علی علیه‌السلام در زمان زمامداری، سؤال: 1585 (سایت: 2851).

نمایه: فدک و ارث نبردن زنان از زمین، سؤال 3020 (سایت: 3666)

..............................................

پینوشتها

1 اسرا/26.

2 ر. ک: طبرسى، مجمع البیان/ج3/ص411.

3 شرح نهج‏البلاغه/ج16/ص274.

4 صحیح مسلم/ج3/ص1380.

5 نهجالبلاغه (فیض‏الاسلام)/نامه 45.

6 در این زمینه میتوانید به نمایه پرسش شماره 1351 (سایت: 1450) آرشیو همین سایت مراجعه نمایید.

7 نهجالبلاغه، انتشارات دار الهجره قم/ص472.

8 ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، کتابخانه آیتاللهالعظمی مرعشی، قم، 1404ه ق/ج12/ص283.

9 اقتباس از سؤال 1585 (سایت: 2851).

10 فَقَالَ لَهُ لِأَنَّ الظَّالِمَ وَ الْمَظْلُومَةَ قَدْ کَانَا قَدِمَا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَثَابَ اللَّهُ الْمَظْلُومَةَ وَ عَاقَبَ الظَّالِمَ، فَکَرِهَ أَنْ یَسْتَرْجِعَ شَیْئاً قَدْ عَاقَبَ اللَّهُ عَلَیْهِ غَاصِبَهُ وَ أَثَابَ عَلَیْهِ‏ الْمَغْصُوبَةَ . بحارالانوار/ج29/ص395/ح1.

11 همان/ح2.

12 همان/ح3.

13 سبحانى جعفر، فروغ ابدیت/ج2/ص669.

14 احمدى میانجى، مکاتیب الرسول.

منبع: اسلام کوئیست

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





جمعه ٢٩ تير ١٣٩٧
جستجوی وب
کانال تلگرام
کانال تلگرام