*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


اخبار افق, اخبار افق شماره خبر: ٤١٦٨٢٨ ١١:٣٧ - 1399/11/16   آیت‌الله‌العظمی نوری همدانی در پیام تصویری به بیست‌ودومین اجلاسیه اساتید حوزه علمیه قم ارسال به دوست نسخه چاپي


آیت‌الله‌العظمی نوری همدانی در پیام تصویری به بیست‌ودومین اجلاسیه اساتید حوزه علمیه قم

شاگردپروری شاخصه ممتاز فقهای عصر غیبت


بیست‌ودومین اجلاسیه سالانه اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم، با موضوع «آموزش مجازی، فرصت‌ها، تهدیدها و راهکارها» با پیام تصویری حضرت آیت‌الله نوری همدانی و سخنرانی آیات حسینی بوشهری رئیس شورای‌عالی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اعرافی مدیر حوزه‌های علمیه کشور و حجت‌الاسلام والمسلمین رستم‌نژاد معاون آموزش حوزه‌های علمیه به‌صورت حضوری و مجازی ۹‌بهمن در سالن آیت‌الله حائری مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در قم برگزار شد.

حضرت آیتالله نوری همدانی در پیام تصویری خود به این اجلاسیه گفتند: باید در اسلام افرادی تربیت شده باشند که بتوانند عظمت دین و اسلام را برای دنیا بیان کنند. متن کامل سخنان حضرت آیتالله نوری همدانی به شرح زیر است:

بسماللهالرحمنالرحیم

الحمدلله رب العالمین، والسلام و والصلوة علی البشیر النذیر والسراج المنیر سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد و علی اهلبیته الطیبین الطاهرین المعصومین وسیما بقیةالله فی الارضین.

اللهم بلى لا تخلو الأرض من قائم لله بحجة إما ظاهراً مشهوراً وإما خائفاً مغموراً لئلا تبطل حجج الله وبیناته.

اولا از اینکه برای بنده توفیق حاصل شد در محضر اساتید بزرگ حضور پیدا کنم خدا را شاکرم و این موضوع را برای خودم توفیقی از جانب خداوند تلقی میکنم.

نقش فقها در ترویج حقانیت مکتب اسلام

بحث در این است که یکی از برنامههای مسلم دین مبین اسلام، این بوده است که افرادی تربیت شوند تا دلایل حقانیت و عظمت اسلام را برای همه و همیشه در دنیا بیان کنند و با ادله و برهان زمینه پذیرش این دین حق را فراهم نمایند.« والعزة لله و لرسوله و للمومنین» برای اینکه عزت و عظمت و حقانیت اسلام براساس دلیل و برهان برای همه جهانیان و همیشه روشن باشد؛ به این منظور، در حوزههای علمیه از آغاز تربیت فقها مورد توجه بوده است؛ چون فقط فقیه و مجتهد میتواند از عهده انجام این هدف برآید.

از پیغمبر معظم اسلام حضرت محمد مصطفی(صلوات الله علیه)نقل شده که فرمودند: «ما عبدالله تعالى بشیء أفضل من الفقه فی الدین». همچنین امام جواد(علیه السلام) میفرمایند: « التفقه ثمن لکل غال و سلم إلی کل عال».

امام رضا(علیه السلام) نیز میفرمایند: «إن طالب العلم لیستغفر له کل شیء حتى حیتان البحر و هوام الأرض و سباع البر و أنعامه ». نبی مکرم اسلام نیز میفرمایند: «رکعتان یصلیهما العالم أفضل من ألف رکعة یصلیها العابد».

این روایات بیانگر مقام و موقعیت بالای علما است که میتوانند در سطحی از علم، توانایی و قدرت علمی در کل جهان با دلیل و برهان، حقانیت و عظمت اسلام را معرفی کنند.

در کلمات قصار نهجالبلاغه از حضرت امیر(علیه السلام) در وصف علما اینگونه آمده است: «اللهم بلى لا تخلو الأرض من قائم لله بحجة إما ظاهراً مشهوراً وإما خائفاً مغموراً لئلا تبطل حجج الله و بیناته و کم ذا و أین أولئک والله الأقلون عدداً والأعظمون عند الله قدراً یحفظ الله بهم حججه وبیناته لیودعوها نظرائهم و یزرعوها فی قلوب أشباههم».

وظایف فقهای عصر در شاگردپروری

فقهای بزرگی که در خدمتشان هستیم، این دو جمله را توجه کنند که هدف این است: «لیودعوها نظراءهم». تا آنها شاگردانی تربیت کنند و این ودیعه الهی را در اختیارشان قرار دهند. ولی اینها اصولا از طرف خداوند موفق بودهاند که توانستند راه اجتهاد را طی کنند و فقیه باشند که امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «لیس العلم بکثرة التعلم وإنما هو نور یقذفه الله تعالى فی قلب من یرید الله أن یهدیه»؛ علم نوری است که خداوند در دل افرادی که شایسته باشند قرار میدهد». حضرت امیر از آنها اینگونه تمجید، تعریف و توصیف میکنند. «هجم بهم العلم على حقیقة البصیرة و باشروا روح الیقین واستلانوا ما استوعره المترفون وأنسوا بما استوحش منه الجاهلون وصحبوا الدنیا بأبدان أرواحها معلقة بالمحل الأعلى أولئک خلفاء الله فی أرضه والدعاة إلى دینه آه آه شوقاً إلى رؤیتهم انصرف إذا شئت». اما کلماتی در نهجالبلاغه و آثار اهلبیت(علیهم السلام) وجود دارد برای تربیت کسانی که در سطحی باشند از نظر شایستگی که بتوانند در حوزهها افرادی مانند خودشان را تربیت کنند. ولذا در نهجالبلاغه، حضرت امیر(علیه السلام) میفرمایند: «من نصب نفسه للناس إماماً فلیبدأ بتعلیم نفسه قبل تعلیم غیره ولیکن تأدیبه بسیرته قبل تأدیبه بلسانه و معلم نفسه و مؤدبها أحق بالإجلال من معلم الناس و مؤدبهم».

سعی میکردند به اینکه افرادی شایسته دارای ویژگیهای بسیار بالایی در مسند تعلیم و تربیت قرار بگیرند تا اینکه از همه جهت بتوانند به اینکه شاگردان باعظمتی مانند خودشان تربیت کنند. از این جهت، تهجد، عبادت، معنویت، نماز شب و امثال آن خیلی مورد عنایت بود.

چگونگی هدایت خداوند به علما از نگاه شهید ثانی

شهید ثانی در کتاب «شرح لمعه» جلد اول در بحث قضا بعد از ذکر شرایط اجتهاد، میگوید که خداوند در آخرین آیه سوره عنکبوت میفرماید: «والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا وإن الله لمع المحسنین»، این هدایت، ارائة الطریق نیست بلکه ایصال المطلوب است و نیاز به جدیت و جهد دارد. امام حسن عسکری(علیه السلام) فرمودند: «إن الوصول إلى الله عزوجل سفر لا یدرک إلا بامتطاء اللیل» تا کسی از شب بیداری و سحرخیزی استفاده نکند، نمیتواند به مقامهای بالا نائل شود. عنایت زیاد به این موضوع در اخبار موجود است. صاحب جواهر هم در جلد هفتم جواهر دو تا سه صفحه در مورد سحرخیزی و برکاتی که در سحر است، ذکر میکند. میگوید: «چه مشکلی که در سحرخیزی حل شد، چه کارهای سختی که آسان شد». همیشه علما و متعبدین و عارفین عنایت داشتند به سحرخیزی و نمازشب و تهجد.

ضرورت اهتمام به سحرخیزی و مداومت بر نمازشب

در حالات شهید اول نوشته شده است: «یک شب نماز شب از او فوت شد، این اشعار را خواند:

عظمت مصیبة عبدک المسکین

فى نومه عن مهر حورالعین

الاولیاء تمتعوا بک فىالدجى

بتهجد و تخشع و حنین

(افتطردنی)فطردتنى عن قرع بابک دونهم

اترى لعظم جرائمى سبقونى

اوجدتهم لم یذنبوا فرحمتهم

ام اذنبوا فعفوت عنهم دونى

ان لم یکن للعفو عندک موضع

للمذنبین فاین حسن ظنونى

نقش فقها در پیروی و پاسداشت میراث علمای سلف

فقهای بزرگ ما که الان در خدمتشان هستیم در پرورش شاگرد، عنایت زیادی داشته باشند. یکی از کارهای بزرگی که فقهای بزرگ ما مانند شما انجام دادند و باید انجام دهند این است که در دوران گذشته بر اثر جریانهایی در عالم اسلام، فقه اهلبیت، معارف و مبانی فقهی اهلبیت کنار زده شد اما فقهای بزرگ ما هزینههایی پرداختند، قیام کردند تا فقه، معارف اهلبیت، مبانی فقهی اهلبیت و اخبار اهلبیت را حفظ کنند. این کار هم گاهی اوقات به دادن خون و قربانی شدن انجام شد مانند شهید اول، شهید ثانی که مجبور شدند برای حفظ دین عبای سرخ بر دوش بکشند، به میدان بیایند و هزینه این میدانداری، قتل، ثم صلب، ثم رجم و... بود که همه را به جان خریدند.

جدال احسن شیوه دیگر علما در تبلیغ دین

راه دوم این بود که برخی آمدند و راه مناظره در پیش گرفتند. آمدند و گفتند: « وجادلهم بالتی هی احسن». اینها خیلی زیادند، میرحامد حسین، سید شرفالدین، علامه امینی، سیدمرتضی عسکری. اینها حق بزرگی بر ما دارند. عده دیگری آمدند و با بیان دیگری، فقه را به شکلهای مختلف ارائه کردند. مانند هدایت صدوق که فقط افکار ائمه(علیهم السلام) را بیان کردند. بعد استنباط خودشان را به آن ممزوج کردند. بعد تصنیف و تألیف، تشکیل حوزهها و کارهای بزرگی را انجام دادند. از این جهت، باید برای ما سرمشق باشد که تمام این مقدمات و معارف و موازین را احیا کنیم و در نظر بگیریم تا بتوانیم حقیقت اسلام و معارف غنی اهلبیت(علیهم السلام) را برای همه جهانیان اثبات کنیم تا اینکه دلهای مشتاق راه حق و حقیقت به دین مبین اسلام هدایت شوند.

صاحب جواهر که خیلی فداکاری و هزینهپردازی کرد که ۴۳ جلد از اول تا آخر فقه را نوشت. امام(قدس سره) فرمودند: فقه ما فقه جواهری است، فقه پویاست. آنها در قرن سوم و چهارم گفتند، اجتهاد مسدود شد. اساتید محترم کتاب «الامام الصادق والمذاهب الاربعه» تألیف اسد حیدر هشت جلد است که حق مطلب را ادا کرده است. این قبیل کتابها خیلی مهم است. مطالعه کنید تا ببینید چه بر سر فقه و معارف اهلبیت(علیهم السلام) آوردهاند.

از خداوند توفیق میخواهیم که این راه را طی کنیم تا در حضور امام عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) که مالک و صاحب ماست، سربلند باشیم.

در پایان لازم میدانم، از همه عزیزانی که حوزههای علمیه را اداره میکنند مخصوصا از شورایعالی حوزههای علمیه، مدیر محترم حوزههای علمیه قم تشکر کنم.

اللهم عجل فرجه وسهل مخرجه وجعلنا لقومه وانصاره.

السلام علیکم ورحمت الله وبرکاته.


الزامات طلبگی و نقش اساتید برای رشد حوزههای علمیه


بر پایه همین گزارش، آیتالله حسینی بوشهری دبیر شورایعالی حوزههای علمیه نیز در این اجلاسیه، ضمن تقدیر از زحمات اساتید حوزه در تربیت طلاب و آیتالله اعرافی مدیر حوزههای علمیه در پیشبرد برنامهها و اهداف حوزههای علمیه و با بیان اینکه فضای مجازی و هوش مصنوعی، فرصتی برای همافزایی ایجاد کرده است، گفت: لازم است از این فضا درست استفاده کنیم.


عضو هیأترئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به عواملی که میتواند باعث تقویت حوزه شود، اظهار داشت: عنصر اول، طلبههای موفق است. حوزهای که طلبه خوب و موفق ندارد، آن حوزه قوام لازم را نخواهد داشت.


آیتالله حسینی بوشهری اظهار داشت: عناصر کلیدی دیگر، اساتید عالم و متون متناسب با نیازهای جامعه و محیط سالم است که بهوسیله مدیران و اساتید سالم و لایق ایجاد میشود.


امام جمعه قم در ادامه با اشاره به دو عنصر مهم طلاب و اساتید، گفت: اولین نکتهای که لازمه هر طلبهای است، اخلاص است. درس بدون اخلاص ارزشی ندارد. اخلاص پایه اصلی برای تعالی طلبه است. در این زمینه، معصومین(علیهم السلام) فرمودند:« اگر کسی طالب علم است، پیامدهایی برای او همراه دارد که از جمله آنها این است، هر کتابی که میخواند، در مقابل ذات الهی احساس کوچکی و تواضع میکند؛ در بین مردم هم خود را متواضع میداند، خداترس است و در تحصیل هم جدی است».


رئیس شورایعالی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بیان داشت: مسأله دوم توجه به الزمات طلبگی است که در کلام حضرت علی(علیه السلام) به ۵ مورد آن اشاره شده است که« علم حاصل نمیشود؛ مگر اینکه فرد و طلبه روحیه پرسشگری، پرکاری و پرتلاش، مراقبت و مواظبت نسبت به رفتار و اخلاق و کردار خود، خضوع و تواضع در مقابل استاد و در نهایت استمداد از خداوند متعال داشته باشد.


وی با بیان اینکه طلبهها در هر زمینهای که استعداد دارند، باید ورود کنند تا به درجه علمی خوبی برسند، اظهار داشت: مسألهای که بهعنوان آسیب از آن یاد میشود، کمانگیزگی نسبت به تحصیل است.


عضو هیأترئیسه مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه طلبهها باید با توانمندی وارد کارهای اجرایی شوند و در حقیقت نباید حوزه نهالفروشی کند و دست حوزه از طلاب با استعداد خود خالی شود و باید از آنان برای رشد حوزه نهایت استفاده را بکند، اظهار داشت: در کنار این مسأله باید با امید به آینده، متون درسی حوزه را جدی بگیرد و بر اساس نیاز جامعه حرکت کند.


آیتالله حسینی بوشهری با اشاره به الزامات اساتید نیز، خاطرنشان کرد: از جمله اینکه اساتید باید به درس، عشق و علاقه داشته باشند. پیامبران اینگونه عمل میکردند و برای هدایت جامعه حتی جان خود را به خطر میانداختند. استاد باید برای تربیت شاگرد همه تلاش خود را انجام دهد؛ برای همین نقش استاد بسیار پررنگ است؛ چراکه هادی، مشاور، مربی اخلاقی و... است.


دبیر شورایعالی حوزههای علمیه در پایان بیان داشت: مسأله دیگر که استاد باید بدان توجه کند، این است که برای هدایت و رشد طلبه، سعه صدر و صبر داشته، اهل مطالعه بوده و به مباحث اخلاقی و اعتقادی طلبه توجه ویژه نماید و طلبه را نسبت به انقلاب مسئولیتپذیر تربیت کند. اگر اینگونه نباشد، در ادامه امر بسیار خطرناک خواهد بود.



حوزه باید در تمام ساحتهای تحقیق، تبلیغ و اخلاق، اثرگذار و سرنوشتساز باشد


آیتالله اعرافی نیز در مراسم اختتامیه این اجلاسیه، گفت: حضرت علی(علیه السلام) در خطبه ۱۹۲ نهجالبلاغه همه را به قله بلند دعوت میکنند و معتقدیم، پیشگام این قله باید اساتید باشند؛ آن حضرت فرمودهاند:« من از آن تباری هستم که ملامتِ ملامتگران در مواضع من و مسیر الهی خدشهای وارد نمیکند». اینها جایگاهی است که باید استاد به آن برسد.


مدیر حوزههای علمیه ادامه داد: هنگامی که اساتید مسیر سلف صالح را طی کردند و به این خصوصیات رسیدند، آنگاه میتوانیم انتظار داشته باشیم که نسل بزرگی از عالمان و مجاهدان در راه خدا در حوزه تربیت شوند. این همان مسیر و سیمایی است که حضرت نشان دادند و ما را هم به آن قله توجه دادند. این قومی که حضرت افتخار انتصاب به آن را میکنند، قومی هستند که در همین دنیا قلوب آنها متوجه آخرت است.


وی بیان داشت: این همان مسیری است که استاد باید در حوزه بپیماید؛ چراکه استاد در حوزه در عین حال که انتقالدهنده مفاهیم است، شکوفاساز نقادی، خلاقیت و اندیشهورزی هم هست. در کنار آن استاد راهنما و مربی اخلاقی است و علاوه بر اقدامات مستقیم تربیتی، سبک و شکل زندگی و روحیات اخلاقی، سازنده و تربیتکننده نسل حوزه است. بنابراین او مقام جامع و مربی تمامی ساحتهای علمی، اخلاقی و... است و حتی به معیشت شاگرد اهتمام دارد.


آیتالله اعرافی افزود: استاد، دارای شأن جامع و مضامین علمی، سازنده و معیار شخصیتی طلبه است و این شئون را بهصورت جامع در خود جمع کرده است. این همان انتظاری است که طلاب و حوزه از ما دارند، در این رابطه اساتید جوانی در حوزه هستند که باید چشم و چراغ حوزه باشند.


وی در ادامه با اشاره به اینکه امروز در عصر کرونا شاهد درخشش بسیار خوب در حوزه بودیم، ادامه داد: کرونا برای حوزه تجربه نو و جدیدی بود و بهفضل الهی طلاب جوان و مجاهد و اساتید، برگ زرینی را در حوزه رقم زدند و در شرایط سخت، این دسته از افراد در امداد، مشاوره، انفاق، مؤمنانه و... بسیار خوش درخشیدند.


وی با اشاره به افتخارات حوزه در دو عرصه خدمات اجتماعی و عدم توقف علم و آموزش در بحث ویروس کرونا، اظهار داشت: این هم افتخاری بود که به دست اساتید رقم خورد؛ در عین حال این حضور در فضای مجازی، با تهدید و فرصت و تجربههایی هم برای حوزه همراه بوده است.


آیتالله اعرافی گفت: در دور جدید مدیریت حوزه نیز تأکید بر اقدام و عمل است و بهزودی این فعالیت در حوزه علمیه قم ادامه پیدا خواهد کرد و از دیگر سیاستهای کلان حوزه، بازنمایی و تجلی تمامیت حوزه در فضای مجازی است که در ایام شیوع بیماری کرونا به دست آمد و همه معاونتها و بخشهای حوزه مؤظفاند، تمامیت حوزه را متناسب با ارزشهای حوزه و با لحاظ آسیبها طراحی کنند که حوزه در همه ساحتها در بحث پژوهش، تبلیغ، اخلاق و... اثرگذار و سرنوشتساز باشد.


مدیر حوزههای علمیه افزود: باید تجربهای که در آموزش، تهذیب و.. در فضازی مجازی بهدست آمده، مورد توجه جدی قرار گیرد و برای آن منشور، طرح و... ارائه شود.



نقشه علمی حوزه نهایی و تصویب شد


حجتالاسلام والمسلمین رستمنژاد نیز در این اجلاسیه، گفت: پساز حدود ۴ سال کار کارشناسی با حضور و مساعدت ۵۰۰ استاد از مراکز تخصصی و فقهی، نقشه علمی حوزه نهایی شد. این نقشه در پاسخگویی به نیازهای جامعه، نظام و با توجه به کارویژه روحانیت است که به تصویب رسید.


معاون آموزش حوزههای علمیه با بیان اینکه این میدان ویژهای است که تنها با مشارکت اساتید قابل اجراست، افزود: در اجلاسیه سابق، کمیسیونهایی تشکیل میشد و امسال بهدلیل تغییر وضعیت از آرا و نظر اساتید استفاده شد. ابتدا۱۵۰ استاد با سابقه خوب بهصورت مکتوب و بعضی بهصورت حضوری نظر خود را در مورد موضوع برگزاری اجلاسیه ارائه دادند.


حجتالاسلام والمسلمین رستمنژاد گفت: در ابتدای شیوع کرونا بحث آموزش و درس تبدیل به بحران شد، دلیل این امر هم آماده نبودن زیرساختها بود؛ ولی بهسرعت همه امکانات برای رفع مشکلات و بارگذاری صوتها در پیشخوان حوزه، بسیج شد و خود این امکانات و ابزار نوینی بود که توانست، بهسرعت به کمک حوزه بیاید و قرار است از این امکانات در ادامه کار استفاده شود و این از برکاتی بود که کرونا باهمه تلخیهایش به همراه داشت.


خروج