*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٤٠٦٤١٤ ١٤:٠٧ - 1398/01/20   تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانامآثار ماندگار شماره 585 ارسال به دوست نسخه چاپي


تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانامآثار ماندگار شماره 585

تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانام


«تبصرة العوام فی معرفة مقالات الانام» کتابی به زبانی فارسی و با موضوع ملل و نحل است که میان قرن شش و هفت و قبل از حمله مغول به ایران نوشته شد. این کتاب را باید پس از «بیان الادیان»، قدیمی‌ترین متن فارسی در ادیان و مذاهب دانست که به‌عنوان منبع اصلی برای شناخت فرقه‌های اسلامی و غیر آن مطرح است...


اگر چه در سراسر کتاب، نامی از مؤلف تبصرة العوام برده نشده، لکن مشهور آن را به مرتضیبن قاسم داعی حسنی رازی نسبت داده است. در مقابل مشهور، گروهی نویسنده کتاب را جمالالدین محمدبن حسینبن حسن رازی آبی دانسته و گفتهاند که این مطلب در چند جای ترجمه عربی تبصرة العوام که در همان سده هفتم نوشته شده، آمده است. همچنین گفتنی است که رجالی زبده عصر حاضر، آیتاللهالعظمی شبیری زنجانی نیز نظر مشهور را مردود دانسته است.

با وجود شک در مؤلف کتاب، این مطلب قطعی است که او عالمی شیعه و اهل خراسان بوده و در زمان حسن صباح میزیست.


 محتوا و ساختار کتاب

مؤلف کتابش را در بیستوشش باب تنظیم کرده که به این شرح است:

باب نخست به نظرات فلاسفه و امثال آنها مربوط است و در مجموع نظر مثبتی نسبت به این طایفه ندارد.

باب دوم و سوم به بیان اعتقادات مجوسیان، یهودیان، مسیحیان و صائبیان پرداخته است.

ابواب چهارم تا هجدهم مشتمل بر اقسام فرق اسلامی و اقوال و نظرات آنهاست. مؤلف در این بخش، تعداد فرقههای اسلامی را بنا بر حدیث افتراق، 72 میداند و معتقد است که این فرقهها در حقیقت شاخههایی از دو فرقه تشیع و اهلسنت محسوب میشوند.

نویسنده در باب دوازدهم اهل تناسخ و باب شانزدهم فرق صوفیه را معرفی کرده و پس از تقسیم صوفیه به شش دسته، چنین ابراز میدارد که همه آنها از اهلسنت هستند.

در ابواب نوزده تا بیستوشش علاوه بر بیان فرق شیعی و احادیثی در شأن اهلبیت علیهم السلام، مسایلی چون ناجی بودن دوازده امامی، حکایت فدک و فضایح بنیامیه مطرح شده است.

مؤلف با بیان عقاید تشیع، آنها را به چهار فرقه امامیه، زیدیه، اسماعیلیه و نُصیریان تقسیم نمود.


 بیان خصوصیات

متن کتاب با نثری فارسی روان و فصاحت کلام نوشته شد. از مشخصههای تبصرة العوام، لحن احتجاجی نویسنده است که برای هر خوانندهای پیداست، او در بخشهای پایانی کتاب ضمن دفاع از مکتب تشیع، به عقاید اهلسنت طعن میزند.

از دیگر خصوصیت کتاب، پرداختن به مسایل فقهی فرقهها در کنار بیان آراء اعتقادی آنان است. مؤلف ضمن گزارش آراء، خود نیز اظهار نظر میکند.


 منابع کتاب

کتاب تبصرة العوام از جهت استخدام منابع قابل اهمیت است؛ بهویژه آنکه برخی از منابع مستعمل در این کتاب، بهدست ما نرسیده است. کتابهای مختلف الحدیث و المعارف ابنقتیبه، تاریخ ابوبکر خوارزمی، محاضرات راغب اصفهانی، القسطاس المستقیم محمد غزالی و مقالات ابوالحسن اشعری بخشی از منابع مورد استفاده مؤلف است.


 چاپ و نشر

این کتاب بارها در ایران و دیگر مراکز اسلامی چاپ شده که علیالظاهر چاپ اول آن مربوط به سال 1296ش در لاهور است. در ایران نیز انتشارات اساطیر در سال 1364ش این کتاب را با تصحیح آقای عباس اقبال به چاپ رسانده است.

تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج