*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٨٤١٧ ١١:١٦ - 1395/11/13    جواهرالفقه از ابن‌براج قدس‌سرهآثار ماندگار شماره 497 ارسال به دوست نسخه چاپي


 جواهرالفقه از ابن‌براج قدس‌سرهآثار ماندگار شماره 497

جواهرالفقه از ابن‌براج قدس‌سره (حدود 400 481ق)


قاضی عبدالعزیزبن نحریربن عبدالعزیز ابن‌براج طرابلسی معروف به ابن‌براج از دانشمندان شیعه قرن پنجم‌هجری در مصر دیده به جهان گشود. او تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش فراگرفت و برای تکمیل آن، به بغداد رفت. او در سال 429 قمری به جمع شاگردان علم‌الهدی پیوست و از شاگردان خاص او گردید. پس از وفات استاد، از ملازمان شیخ طوسی گردید و وسعت علمی او بدانجا رسید که شیخ او را به نمایندگی از خود به حدود شامات فرستاد. ....

 

 

 

         قاضی عبدالعزیزبن نحریربن عبدالعزیز ابنبراج طرابلسی معروف به ابنبراج از دانشمندان شیعه قرن پنجمهجری در مصر دیده به جهان گشود. او تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش فراگرفت و برای تکمیل آن، به بغداد رفت. او در سال 429 قمری به جمع شاگردان علمالهدی پیوست و از شاگردان خاص او گردید. پس از وفات استاد، از ملازمان شیخ طوسی گردید و وسعت علمی او بدانجا رسید که شیخ او را به نمایندگی از خود به حدود شامات فرستاد.

ابنبراج، از علمای طراز اول و اعتبار شیعه در عصر خویش بوده که در علم کلام، ادب، فقه و سایر علوم به کمالات بالایی رسید. او از سوی جلالالملک در سال 438 قمری منصب قضاوت منطقه طرابلس را پذیرفت و در آن دیار به حل و فصل امور مسلمین پرداخت.

از قلم ابنبراج، تألیفات متعدد و پرباری در زمینه فقه به ظهور رسیده که از آن میان میتوان الجواهرالفقه، المعالم، المنهاج، الکامل، روضةالنفس فی احکام العبادات، حسن التصریف، شرح جمل سیدمرتضی، را نام برد. این عالم ربانی، پس از سالها تلاش و مجاهدت در مسیر نشر احکام دین شب جمعه 9 شعبان 481ق در هشتاد سالگی در طرابلس بدرود حیات گفت و با احترام ویژه به خاک سپرده شد.

جواهر الفقه

کتاب جواهر الفقه، یکی از معتبرترین منابع فقهی و از مشهورترین آثار علمی قاضی ابنبراج است که با موضوع فقه استدلالی و به زبان عربی تألیف یافته است. مصنف این کتاب را در جواب به سؤالات مستحدثه و در قالب 839 مسئله و جواب تدوین نموده و البته در مواردی هم مباحث فقهی به شکل استدلالی مطرح شده است.

از آنجا که ابنبراج از شاگردان سیدمرتضی و شیخ طوسی بوده، لذا با تعمق در مطالب کتاب جواهر میتوان به بسیاری از مبانی و نظریات آنها دست یافت. مثلاً در مستدرکات اعیانالشیعه آمده: فهو إقتضی خطوات شیخ الطائفة من حیث التبویب و التفریع.

در مورد زمان نگارش کتاب نیز میتوان گفت که مربوط به سالهای 460 تا 467 قمری یعنی قبل از تألیف کتاب معروف المهذب ایشان میباشد.

ابواب جواهر

مصنف، مجموع 839 مسئله فقهی را در قالب 35 باب گنجانده است. در باب طهارت 49 مسئله، در باب صلاة 37 مسئله، در باب زکات 19 مسئله، در باب صوم 22 مسئله و در باب حج 44 مسئله آمده است. باب جهاد دارای 12 مسئله، باب بیع دارای 49 مسئله، باب رهن دارای 22 مسئله، باب ضمان دارای 10 مسئله و باب شرکت دارای 11 مسئله میباشد و ابواب دیگر نیز بدین صورت دارای مسایل مربوط به خود هستند.

خصوصیات کتاب

از مهمترین ویژگیهای کتاب، این است که مؤلف بر خلاف استادش سیدمرتضی به اجماعات و شهرت زیاد استناد ننموده بلکه از ادله فقهی و ایات و روایات بهره بیشتری برده است.

ویژگی دیگر این کتاب، طرح نظریات سیدمرتضی و شیخ طوسی از طرف مؤلف میباشد که در مباحث مختلف کتاب به چشم میخورد.

مختصر و موجز نوشتن مباحث و دوری از تطویل و تفصیل غیرلازم از دیگر خصوصیات این کتاب است. البته مؤلف در موارد لازم جواب سؤالات را به صورت مبسوط ارائه میدهد و این به تطویل غیرلازم نمیانجامد.

عظمت جواهر الفقه

جواهر الفقه، از قدیم مورد توجه و استفاده علمای شیعه بوده و نسخههای فراوانی از آن در مجامع علمی وجود داشته و دارد. آن کتاب از منابع، بحارالانوار به حساب میآید و علامه مجلسی در قسمت توثیق مصادر بحار مینویسد: «... کتب الشیخین الحلبیین ابنالبراج و سلار کمؤلفیها فی نهایة الاعتبار.» در مستدرکات اعیان الشیعه آمده: «... و منهم الشیخ عبدالعزیز بنالبراج صنف کتباً نفیساً منها المهذب و الکامل و الجواهر.»

نسخههای جواهر

نسخههای موجود از کتاب مذکور به شرح ذیل است:

نسخه قدیمی به خط ابنادریس حلی در کتابخانه شیخ امین آل حاج کاظم در کاظمیه؛ نسخه کتابخانه شیخ محمد سماوی به خط نصیرالدین حسین فرزند قطب راوندی؛ نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدس که در اوایل قرن 11 نوشته شده است؛ نسخه کتابخانه مدرسه آیةاللهالعظمی گلپایگانی قدس‌سره و به خط احمدبن محمد خوانساری

چاپ و نشر

جواهرالفقه در سال 1411 قمری از طرف انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در یک جلد و با تحقیق آقای ابراهیم بهادری به چاپ رسیده است. از ویژگیهای این چاپ مقدمهای است که حضرت آیةالله جعفر سبحانی برای آن نوشتهاند.

منبع: مرکز مطالعات و پژوهشهای حوزه/ تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج