*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٣٥١٥ ٠٩:٢٥ - 1395/07/01   تنبیه‌الخواطر و نزهةالنواظر (مجموعه ورام) از ورام‌بن ابی‌فراس حلی قدس‌سره (م 605ق)آثار ماندگار شماره 479 ارسال به دوست نسخه چاپي


تنبیه‌الخواطر و نزهةالنواظر (مجموعه ورام) از ورام‌بن ابی‌فراس حلی قدس‌سره (م 605ق)آثار ماندگار شماره 479

تنبیه‌الخواطر و نزهةالنواظر (مجموعه ورام) از ورام‌بن ابی‌فراس حلی قدس‌سره (م 605ق)


نکته زیبایی که در این کتاب رعایت شده، آن‌که هر صفت حسنه و ضد آن، ‌که رذیله است، به دنبال یکدیگر ذکر شده و راه علاج رذیله و کسب حسنه هم بیان شده است؛ مثلاً پس‌از کبر، فضیلت تواضع ذکر شده و راه علاج کبر به دنبال آن آمده است. ...

 

 

عالم جلیلالقدر شیخ ابوالحسین ورامبن ابیفراسبن حمدان مالکی نخعی در حله، که تا چند قرن پساز ایشان مرکز تشیع و فقاهت بود، به دنیا آمد. از تاریخ ولادت این عالم ربانی اطلاعی در دست نیست. بسیاری از شرححال نویسان او را عرب و از نسل مالک اشتر نخعی دانستهاند؛ ولی بنا به تحقیقات مصطفی جواد (جاوان القبیلةالکردیة المنسیة و مشاهیرالجاوانیین/84 121)، نیاکان ایشان از موالیان کُرد بنیاشتر بودند که در سال 66 هجری همراه مختار ثقفی قیام کردند. ورام از خاندانی بلندپایه بود که برخی از امیران از آن برخاسته بودند. او نیز به امیری لشکر رسید ولی پساز چندی از همه مناصب خود دست کشید و راه زهد و عبادت و درس و بحث را در پیش گرفت و سرانجام در دوم محرم 605 قمری در حله وفات یافت. پیکرش را به نجفاشرف منتقل کردند و در حرم مطهر حضرت امیرمؤمنان علیه‌السلام به خاک سپردند.

شایان ذکر است که برخی از ایشان با عنوان مسعود ورام یا مسعودبن ورام یاد کردهاند که اشتباه است. (مقدمه تحقیق چاپ عتبه حسینیه علیه‌السلام )

تنبیهالخواطر و نزهةالنواظر (معروف به مجموعه ورّام)

عنوان کتاب ورام در منابع به صورتهای مختلف نیز آمده است، مانند تنبیهالخاطر و نزهةالناظر، نزهةالناظر و تنبیه الخاطر، تنبیهالخواطر و نزهةالناظر. این کتاب به مجموعه ورام نیز معروف است. همانطور که از عنوان کتاب پیداست موضوع آن، مواعظ و حکم اخلاقی است.

تنبیهالخواطر، مشتمل است بر دو جزء که هر دو با نظمی تقریبی فصلبندی شدهاند. کتاب فاقد ترتیبی خاص در بیان مطالب است و بهرغم وجود عناوین مشخص برای هر فصل، مطالب فصول وحدت موضوعی ندارد و بیشتر شبیه جُنگی است حاوی احادیث و اشعار و امثال و حکایات. جزء نخست شامل 66 عنوان مستقل است ولی مؤلف برای مطالب جزء دوم عناوینی مشخص نکرده است. در جزء اول، تأثیرپذیری کتاب از احیاء علومالدین غزالی آشکار است به حدی که میتوان این جزء را گزیدهای از آن کتاب دانست. ورام در بسیاری موارد نوشتههای غزالی را عیناً یا با اندک تغییری ذکر کرده بیآنکه نامی از غزالی ببرد.

بهطور کلی رویکرد مؤلف را میتوان اخلاق زاهدانه مبتنی بر کتاب و سنت دانست که با وسعت نظر خاصی همراه شده؛ چنانکه در کنار احادیث و سخنان بزرگان دین، از شاهان و بزرگان ایرانی و صوفیه و اهل حکمت نیز سخنان و حکایاتی آورده است.

نکته زیبایی که در این کتاب رعایت شده، آنکه هر صفت حسنه و ضد آن، که رذیله است، به دنبال یکدیگر ذکر شده و راه علاج رذیله و کسب حسنه هم بیان شده است؛ مثلاً پساز کبر، فضیلت تواضع ذکر شده و راه علاج کبر به دنبال آن آمده است.

نقاط ضعف کتاب: اشکال کتاب، مانند بیشتر کتابهایی که مشتمل بر مجموعهای از روایات اخلاقی است، بررسی نشدن مستندات است و به نوشته شیخ حرعاملی، روایات غث و سمین در آن وجود دارد. علامه مجلسی نیز در عین استفاده بسیار از این کتاب، نوشته است که در آن تفکیک لازم میان روایات صورت نگرفته و آثار امامان شیعه و اخبار اهلسنت باهم آمیخته است (بحارالانوار/1/29) و از همینرو، وی فقط روایات موثق آنرا نقل میکند. گرچه به نظر آقابزرگ طهرانی ورام به عمد اخبار شیعی و سنی را درآمیخته است تا عامه به کتاب رغبت کنند و هدایت شوند. در هر حال مجموعه ورام از مراجع عمده در موضوع اخلاق بوده است و کسان بسیاری از آن روایت کردهاند.

بنا به نوشته میرزاعبدالله افندی اصفهانی در ریاضالعلماء (ج5، ص286)، از تنبیهالخواطر یک تحریر مختصر و یک تحریر مفصل وجود داشته است. ابنطاووس نیز مواردی را به نقل از این کتاب در فلاحالسائل و الیقین آورده که در نسخه چاپی نیست و احتمالاً براساس تحریر مفصل کتاب بوده است (کتابخانه ابنطاوس نوشته اتان کولبرگ/386).

ترجمه مجموعه ورام

1- ترجمه سیدصادقبن حسین توشخانکی، در سال 1301ق (الذریعه، آقابزرگ طهرانی/4/134). 2 ترجمه فارسی با عنوان مجموعه ورام: آداب و اخلاق در اسلام به قلم محمدرضا عطایی، آستان قدس رضوی (بنیاد پژوهشهای اسلامی).

چاپهای مجموعه ورام

1- چاپ سنگی به خط میرزا محمدصادق در 1302 1303 به همت کارخانه مشهدی تقی در تهران. 2 چاپ مدرسه فیضیه (مکتبه السیداسدالله الطباطبایی والسیدمحمود الصحفی) به تاریخ ۱۳۷5ق / ۱۳۳3ش، قم. 3 چاپ دارالکتب الاسلامیه، 1368ش، تهران. 4 تصحیح و تعلیقات شیخ علیاصغر حامد، دارالکتب العلمیه،1376، تهران. تنظیم: عباسعلی مردی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج