*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨٢٢٨٨ ٢٠:٠٧ - 1395/05/27    المسایل از علی‌بن جعفر عُریضی فرزند امام صادق علیه‌السلام آثار ماندگار شماره 474 ارسال به دوست نسخه چاپي


 المسایل از علی‌بن جعفر عُریضی فرزند امام صادق علیه‌السلام آثار ماندگار شماره 474

المسایل از علی‌بن جعفر عُریضی فرزند امام صادق علیه‌السلام (متوفای حدود 220ق)


یکی از جنبه‌های اهمیت این کتاب، زمان تدوین آن است که در دوران خفقان و شدت عمل حاکمیت علیه شیعیان پدید آمده است. بسیاری از شیعیان به امام موسی کاظم علیه‌السلام دسترسی نداشتند و علی‌بن جعفر در این دوران سخت، سؤال‌های شیعیان را از امام موسی کاظم علیه‌السلام پرسیده است. ....


 

 

علیبن جعفرالصادق علیه‌السلام، معروف به عُریضی، آخرین فرزند امام جعفر صادق علیه‌السلام است که در حدود سال 130 قمری، در شهر مدینه متولد شد. وی پساز شهادت امام جعفر صادق علیه‌السلام، در دامان برادر مکرمش امام موسی کاظم علیه‌السلام پرورش یافت.

علیبن جعفر عریضی پساز شهادت امام هفتم علیه‌السلام، ملازم و حامی امام رضا علیه‌السلام شد. او نقل میکند در زمانی که برادران و عموهای آن حضرت بر ایشان شوریدند و ستم روا داشتند (درباره فرزند امام رضا حضرت جواد علیهما‌السلام، تردید کردند و نسبت ناروا دادند و...) من بهپا خواستم و دست ابوجعفر محمدبن علی علیه‌السلام، فرزند علیبن موسیالرضا علیه‌السلام را گرفتم و گفتم: أشهد أنّک امامی؛ گواهی میدهم که به یقین تو امام و پیشوای منی.

وی پساز شهادت امام رضا علیه‌السلام، با اینکه خود در علم و فضل، تقوا و پارسایی و فضایل اخلاقی نزد همگان مشهور بود، از امام جواد علیه‌السلام که نوجوانی خردسال بود پیروی میکرد و آنرا برای خود افتخار میدانست.

وی به درخواست مردم کوفه، مدتی به آن شهر رفت و اهل کوفه احادیث زیادی از او شنیدند. آنگاه بنا به تقاضای شیعیان قم به این شهر آمد. قمیها از محضر او و از علم سرشارش بهرهمند شدند. بنا به نقلی در همین شهر درگذشت و در مکانی که بعدها به گلزار علیبن جعفر شهرت یافت، دفن شد. محمدتقی مجلسی، (پدر علامه محمدباقر مجلسی) این نظریه را پذیرفته است.

رجالشناسان بر این عقیدهاند که علیبن جعفر کتابی دارد که مطالبش را از برادرش، امام موسی کاظم علیه‌السلام دریافت کرده است. اما در نامگذاری آن بیانات گوناگونی دارند. بعضی گمان کردهاند وی دارای دو یا سه کتاب است اما در واقع یک کتاب بیشتر نیست. نجاشی وی را صاحب یک کتاب میداند، اما در یکجا میگوید: او کتابی در حلال و حرام دارد. و در جای دیگر آنرا «المسایل» مینامد. شیخ طوسی میگوید: «علیبن جعفر دارای کتابی بهنام مناسک و مسایل است».

مسایل علیبن جعفر علیه‌السلام : این کتاب شامل مجموعه سؤالهایی است که علىبن جعفر عریضی از امام موسى کاظم علیه‌السلام پرسیده و پاسخ دریافت کرده است. آنرا با عنوان کتاب حلال و حرام یا المسایل علیبن جعفر علیه‌السلام در کتب فهارس شیعه شناساندهاند. این کتاب از اصول چهارصدگانه و معتبر میان فقهاى شیعه به شمار مى‏آید. بسیاری از کتابهای روایی، روایات آنرا نقل کرده و بدان استناد نمودهاند.

شیخ مفید در اینباره مى‏فرماید: «مؤلف این کتاب پیوسته همراه برادر خود امام موسىبن جعفر علیه‌السلام بوده و روایات فراوانى را از ایشان روایت کرده است».

مرحوم حاج شیخ عباس قمى قدس‌سره در کتاب «سفینةالبحار» مى‏فرماید: «مؤلف این کتاب، علىبن جعفر، رابطه بسیار نزدیکى با امام موسى کاظم علیه‌السلام داشته و معارف فراوانى از علوم دین را از آن حضرت بهره برده است. این کتاب، کتابى است مشهور که مؤلف در آن سؤالاتى از امام علیه‌السلام پرسیده و آنها را همراه با جوابشان در این کتاب آورده است».

یکی از جنبههای اهمیت این کتاب، زمان تدوین آن است که در دوران خفقان و شدت عمل حاکمیت علیه شیعیان پدید آمده است. بسیاری از شیعیان به امام موسی کاظم علیه‌السلام دسترسی نداشتند و علیبن جعفر در این دوران سخت، سؤالهای شیعیان را از امام موسی کاظم علیه‌السلام پرسیده است.

موضوع این سؤالها شامل احکام و معارف اسلامی است که از عناوین کتاب میتوان مواردی همچون طهارت، صلوة، احکام مسجد، نماز جمعه و عید، زکات، خمس، روزه، حج، نکاح و طلاق را برشمرد.

این کتاب داراى دو نسخه مُبوَّب، یعنى بر طبق ابواب فقه و غیرمبوب، است. این دو نسخه از نظر مسایل مطرح شده باهم اختلاف‏هایى دارند؛ نسخه مبوب داراى 533 مسأله و غیرمبوب داراى 429 مسأله است که در برخى از مسایل نیز باهم مشترک نیستند.

از اینرو در استناد به روایات این کتاب، فقها هم اختلافنظر دارند؛ برخی مثل آیةاللهالعظمی خویی قدس‌سره، روایات این کتاب را صحیحه میشمارند؛ اما برخی دیگر، اگر چه علیبن جعفر را موثق میدانند، اما روایات کتاب را به دلیل مرسله بودن معتبر نمیشمارند؛ زیرا معتقدند این کتابی که در دسترس است معلوم نیست همان کتاب باشد.

آیةالله‌‌العظمی شبیری در اینباره میفرمایند:

«تردیدى نیست که علىبن جعفر کتاب مسایلى داشته که آنها را از برادر خود حضرت امام موسی کاظم علیه‌السلام پرسیده است، نجاشى و شیخ طوسى هر دو چنین کتابى را به وى نسبت دادهاند، منقولاتى از این کتاب در قربالاسناد حمیرى و سپس در کتب کافى و فقیه و تهذیب و استبصار و دیگر کتب حدیثى نقل شده که غالباً بىتردید صحیح مىباشد، در این نکات بحث چندانى در کار نیست، ولى عمده بحث در این است که کتابى که با نام مسایل علىبن جعفر در دست است و مرحوم مجلسى و صاحب وسایل از آن نقل مىکنند و متن کامل آن در جلد دهم بحارالانوار درج شده است، به چه دلیل همان کتاب معروف مسایل علىبن جعفر مىباشد؟ طرق ذکر شده در خاتمه وسایل به مرویات شیخ طوسى براى اثبات اعتبار نسخههاى مصادر وسایل به هیچوجه کافى نیست، معناى طریقى که صاحب وسایل در خاتمه مستدرک براى مصادر ذکر کرده، این نیست که وى در هر مصدر از روى یک نسخه خاص که با قرائت و سماع یا لااقل مناوله در طول اعصار و قرون دست بهدست گشته و تأیید مشایخ طایفه را بهدنبال داشته نقل مىکند، بلکه طرق وى به مرویات شیخ طوسى، طرقى است بر اساس اجازه عامه ـ چنانچه در حال حاضر هم اجازه مشایخ طایفه همچون شیخ آقا بزرگ طهرانى همینگونه است ـ و هیچ لزومى ندارد که همراه این اجازه، کتابى هم بین استاد و شاگرد رد و بدل شده باشد. بنابراین، براى اثبات صحت نسخه کتب باید به روشهاى دیگر توسل جست...»

این مرجع تقلید پساز بررسی چنین نتیجه میگیرند: «بارى، با توجه به مجهول بودن راویان این کتاب و عدم قرائت نسخه کتاب بر مشایخ طایفه، نمىتوان در روایاتى که تنها در این کتاب آمده و در نقل حمیرى در قربالاسناد یا دیگر مشایخ حدیثى همچون کلینى و صدوق و شیخ طوسى نیامده، به این کتاب اعتماد ورزید». (mobahathah.ir)

چاپ مسایل: یکی از چاپهای کتاب مسایل، به همت مؤسسه آلالبیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث و به تحقیق استاد سیدمحمدرضا حسینی منتشر شده است.

مستدرکات‏ کتاب مسایل: در متون روایی روایات دیگری با موضوعات معارف اسلامی نظیر امامت، احکام شرعی و... از طریق علیبن جعفر از امام موسی کاظم علیه‌السلام نقل شده که در دو نسخه کتاب مسایل نیامده است. از اینرو، محقق کتاب مسایل، آن روایات را بهعنوان مستدرکات به این کتاب ضمیمه کرده است. روایات این بخش، در سه موضوع احکام شرعى، فضایل ائمه علیهم‌السلام و اخلاقیات مى‏باشد.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج