*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨١٩٢٤ ٠٩:٢٨ - 1395/05/20   روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیرالقرآن اثری از ابوالفتوح رازی آثار ماندگار شماره 473 ارسال به دوست نسخه چاپي


روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیرالقرآن اثری از ابوالفتوح رازی آثار ماندگار شماره 473

روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیرالقرآن اثری از ابوالفتوح رازی


حسین‌بن علی‌بن محمدبن احمد الخزاعی النیشابوری معروف به شیخ ابوالفتوح رازی از متکلمان و محدثان و مفسران بلندپایه شیعه امامیه در قرن ششم هجری است. سلسله نسب ایشان به نافع‌بن بُدیل خزاعی صحابی معروف رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌رسد و خاندان او در طول تاریخ از اکابر و صاحبان فضل و کرامت بوده‌اند. ...

 

 

 

حسینبن علیبن محمدبن احمد الخزاعی النیشابوری معروف به شیخ ابوالفتوح رازی از متکلمان و محدثان و مفسران بلندپایه شیعه امامیه در قرن ششم هجری است. سلسله نسب ایشان به نافعبن بُدیل خزاعی صحابی معروف رسولالله صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم میرسد و خاندان او در طول تاریخ از اکابر و صاحبان فضل و کرامت بودهاند.

از این عالم فرهیخته شیعه آثاری همچون منهاجالمناهج، تبصرةالعلوم فی معرفة مقامات الانام، «روحالاحباب و روحالالباب فی شرح الشهاب» به میراث باقی مانده است.

تفسیر روضالجنان و روحالجنان

معروفترین اثر شیخ ابوالفتوح رازی تفسیر گرانسنگ روضالجنان و روحالجنان به زبان فارسی است که به قول علامه شعرانی از جهت فصاحت لفظ و لطف عبارت بر همه تفاسیر فارسی شیعه رجحان دارد. علامه شعرانی یکی از شاخصترین تصحیحکنندگان این تفسیر، مینویسد: «نام آن، رَوْحُالجَنان و رُوحالجِنان» است و چون بیشکل و اعراب نویسیم دو کلمه مشابه باشند و این جناسی شیرین است، که آن مرد ادیب چنین نام عجیب بر این تفسیر عجیب برگزید. به تصرف بعضی ناسخان نام تفسیر تصحیف شده و روضالجنان نوشتند؛ چون از لطف این جناس بیخبر بودند.»

سبک نگارش و شیوه تفسیری

مؤلف در این کتاب پس از ذکر مقدمهای کوتاه، پیرامون معنای تفسیر و تأویل سخنی را پیش میکشد و آنگاه به تفسیر آیات سورهها به ترتیب از سوره حمد تا ناس پرداخته است. مطالب ادبی و لغوی در این تفسیر بسیار است تا جایی که تفسیر کشاف با آنکه مؤلفش زمخشری استاد ادبیات است، به اندازه تفسیر ابوالفتوح تحقیق لغوی و ادبی ندارد و شواهد این کتاب چند برابر شواهد کشاف است.

مؤلف اقوال مفسران معروف مانند ابنعباس، قتاده، مجاهد و دیگران را نقل کرده و هیچ یک را غالباً ترجیح نداده است مگر آنکه یکی عامتر باشد و پیوسته گوید: تعمیم اولی است یعنی آیه را طوری تفسیر کردن که خاص یک تن و یک قوم و یا واقعه نباشد.»

این تفسیر که با رویکردی عقلی و نقلی به نگارش درآمده، در دفاع از مکتب کلامی و فقهی تشیع نقش برجستهای دارد.

اقوال بزرگان

محدث شهیر میرزا حسین نوری قدس‌سره مینویسد: «تفسیر ابوالفتوح خواننده را خسته نمیکند. این تفسیر مانند کوثر زلالی است که جویندگان علم و معرفت از فقیه، مفسر، ادیب، مورخ، واعظ دوستدار فضایل و مناقب اهلبیت علیهم‌السلام تا مردم عادی را جوابگو است.»

اصطلاحات خاص تفسیر

مؤلف در این کتاب از اصطلاحات خاصی بهره گرفته که دانستن آن از زبان علامه شعرانی برای علاقهمندان به این تفسیر سودمند است.

شیخ ابوالفتوح جمع مخاطب را به صورت مفرد آورده است مثلاً به جای «گفتید» و «رفتید»، «گفتی» «رفتی»، گفته، و فعل ماضی متکلم معالغیر مثل رفتیم و گفتیم را به صورت «رفتمانی» و «گفتمانی» آورده است. یکی از اصطلاحات این کتاب «انزله کردن»است که به جای نازل کردن و فرود آمدن کتاب آسمانی استعمال شده است. مؤلف فعل مجهول عربی را بیشتر به صورت فعل منسوب به جماعت مجهول ترجمه میکند مثلا در ترجمه ضُرِبَ و قُتِلَ میگوید زدند و کشتند.

یکی از اصطلاحات این کتاب حذف «نون» مصدر است که در عصر مؤلف شیوع داشت. مثلاً میگوید: از جمله یادکرد من شما را به رحمت آن است...؛ که در اصل از جمله یاد کردن... میباشد.

کمله «ابن» که به معنای پسر است بسیار پیش آمده که از میان دو اسم حذف شد مثلاً مؤلف بهجای محمدبن مسلم گوید محمد مسلم.

دیگر از استعمالات این کتاب «دلیل میکند» به معنای «دلالت میکند» «خوار» به معنای آسان، «ها گرفتن» به معنای گرفتن، «بجاردن» به معنای آماده کردن، «دشخوار» به معنای دشوار است.

نسخهها

نسخه کاملی از این تفسیر در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است که تاریخ کتابت آن مربوط به اواسط قرن دهم هجری و به خط نستعلیق است.

در کتابخانه مذکور دو نسخه دیگر به صورت ناقص وجود دارد که یکی از اواسط سوره احزاب تا آخر سوره فتح است که به قلم حیدربن محمدبن اردلانی نیشابوری کتابت یافته و دیگری از اوائل سوره مزمل تا آخر قرآن و به دست توانای ابوزیدبن بندار به رشته تحریر درآمده است.

چاپهای تفسیر

چاپ پنج جلدی این تفسیر با کوشش چند تن از فضلا از جمله ملک‌‌الشعراء صبوری در سال 1307 در دو مجلد و باقی آن در سه مجلد در سال 1313 شمسی به جامعه علمی عرضه شد.

چاپ ده جلدی آن در سال 1320 هجری شمسی با تصحیح و حواشی میرزا مهدی الهیقمشهای انجام پذیرفت. چاپ سیزده جلدی در سال 1382 هجری قمری و با تحصیح و حواشی کمنظیر «میرزا ابوالحسن شعرانی با نام» رَوْحُالجَنان و رُوحالجِنان» منتشر گردید.

چاپ بیست جلدی با تصحیح و مقابله با نسخ قدیم و با کوشش محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصحی در سال 1365 تا 1376 هجری شمسی از سوی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی انجام شد.

تهیه و تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج