*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٨١٦٥٢ ١٠:٤٣ - 1395/05/13    فقه‌القرآن فی شرح آیات‌الاحکام از قطب‌الدین راوندی قدس‌سره (م 573ق)آثار ماندگار شماره 472 ارسال به دوست نسخه چاپي


 فقه‌القرآن فی شرح آیات‌الاحکام از قطب‌الدین راوندی قدس‌سره (م 573ق)آثار ماندگار شماره 472

فقه‌القرآن فی شرح آیات‌الاحکام از قطب‌الدین راوندی قدس‌سره (م 573ق)


عالم جلیل‌القدر شیعه، قطب‌الدین ابوالحسن سعیدبن هبةالله‌بن حسن راوندی کاشانی قدس‌سره، در راوند کاشان به دنیا آمد و در قم از دنیا رفت. پدر و جد ایشان هم عالم بودند. ابوعلی فضل‌بن حسن طبرسی (صاحب تفسیر مجمع البیان) از اساتید اوست. از شاگردان وی نیز می‌توان محمدبن علی ابن‌شهرآشوب سروی مازندرانی، شیخ احمدبن علی طبرسی، و شیخ نصیرالدین راشدبن ابراهیم بحرانی را نام برد. ....


 

 

عالم جلیلالقدر شیعه، قطبالدین ابوالحسن سعیدبن هبةاللهبن حسن راوندی کاشانی قدس‌سره، در راوند کاشان به دنیا آمد و در قم از دنیا رفت. پدر و جد ایشان هم عالم بودند. ابوعلی فضلبن حسن طبرسی (صاحب تفسیر مجمع البیان) از اساتید اوست. از شاگردان وی نیز میتوان محمدبن علی ابنشهرآشوب سروی مازندرانی، شیخ احمدبن علی طبرسی، و شیخ نصیرالدین راشدبن ابراهیم بحرانی را نام برد.

وی دارای آثار قلمی بسیاری است؛ که برخی از آنها تا به امروز بر جای مانده است؛ محقق فقهالقرآن (سیدعباس بنی هاشمی بیدگلی) در مقدمه بر تصحیح، 63عنوان از آثار او را نام برده است که برخی از آنها چنیناند:

امّالمعجزات، القابالرسول وفاطمة والأئمّة علیهم‌السلام، الشجار فی وجوب غسلالجنابه، النیات فی جمیعالعبادات، الرائع، المغنی، حلالمعقود منالجمل والعقود، تحفةالعلیل در ادعیه، الخرائج والجرائح در معجزات معصومین علیهم‌السلام و... .

فقهالقرآن فی شرح آیاتالاحکام

فقهالقرآن راوندی، نخستین کتابی است که بهطور مستقل در تفسیر آیاتالاحکام در میان علمای شیعه نگاشته شده و به دست ما رسیده است؛ مؤلف، عنوانی بر کتابش انتخاب نکرده، فقط در مقدمه نوشته است: «تصمیم گرفتم کتابی در فقهالقرآن تألیف کنم». از اینرو، کتاب بیشتر به فقهالقرآن شهرت یافته است؛ هر چند گاهی از آن به «فقهالراوندی»، «أحکامالراوندی»، «آیاتالأحکام»، «احکامالقرآن» و «تفسیرالقرآن» نیز یاد شده است.

فقهالقرآن بر اساس ترتیب ابواب فقهی، شامل 22 کتاب از طهارت تا دیات است. مؤلف در تعداد، ترتیب و عناوین این کتابها از نهایه شیخ طوسی تبعیت کرده است؛ هر چند گاهی در تنظیم ابواب و فصول ذیل هر کتاب به برخی آثار دیگر فقهی همچون مبسوط شیخ نظر داشته است.

عناوین کتب فقهی در فقهالقرآن عبارتاند از: طهارت، صلات، صوم، زکات و عبادات مالی، حج، جهاد، دیون و کفالات و حوالات و وکالات، شهادات، قضایا، مکاسب، متاجر، نکاح، طلاق، عتق و انواع آن، ایمان و نذور و کفارات، صید و ذباحه، أَطعمه و أَشربه، وقوف و صدقات، وصایا، مواریث، حدود و دیات.

هر چند کتاب بر اساس ابواب فقهی تنظیم یافته و از اینرو مشابه منابع فقهی است و از منابع تفسیری فاصله گرفته، اما محور بودن قرآن در شیوه بیان بیشتر مطالب، نمود دارد.

مؤلف در تفسیر آیات، ابتدا آیه را ذکر میکند؛ سپس شرح و توضیح نتایج فقهی برخاسته از آنرا بیان میکند. گاهی نیز محور بحث، فرع فقهی است و بعداز طرح آن به آیه مورد نظر خود استدلال کرده است.

منابع فقهالقرآن

در این کتاب، مؤلف از نوشتههای «شیخ طوسی» خصوصاً در دو کتاب «التبیان فی تفسیرالقرآن» و «النهایه» و سپس از آراء سیدمرتضی و گاهی از استادش شیخ طبرسی در مجمعالبیان تأثیر پذیرفته است. او در موارد بسیاری عین عبارات شیخ را از تبیان یا مبسوط و نهایه نقل میکند. بهعنوان نمونه، در باب وکالت، بیکم و کاست و بدون ذکر منبع حدود چهار صفحه از مبسوط شیخ طوسی نقل کرده است.

راوندی در بیشتر موارد از فقهای شیعه با تعبیر أصحابنا یاد کرده، ولی در عین حال از برخی نام برده است: دو بار از ابنبابویه، هفت بار از شیخ مفید، 25 بار از سیدمرتضی و سیزده بار از شیخ طوسی. در مواردی که با تعبیراتی چون «اصحابنا» و مانند آن از دیگران نقل قول میکند نیز غالباً مقصودش همین افراد و یا ابن جنید است.

فتاوای اهلسنت در فقهالقرآن

مؤلف با بکارگیری شیوه فقه مقارن، در موارد بسیاری به بیان نظریات اختلافی میان فقیهان شیعه و سنی پرداخته و در غالب اینگونه موارد، آراء اهلسنت را بیآنکه تصریح کند، از تفسیر تبیان نقل کرده است. مؤلف همچون شیخ و سیدمرتضی از عنوان «الفقهاء» برای بیان فتاوای فقیهان اهلسنت استفاده کرده و حدود هفتاد بار این واژه را به کار برده است. علاوه بر این در 39 مورد از ابوحنیفه، 46 مورد از شافعی و نوزده مورد از مالک نقل قول کرده است؛ ولی در سراسر کتاب هیچ یادی از احمدبن حنبل نمیکند.

راوندی از میان مفسران اهلسنت بیش از همه به طبری اشاره داشته است. شواهد گوناگون از جمله تشابه عبارات، گویای این است که مؤلف در اینگونه موارد نیز از تبیان استفاده کرده و مراجعه مستقیم به آثار این دانشمندان نداشته است.

چاپهای فقهالقرآن

1ـ تحقیق سیداحمد حسینی اشکوری به اهتمام سیدمحمود مرعشی، کتابخانه آیةاللهالعظمی مرعشی نجفی، ۱۳۹۷ق / 1355ش، قم.

2ـ تحقیق سیدعباس بنیهاشمی بیدگلی، انتشارات بنیاد فرهنگی امامت، 1395ش، قم.

منابع

مقاله «همراه با دانشنامه آثار فقهی شیعه، فقهالقرآن راوندی»، نوشته خلیل گریوانی (فصلنامه تخصصی فقه اهلبیت علیهم‌السلام، شماره 58-59)؛ سایت lib.ir

تدوین: عباسعلی مردی

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA


خروج