*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٦٧٩٢٨ ١٥:٥٢ - 1394/08/13    فیض‌الدموع آثار ماندگار شماره 437 ارسال به دوست نسخه چاپي


 فیض‌الدموع آثار ماندگار شماره 437

فیض‌الدموع از میرزا محمدابراهیم نواب تهرانی (م1299ق)


میرزا محمدابراهیم‌بن محمدمهدی نواب تهرانی رازی، منشی و بدایع‏‌نگار، ملقب به نواب دارالخلافه و معروف به آقا ابراهیم. از وی آثار بسیاری در زمینه‏‌های تاریخی ‏و مذهبی باقی مانده است‏. برخی از آن‌ها عبارتند از: عبرةالناظرین و عبرةالحاضرین، چهار رساله سیاسی و اقتصادی، عقداللئالی فی نقدالمعالی، ترجمه عهدنامه مالک اشتر، فیض‌الدموع و دیوان شعر. ...

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

 

 

 

میرزا محمدابراهیمبن محمدمهدی نواب تهرانی رازی، منشی و بدایع‏نگار، ملقب به نواب دارالخلافه و معروف به آقا ابراهیم. از وی آثار بسیاری در زمینه‏های تاریخی ‏و مذهبی باقی مانده است‏. برخی از آنها عبارتند از: عبرةالناظرین و عبرةالحاضرین، چهار رساله سیاسی و اقتصادی، عقداللئالی فی نقدالمعالی، ترجمه عهدنامه مالک اشتر، فیضالدموع و دیوان شعر.

شاید بتوان وی را از پیشگامان امر تصحیح و تحقیق متون كهن دانست. او بدون داشتن همكار و منشی، با سرمایه شخصی خود اقدام به انتشار برخی كتب علمی كرد و بهطور رایگان در اختیار اهل علم و علاقهمندان قرار داد و بسیاری را وقف كرد. از آن جمله است: تصحیح دیوان قصاید و غزلیات سنایی، تصحیح شرح نهجالبلاغه ابنابیالحدید، تصحیح و ترجمه قاموساللغة فیروزآبادی.

همچنین بدایع نگار را میتوان از جمله خطاطان برجسته برشمرد.

فیضالدموع

فیضالدُّموع و عِبرةُالمُستهام (ریزش اشکها و اشک محزون و دلشكسته) مقتلی به زبان فارسی که با نثری ساده و به فارسی فصیح و بلیغ ماجرای عاشورا را باز گفته است.

انگیزه مؤلف در تألیف کتاب، به گفته خودش، برطرف کردن مشکل عدم دسترسی عموم مردم به كتابی موثق و صحیح به فارسی شیوا و بلیغ بوده است. وی تلویحاً گویندگان و راویانی را كه در بیان حوادث زندگانی امام حسین علیه‌السلام صداقت را ارج نمینهند، به نقد كشیده و سخنوران كماطلاع و ناآشنا به آیین فصاحت و بلاغت را که به گفته او عوامپروری می‏كنند، نكوهش میكند. او کوشیده است تا مقتلی بنگارد كه هم خالی از نقایص یادشده و هم در برگیرنده نثری فصیح، صناعات سخن و علم معانی باشد.

بدایع‏نگار در پایان كتاب، علت تسمیه آنرا چنین می‏نویسد: «و چون این حدیث مولم و واقعه جانسوز بدین جای رسید و با نازكی بیان و طراز صدق این مایه لطف سیاقت و جمال بلاغت یافت و از فیوضات قدس و سبحات انوار، گویی رشحی بدان درآمیخت؛ زبان و بنان را دیگر باز طاقت تقریر و توان تحریر نماند و دمع فایض و خاطرهایم آنرا «فیضالدموع و عبرةالمستهام» (ریزش اشكها و اشک محزون و دلشكسته) خواند و حقاً كه مطالعت آن از دیده خارا اشک زاید و آشفتگان پریشان را غیرت و حیرت افزاید.» کتاب با تولد امام حسین (ع) آغاز و با بازگشت کاروان اسرا به مدینه پایان یافته است.

نویسنده به تفصیل به وقایع عاشورا پرداخته و از منابع شیعی بهویژه ملهوف سیدبن طاووس بسیار نقل کرده است تا آنجا که برخی فیضالدموع را ترجمه الملُهوف دانستهاند. فیضالدموع، مانند سایر مقاتل، با بیان تولد امام حسین علیه‌السلام و ذكر فضایل او و آنگاه مرگ معاویه و سلطنت یزید آغاز میشود و دربرگیرنده مقتل مسلم و دیگر شهدای کربلا و نیز غارت خیام امام و اسارت خاندان او در كوفه و شام و خطبههای حضرت زینب و امام سجاد علیه‌السلام، امکلثوم و فاطمه دختر امام حسین است. کتاب با ترسیم مسیر شام اسرای کاروان کربلا و بازگشت آنان به مدینه پایان یافته است.

اهمیت و اعتبار علمی كتاب‏

فیضالدموع، یک متن ادبی به زبان فارسی فاخر است. اثری است حماسی و مستند به اسناد معتبر تاریخی. بر اساس تحقیقاتی كه شده تاكنون كتابی فارسی با ویژگیهای یاد شده، چنین شیوا و مستند به منابع دست اول تألیف نشده است.

منابع كتاب‏

مؤلف، از منابع معتبر در حد امكان بهره برده و دقت كافی در ضبط روایات و نقل صحیح آنها نموده است. هرچند به علم رجال و درایه عالم و مجتهد نبوده، اما در حسن انتخاب و دقت تألیف، سلیقه شایسته‏ای به خرج داده است.

بیشترین منابع وی ملهوف سیدبن طاووس است بهگونه‏ای كه عده‏ای مانند آقابزرگ در الذریعة و احمد منزوی در فهرست نسخه‏های فارسی، فیضالدموع را ترجمه ملهوف دانسته‏اند در حالیکه ملهوف یكی از منابع این كتاب است كه در جاهای مختلف از آن نام برده شده است. از دیگر منابع این كتاب، بحارالانوار، مناقب ابنشهرآشوب و مقاتلالطالبیین ابوالفرج اصفهانی است كه مؤلف از آنها در اثر خود یاد كرده است. وی به مقتلالحسین ابومخنف نیز اعتماد كرده است.

فیضالدموع، بهرغم آنكه در دوران قاجار نوشته شده ولی با سایر مقاتل این دوره متفاوت است و دارای نثری زیبا و محتوایی ارزشمند است.

چاپهای فیضالدموع

1. چاپ سنگی به خط میرزا رضا کلهر به اهتمام نویسنده در سال 1286، تهران.

2. به خط میرزا رضا کلهر و به انضمام دعای عرفه با ترجمه فارسی علامه میرزاابوالحسن شعرانی، کتابفروشی اسلامیه، 1386ق / 1345ش، تهران.

3. تحقیق و تصحیح اکبر ایرانی قمی، انتشارات هجرت و مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، قم.

از مزایای این تحقیق میتوان به مقدمه مفصل آن اشاره کرد که در سه بخش است:

نخست: بررسی زمینه‏های نهضت حسینی.

دوم: شرح حال مؤلف از زندگینامه خودنوشت وی

سوم: گزارشی از سیر تطور نثر فارسی و بررسی سبک‏شناسی و بیان ارزش ادبی فیضالدموع بهعنوان یک اثر جاوید با نثر شیوا و شیرین كه یادآور نثر فارسی قرن چهارم و پنجم قمری است.

محقق در تحقیق خود به نسخههای کتاب نیز توجه داشته است که در اینباره مینویسد: زمان دقیق تألیف فیضالدموع روشن نیست، ولی مسلم است كه این اثر دو بار بهوسیله میرزا محمدرضا كلهر كتابت و تحریر شده است؛ بار اول در سال ۱۲۸۳ش كه فاقد مقدمه خطاط و نیز هیچ‏گونه حواشی و توضیحاتی در آن نیست و ۱۳۰ صفحه است. بار دوم در سال ۱۲۸۶ش با مقدمه كلهر از روی نسخه قبلی كتابت شده است و ۱۶۵ صفحه است.

اصل خطی نسخه اول در كتابخانه سلطنتی (كاخ گلستان) به شماره ۱۰۸۰ نگهداری می‏شود ولی نسخه خطی دوم یافت نشد. كاتب، در مقدمه خود كه بر تحریر دوم فیضالدموع نوشته و نیز در پایان كتاب، پس از فراغت از آن به سال ۱۲۸۶ش تصریح می‏كند كه گویا همان سال، توسط خود مؤلف و به تشویق اعتضادالسلطنه در دارالطباعه تهران به زینت طبع در قطع رقعی آراسته شد.

 منابع: کتابشناخت سیره معصومان

 مرکز تحقیقات رایانهای علوم اسلامی نور؛ مقدمه چاپ میراث؛ سایت lib.ir

 تنظیم: عباسعلی مردی


خروج