*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٦٧٠٠١ ١٢:٣٦ - 1394/07/22    شرح الأربعین از قاضی سعید قمیآثار ماندگار شماره 434 ارسال به دوست نسخه چاپي


 شرح الأربعین از قاضی سعید قمیآثار ماندگار شماره 434

شرح الأربعین از قاضی سعید قمی (م 1107ق)


قاضی سعید قمی معروف به حکمی کوچک، فیلسوف و عارف اخباری شیعی اواخر قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری است.قاضی سعید قمی از محضر سه استاد بزرگ حکمت و عرفان عصر خویش بهره برد: شیخ رجبعلی تبریزی، ملاعبدالرزاق لاهیجی معروف به فیاض لاهیجی و ملامحسن فیض کاشانی. ...

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

 

 

قاضی سعید قمی معروف به حکمی کوچک، فیلسوف و عارف اخباری شیعی اواخر قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری است.قاضی سعید قمی از محضر سه استاد بزرگ حکمت و عرفان عصر خویش بهره برد: شیخ رجبعلی تبریزی، ملاعبدالرزاق لاهیجی معروف به فیاض لاهیجی و ملامحسن فیض کاشانی.

اما اثرپذیری او از شیخ رجبعلی بیشتر است از آنچه از فیاض و فیض آموخته است. وی نسبت به شیخ رجبعلی بسیار خاضع و صمیمی بوده و برخی از آثار خود را به وی تقدیم کرده است. و در بسیاری از آثار خود، مانند شرح توحید صدوق و کلید بهشت، آراء و عقاید شیخ رجبعلی را منعکس کرده است.

قاضی سعید قمی از جمله حکیمانی است که در راه جمع میان فلسفه و شریعت کوشیده است و برای کتاب فلسفی خود عنوان و نام کلید بهشت را انتخاب کرده است. چنین کسی تلویحاً به این امر اعتراف میکند که جمع میان دین و فلسفه امکانپذیر است و از طریق این جمع میتوان به فتح باب بهشت نایل شد.

قاضى سعید به عربى و فارسى شعر مىگفت. تخلص وى «تنها» است و از اشعارش آتشكده آذر، تذكره نصرآبادى، سفینه خوشگوى هندى و تذكره محمدنصیر نصرت نقل شده است.

از آثار وی میتوان کتابهای شرح توحید صدوق، الاربعینیات للكشف انوارالقدسیات، كلید بهشت، شرح حدیث بساط را برشمرد.

شرح الأربعین

اربعیننویسی و ثبت و شرح چهل حدیث در میان علما، سنتی دیرپای در جهان اسلام است که گردآورندگان آن به شوق آنکه مشمول مفاد حدیث شریف نبوی صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم «من حفظ علی امتی أربعین حدیثاً ینتفعون بها، بعثهالله یومالقیامة فقیهاً عالماً» گردند، به شرح و جمع چهل حدیث همت گماشتهاند. قاضی سعید قمی نیز از آن جمله علماست که انگیزه خود را از نگارش این کتاب، انتخاب احادیث مشکل و شرح و توضیح آنها بیان کرده و اینکه بتواند معانی نهفته در آنها را کشف کند. وی به هنگام مطالعه آثار صدوق و کلینی برای توضیح احادیث مشکل یادداشتهایی مینوشته است که این کتاب شاید تدوین آن شروح باشد.

این کتاب، با عناوین مختلفی در کتب فهارس یاد شده نظیر: الأربعون حدیثاً، اربعین قاضی سعید، شرح اربعین، کتاب الأربعین.

شرح الأربعین، مشتمل است بر یک مقدمه و شرح بیست و سه حدیث؛

قاضی سعید قمی در شرح هر یک از احادیث به تناسب مقام به بحثهای ادبی، عرفانی و فلسفی درباره آن پرداخته و در انجام آن، نظر به احادیث دیگر غیر آنچه در این اثر ضبط شده و اقوال عارفان و حکیمان داشته است. وی مباحث خود را چنانکه شایسته دانسته است، تحت عناوین فرعی متنوعی از قبیل «اشارة»، «هدایة»، «ارشاد»، «اشراق»، «الشارق»، «لمعة»، «مطلع»، «مفتاح»، «انوار ملکوتیة»، «النور»، «تنویر»، «تتمیم اشراقی» و عناوین دیگری از این دست به ترتیب درآورده است. این شیوه را شاید بتوان ناشی از ذوق عرفانی و گرایشات اشراقی وی دانست.

مطالب قاضی سعید، ذیل شرح هر حدیث مفصل و مبسوط است، بهطوری که شرح هر حدیث را میتوان رسالهای مستقل دانست.

مؤلف، برخی از احادیثی را که در این کتاب شرح کرده، در شرح توحید صدوق خود نیز اجمالاً یا تفصیلاً آورده است. از اینرو گاهی در هر دو اثر به مناسبت مقام، از یکی به دیگری ارجاع داده است.

قاضی سعید قمی شرح الاربعین را به مرور ایام نگاشته است، بهطوری که گاه از آن به تألیف اثر یا آثار دیگری نیز معطوف گشته است. تألیف آن بین سالهای 1095ـ 1096ق آغاز و تا 1099 ادامه داشته است، برخی نیز گفتهاند که تألیف آن طی سالهای 1079 تا 1091 است (مقدمه مصحح کلید بهشت)؛ اما با این همه تألیف این کتاب به پایان نرسیده است.

برخی از احادیث شرح شده چنین است:

إنالله عزوجل عمودا مِنْ یاقوتَةٍ؛

الله غایة من غیّاه؛

إنالله خلقالعرش أرباعاً؛

فیالألف ستّ من صفاتالله عزوجل؛

من رآنی فیالمنام فقد رآنی؛

کنت أنا و علیبن ابیطالب فی غزوةالعسرة.

چاپهای شرح الاربعین

1ـ چاپ سنگی به تصحیح محمدعلی بامداد با عنوان شرح اربعین، در 1315ش برابر با 1355ق، با تقریظ مرحوم حاج سیدنصرالله تقوی و با سرمایه میرزا عیسی علیآبادی در چاپخانه اخوان کتابچی در تهران چاپ شد.

2ـ چاپ میراث مکتوب به تصحیح نجفقلی حبیبی که چاپ دوم، چاپ پیشین است در سال 1379ش.

مصحح مقدمهای مفصل دارد که مشتمل است بر شرح حال اجمالی از قاضی سعید قمی، معرفی اساتید وآثار وی و ضمیمه دو نامه از قاضی سعید به ملامحسن فیض و پاسخ او و نیز دو قطعه شعر یکی از ملاعبدالرزاق لاهیجی به قاضی و دیگری جواب وی به لاهیجی.

افزون بر آن کتاب شامل فهارس فنی (آیات؛ جایها، اعلام و... ) است.

منابع: مقدمه نجفقلی حبیبی بر تصحیح شرح الأربعین؛ قاضی سعید قمی نوشته غلامرضا گلیزواره؛ سایت lib.ir

تدوین: عباسعلی مردی


خروج