*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٦٤٥١٣ ٠٩:١٥ - 1394/05/25    جامع عباسیآثار ماندگار شماره ۴۲۵ ارسال به دوست نسخه چاپي


 جامع عباسیآثار ماندگار شماره ۴۲۵

جامع عباسی از شیخ بهایی قدس‌سره


بهاءالدین محمد‌بن حسین‌ عاملی، معروف به شیخ بهایى، سال 953 هجرى در شهر بعلبک لبنان به دنیا آمد. در کودکى همراه پدرش به ایران آمد و نزد پدر و سایر بزرگان علم آموخت. سپس به مقام شیخ‌الاسلامى رسید، ولى پس از مدتى، منصب و مقام را رها کرد.

 

بهاءالدین محمدبن حسین عاملی، معروف به شیخ بهایى، سال 953 هجرى در شهر بعلبک لبنان به دنیا آمد. در کودکى همراه پدرش به ایران آمد و نزد پدر و سایر بزرگان علم آموخت. سپس به مقام شیخالاسلامى رسید، ولى پس از مدتى، منصب و مقام را رها کرد.

ابتدا به زیارت خانه خدا و پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و اهلبیت علیهم‌السلام رفت، سپس به سیر و سیاحت رو آورد. در این مدت به سرزمینهاى مختلف اسلامى سفر کرد؛ سفرهاى او به مصر، قدس، روم، دمشق، حلب و مشهد مشهور است. ایشان در بسیارى از علوم زمان خود سرآمد و زبانزد همه بود. شیخ حرّ عاملى درباره ایشان مىنویسد: «او در فقه و دانش و فضل و تحقیق و تدقیق و جلالت قدر و عظمت شأن و زیبایى در تصنیف و آراستگى در تعبیر و جمع زیبایىها، مشهورتر از آن است که یاد شود و فضایلش بیشتر از آن است که به شماره آید... او در زمان خود در فقه و حدیث و معانى و بیان و ریاضى و ... نظیر نداشت».

براى این عالم جلیلالقدر در موضوعات تفسیر، حدیث، درایه، رجال، دعا و عبادت، فقه، اصول، نحو، بیان، حساب، هیئت، حکمت، تاریخ، ادب و... 59 اثر یاد کردهاند. از تألیفات شیخ بهایى العروةالوثقى در تفسیر سوره حمد، اربعین و شرح آن، مشرقالشمسین در تفسیر آیاتالاحکام، حدائقالمقربین در شرح صحیفه سجادیه، الفوائدالصمدیه در نحو، بحر الحساب در علم حساب، خلاصةالحساب، کشکول و مفتاحالفلاح فى عمل الیوم و اللیله را مىتوان برشمرد.

جامع عباسی نیز کتابی است در موضوع فقه بر مشرب شیعه که از قلم این علامه ذوالفنون تراوش نموده است.

این اثر، ابتکاری نو در نگارش متون فقهی بهشمار میرود و برخی از صاحبنظران از جامع عباسی به عنوان اولین دوره فقه غیراستدلالی به زبان پارسی یاد میکنند که در قالب یک رساله عملیه و توضیحالمسایل مکتوب شده است. این کتاب شامل یک مقدمه و بیست باب از طهارت تا دیات است. هرچند از زمان شروع تألیف جامع عباسی اطلاع دقیقی در دست نیست، لکن میتوان حدس زد که مؤلف محترم، آنرا در سالهای آخر عمر شریفش تألیف کرده و شاید هم آخرین تألیف ایشان بوده باشد. برخی هم معتقدند که شیخ بهایی پساز تألیف پنج باب نخست این کتاب که شامل طهارت، نماز، زکات، خمس، روزه و حج است، سوی دار بقا کوچید و شاگردش نظامالدین محمد ساوجی به فرمان شاه عباس، آنرا ادامه داده و پانزده باب باقیمانده را در کمتر از دو سال طبق روش استادش به انجام رسانید.

انگیزه نگارش

شیخ بهایی در ابتدای جامع عباسی، انگیزهاش را برای نگارش کتاب، درخواست شاه عباس اول مبنی بر تألیف یک کتاب فقهی معرفی میکند. شاه عباس اول که به نشر مطالب دینی توجه داشته، از شیخ میخواهد تا کتابی را تألیف کند که در آن، بخشی از مسایل، احکام و آداب شرعی مورد ابتلا و نیاز مردم باشد و مؤلف نیز پساز تدوین کتاب، آنرا به جامع عباسی مسمی کرده، به شاه عباس تقدیم و اهدا مینماید.

محتوای کتاب

تمام موضوعات نوزدهگانه این کتاب به جز باب هفتم آن، فقهی و شامل مسایلی میباشد که در کتابها و رسالههای فقهی مطرح و متداول است. باب هفتم این اثر قویم درباره زیارت چهارده معصوم علیهم‌السلام و ایام ولادت و وفات ایشان میباشد.

هرچند آغاز و انجام جامع عباسی مانند سایر منابع فقهی از طهارت تا دیات است، اما ترتیب ابواب آن و اهتمامی که به هر یک از بابها داده میشود با آنان هماهنگ نیست. بهعنوان مثال شیخ بهایی در باب ششم همه موضوعات وقف، صدقه، قرضالحسنه، جهاد و امر به معروف و نهی از منکر را یکجا مورد بررسی و تحقیق قرار میدهد، در حالیکه در منابع دیگر، هر یک از این موضوعات بهطور رسالهای جداگانه مورد بحث قرار گرفتهاند. مؤلف در باب دهم به طرح مباحثی در خصوص اجاره، عاریه، امانت، غصب، ضمانت، مزارعه، مساقات، شرکت، مضاربه، وکالت، جعاله و لقطه میپردازد. از سوی دیگر موضوع برخی از ابواب این کتاب از منابع فقهی دیگر بسیار کم حجمتر است، مثل ابواب سیزده و چهاردهم که به ترتیب درباره شکار حیوانات و ذبح آنان است.

تأثیر جامع عباسی در آثار دیگران

عظمت شخصیت شیخ بهایی و اخلاص او در خلق کتاب جامع عباسی، سرآغازی بوده تا در دورههای بعد، آثار دیگری با الهام از شیوه نگارش آن پدید آید و این تأثیرپذیری تا حدی بوده که مؤلفین در نامگذاری اثر خود، راه تقلید از جامع عباسی را برگزیدند. از جمله آنان یکی جامع صفوی است که اثری به زبان فارسی در موضوع امامت است. دیگری، جامع سلیمانی اثر نظامالدین علی موسوی به فارسی است که در موضوع اصول دین، احکام شریعت و تاریخ ائمه معصومین علیهم‌السلام نگارش یافته و به شاه سلیمان صفوی تقدیم شد.

جامع محمدی و جامع ناصری، هر یک رساله عملیهای هستند که به تقلید از جامع عباسی به نام آقامحمدخان قاجار و ناصرالدین شاه قاجار به رشته تحریر درآمدند.

حواشی بر جامع عباسی

فقها و مجتهدین شیعه، کتاب جامع عباسی را با کرامت و عظمت نگریستهاند، بهطوری که شخصیتهای بزرگی همچون آیةاللهالعظمی سیدمحمدکاظم طباطبایی یزدی صاحب عروه، به این کتاب حاشیه مرقوم داشتهاند. از دیگر مجتهدینی که بر این کتاب حاشیه نوشتهاند، میتوان حضرات آیات محمدبن علی عاملی معروف به ابنخاتون، عبدالله مامقانی نجفی، عبدالله مازندرانی، سیداسماعیل صدر و سیدابوالقاسم دهکردی اصفهانی را نام برد.

نسخه و چاپ و ترجمه

نسخههای خطی متعددی از جامع عباسی در کتابخانههای مختلف وجود دارد. این کتاب، بارها در ایران و هند چاپ شده تا جایی که شمردن دفعات چاپ آن دشوار است.

برخی از چاپهای آن منحصر به پنج باب نخست آن و برخی دیگر شامل تمام بیست باب آن است. جامع عباسی به زبان اردو نیز ترجمه و در هند چاپ شده است.

منبع: دانشنامه جهان اسلام بنیاد دایرةالمعارف اسلامی

تنظیم مجدد و تلخیص: علیاکبر بخشی


خروج