*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٦١٠٦٩ ٠٩:٣٢ - 1394/02/17   أسنی‌المطالب فی مناقب سیدنا علی‌بن ابی‌طالب (ع)از ابن‌جزری (از علمای قرن هشتم)آثار ماندگار شماره 414 ارسال به دوست نسخه چاپي


أسنی‌المطالب فی مناقب سیدنا علی‌بن ابی‌طالب (ع)از ابن‌جزری (از علمای قرن هشتم)آثار ماندگار شماره 414

أسنی‌المطالب فی مناقب سیدنا علی‌بن ابی‌طالب (ع)از ابن‌جزری (از علمای قرن هشتم)


ابن‌جزری، شمس‌الدین محمدبن محمد الجرزی (751 - 833 ق)، مقری، محدث و فقیه شافعی در دمشق متولد شد و در سال 766 ق در همان‌جا به فراگیری قرائت و حدیث آغاز کرد. او سفرهای زیادی به بلاد اسلامی کرده و از مشایخ و علمای دیار مختلف اجازه دریافت داشته است. ازجمله در 768 ق سفر حج و سفرهای دیگر او به مصر، بعلبک، دمشق، انطاکیه، بورسا، سمرقند، هرات، شیراز، بصره و یمن را یاد کرده‌اند.

 ابن‌جزری، شمس‌الدین محمدبن محمد الجرزی (751 - 833 ق)، مقری، محدث و فقیه شافعی در دمشق متولد شد و در سال 766 ق در همانجا به فراگیری قرائت و حدیث آغاز کرد. او سفرهای زیادی به بلاد اسلامی کرده و از مشایخ و علمای دیار مختلف اجازه دریافت داشته است. ازجمله در 768 ق سفر حج و سفرهای دیگر او به مصر، بعلبک، دمشق، انطاکیه، بورسا، سمرقند، هرات، شیراز، بصره و یمن را یاد کردهاند.

از مهم‌ترین مشایخ او در قرائت و حدیث می‌توان از محمدبن عبدالرحمان‌بن الصائغ، محمدبن رافع سلامی، عبدالوهاب‌بن یوسف ابن‌السلار، عبدالله‌بن ایدغدی ابن‌الجندی، ابوالمعالی محمدبن الکبان و محمدبن احمدبن قدامة مقدسی نام برد.

ابن‌جزری حدود 10 سال ملازم محمد مقدسی بوده و بیشتر از 15 هزار حدیث از او شنیده است. از استادان او در فقه نیز می‌توان عبدالرحیم اسنوی و سراج‌الدین بلقینی را یاد کرد.

وی نزد ضیاءالدین قزوینی نیز اصول فقه و معانی و بیان آموخته است.

وی مدتی عهدهدار منصب قضاوت و کارگزار امیر قطلوبک نیز بوده است.

آن‌چه موجب اشتهار ابن‌جزری گشته مقام او در علم قرائت است. وی در 13 سالگی قرآن را حفظ کرده بود و تلاش او برای استماع از بزرگ‌ترین مقریان بلاد اسلامی باعث شد که قرائت او نهتنها از حیث تعدد طرق، بلکه از حیث علو اسناد نیز چشمگیر باشد.

برخی از آثار چاپ شده وی بدین قرارند: أسنی‌المطالب فی مناقب علی‌بن ابی‌طالب (ع)؛ تحبیرالتیسیر فی قراءات الائمةالعشرة؛ الحصن‌الحصین من کلام سیدالمرسلین (ص)؛ الدرةالمضیئة فی قراءاتالائمة الثلاثة المرضیة لتتمیم القراءاتالعشر؛ الزهرالفائح فی ذکر من تنزه عن‌الذنوب والقبائح؛ طیبةالنشر فیالقراءاتالعشر، قاهره؛ عرف التعریف بالمولدالشریف؛ غایةالنهایة فی طبقاتالقراء؛ کاشفالخصاصة عن الفاظالخلاصة؛ المصعدالاحمد فی ختم مسند الامام احمد؛ المقدمةالجزریة، ارجوزه‌ای در تجوید قرآن.

أسنیالمطالب

عمده نوشتههای ابنجزری در موضوع علم قرائت است؛ اما در میان آثار وی، کتابهای روایی نیز به چشم میخورد که کتابهای الحصنالحصین و أسنیالمطالب از آن جمله است. کتاب أسنیالمطالب مجموعه‌ای از احادیث در فضیلت امیرالمؤمنین (ع) است که از طریق راویان و منابع اهلسنت نقل شده و ابنجزری آنها را جمع‌آوری کرده است.

نام اصلی اثر روشن نیست، اما کسانی که آنرا منتشر کرده‌اند، نامی برگرفته از مقدمه مؤلف برای آن برگزیده‌اند، از اینرو عنوان کتاب در چاپهای مختلف اندکی باهم تفاوت دارد: «فهذه أحادیث مسندة مما تواتر و صحّ و حسُن من أسنی مناقب الأسدالغالب، مفرقالکتائب و مظهرالعجائب، لیث‌بن غالب أمیرالمؤمنین أبیالحسن علیبن أبیطالب کرمالله وجهه...».

مؤلف با تأکید بر اینکه روایات این کتاب را از مشایخ ثقات خود نقل میکند؛ نخستین روایت را به نقل از قاضی عزالدین ابوعبدالله محمدبن موسیبن سلیمان انصاری از احمدبن حنبل چنین آورده است: ما جاء لاحد من اصحاب رسولالله (ص)، منالفضائل ما جاء لعلیبن أبیطالب رضیاللهعنه.

روایت دوم «من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه» است که دوازده بدری ـ از گواهان غدیرـ گواهی دادهاند که آنرا از رسولخدا (ص) شنیدهاند.

در ادامه روایت غدیر، خطبه رسولخدا (ص) را به تفصیل نقل کرده و مباحثی را درباره آن مطرح کرده است؛ و در ضمن آن، حدیث منزلت را نیز به طرق مختلف نقل کرده و میگوید: «متفق علی صحته بمعناه من حدیث سعدبن ابیوقاص، قال الحافظ ابوالقاسم ابنعساکر: و قد روی هذاالحدیث عن رسولالله (ص) جماعة منالصحابة، منهم: عمر، علی، ابنعباس، عبداللهبن جعفر، معاذ، معاویة، جابربن عبدالله، جابربن سمرة، أبوسعید، البراءبن عازب، زیدبن ارقم، زیدبن ابیاوفی، نبیطبن شریط، حبشیبن جنادة، ماهربن الحویرث، انسبن مالک، أبیالطفیل، امسلمة، اسماء بنت عمیس و فاطمة بنت حمزة، ثم ذکر طرق‌ها کل‌ها بأسانیده فی تاریخ دمشق رحمهالله».

کتاب بنا به شمارش طهطاوی، شامل 95 حدیث است که همه آنها بابیان سلسله کامل اسناد نقل می‌شود.

بخشی از این اخبار به نقل از خود آنحضرت (ع) از رسول خداست، اما در این میان روایاتی که از نظر شیعه نادرست است هم آمده است، مانند روایتی که شیخین را بزرگ پیران بهشت می‌داند؛ از آن روست که تمام منابع نویسنده کتب علمای اهلسنت است.

مؤلف پس از نقل هر روایت، ضمن اشاره به منابع آن، به درایت و جرح و تعدیل راویان توجه داده و در اینباره به تفصیل گراییده است؛ بنابراین کتاب حاضر فقط نقل روایت نیست و اظهارنظرهای مؤلف را هم در بردارد.

بهعنوان نمونه درباره روایت دوم (من کنت مولاه فعلی مولاه...) چنین گفته است: «هذا حدیث حسن من هذاالوجه، صحیح من وجوه کثیرة تواتر عن امیرالمؤمنین علی و هو متواتر ایضاً عن النبی (ص)، رواه الجمالغفیر عن الجمالغفیر...».

 

منابع أسنیالمطالب

برخی از منابعی که ابنجزری در کتاب خود از آنان بهره برده است، عبارتاند از:

المستدرک علیالصحیحین أبوعبدالله حاکم نیشابوری، المسلسل بالاسماء أبوموسی مدینی، المسلسلات السعیدیة أحمدبن یحییبن جابر بلاذری، المسندالبزار ابوبکر احمدبن عمر بصری، المسند احمدبن حنبل شیبانی، المصنف ابن ابیشیبة، المعجمالکبیر سلیمانبن احمدبن ایوب طبرانی، الموضوعات أبوالفرج عبدالرحمنبن علیبن جوزی، الاربعینالکبری أبوعبدالله محمدبن عبدالله حاکم، البدایة فی معالمالروایة شمسالدین محمد جزری، تاریخ الشام ابنعساکر دمشقی، الترغیب والترهیب اسماعیلبن فضل تیمی اصفهانی، تفسیرالقرآن أحمدبن موسی اصفهانی ابنمردویه، الثقات محمدبن حبانبن أحمد بستی، الجامعالصحیح محمد عیسیبن سورة ترمذی، خصایص أمیرالمؤمنین احمدبن شعیب نسایی شافعی، الصحیح أبوعبدالله محمدبن اسماعیل بخاری، صحیح مسلمبن حجاج قشیری نیشابوری، عملالیوم واللیلة أحمدبن شعیب نسایی و... .

چاپهای أسنی المطالب

1 ـ چاپ مطبعه میریه مکه به سال 1324 ق؛

2 ـ چاپ محمدهادی امینی، مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی (ع) العامة، 1402 ق، اصفهان؛ مرحوم امینی، در پاورقی‌های مفصل این اثر، آدرس احادیث را استخراج و همچنین شرح حال مختصری از راویان و منابع شرح حال آنان را ذکر کرده و در مواردی روایات را نقد کرده است.

3 ـ چاپ محمدباقر محمودی با عنوان «اسمی المناقب فی تهذیب اسنیالمطالب فی مناقب الامام امیرالمؤمنین علیبن ابیطالب (ع)، تألیف محمدبن محمد جزری شافعی»، 1361 ش / 1403 ق؛

4 ـ تحقیق و تصحیح علی احمد عبدالعال الطهطاوی با عنوان «مناقب الأسدالغالب، ممزقالکتائب و مظهرالعجائب، لیثبن غالب أمیرالمؤمنین أبیالحسن علیبن أبیطالب»، دارالکتب العلمیه، ۱4۲6 ق، بیروت. در ادامه این چاپ که با مقدمه و تصحیح علی احمد عبدالعال الطهطاوی صورت گرفته، کتاب خصایص امیرالمؤمنین (ع) از نسایی نیز درج شده است.

 آنگونه که پیداست طهطاوی نسخه‌ای خطی در اختیار داشته که غیر از نسخه چاپ مکه است که مرحوم امینی هم از آن بهره برده است. البته اشتباه چاپ بیروت که بر روی جلد کتاب، مؤلف را محمدبن عبداللهبن جزری ثبت کرده و مرگ او را بعد از سال 66۰ نوشته، سبب اشتباه می‌شود. در حالی که همگان مرگ وی را به سال ۸33 ثبت کرده‌اند.

 

منابع:

دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل ابنجزری، نوشته احمد پاکتچی؛ کتابخانه دیجیتال نور؛ سایت lib.ir.

تنظیم: عباسعلی مردی


خروج