*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ٣٥٩٨٦٧ ٠٩:٣٠ - 1394/01/20   البرهان في تفسيرالقرآن از سيدهاشم بحراني(ره)آثار ماندگار شماره 412 ارسال به دوست نسخه چاپي


البرهان في تفسيرالقرآن از سيدهاشم بحراني(ره)آثار ماندگار شماره 412

البرهان في تفسيرالقرآن از سيدهاشم بحراني(ره)


سیدهاشم بحرانی مشهور به علامه بحرانی از علمای طراز اول امامیه است که در نیمه اول قرن یازدهم در بحرین دیده به جهان گشود. ایشان پس از چندی تحصیل در زادگاهش روانه نجف‌اشرف شد و در آن دیار قدسی نزد اساتید بزرگ به کسب دانش الهی همت گماشت. این عالم ربانی پس از چندی به زادگاهش مراجعت کرد و بعد از رحلت شیخ محمدبن ماجد بحرانی عهده‌دار منصب مرجعیت و رهبری مردم گردید. علامه بحرانی که فقیهی گرانمایه و صاحب تألیفات متنوع و بسیار ارزشمندی در فقه و اصول و رجال،...

سیدهاشم بحرانی مشهور به علامه بحرانی از علمای طراز اول امامیه است که در نیمه اول قرن یازدهم در بحرین دیده به جهان گشود. ایشان پس از چندی تحصیل در زادگاهش روانه نجفاشرف شد و در آن دیار قدسی نزد اساتید بزرگ به کسب دانش الهی همت گماشت. این عالم ربانی پس از چندی به زادگاهش مراجعت کرد و بعد از رحلت شیخ محمدبن ماجد بحرانی عهدهدار منصب مرجعیت و رهبری مردم گردید.

علامه بحرانی که فقیهی گرانمایه و صاحب تألیفات متنوع و بسیار ارزشمندی در فقه و اصول و رجال،... بود، زمانی از ادامه تحقیق و تألیف در فقه منصرف شد و به یکباره توجه ویژهای نسبت به تدوین آثار اهلبیت(ع) پیدا کرد. شیخ حر عاملی(ره)، علامه بحرانی را مردی با طهارت و عارف به تفسیر و علوم عربیت و رجال معرفی مینماید. محدث عالیقدر با مرحوم حاج شیخ عباس قمی(ره) نیز ایشان را با کلماتی چون رکن معتمد، فقیه ماهر، محدث جامع، متتبع در اخبار، صاحب مؤلفات کثیر سودمند میستاید.

علامه بحرانی ضربالمثل پرهیزکاری بود. صاحب جواهرالکلام در ضمن موضوعات مربوط به عدالت و تقوا، از علمایی چون مقدس اردبیلی و علامه بحرانی بهعنوان مصداق بارز تقوا نام میبرد.

از این عالم برجسته دهها اثر گرانسنگی برجا مانده است که هریک از آنها سند عظمت روحی و علمی مؤلف آن و نیز از افتخارات حوزههای تشیع به شمار میرود.

 

البرهان فی تفسیرالقرآن

«البرهان» تألیف دانشمند جلیلالقدر شیعه سیدهاشم بحرانی از تفاسیر مهم شیعی و روایی قرآن کریم محسوب میشود. نویسنده به اخباریگری گرایش دارد و تفسیرش با رویکرد اخباریگرایانه نوشته شده است. در این تفسیر، تنها روایات تفسیری آیات قرآنی گرد آمده و مؤلف از تحلیل و ارزیابی درباره معانی آیات پرهیز کرده و تفسیر را فقط با روایات واصله از اهلبیت(ع) جایز میدانند.

 

انگیزه تألیف

مؤلف در مقدمه تفسیرش از شأن و منزلت والای قرآن کریم سخن به میان میآورد و تمسک به آن و تلاوت و تفکر در آن را سبب نجات بشر، حیات قلوب و نیز تخلص از سختیها برمیشمارد.

این مفسر بزرگ در ارتباط با انگیزه اخباریگریاش در نگارش البرهان مینویسد:

دیدم که مفسرین و علما به آرای دیگرانی غیر از اهلبیت(ع) رو آوردهاند؛ در حالیکه باید در فهم اسرار و حقایق قرآن تا آشکار شدن تأویل و تفسیر اهلبیت(ع) توقف نمود. به همین جهت برای فهم نظرات تفسیری و بیان اهلبیت(ع) در تاویل و اسرار کتاب الهی اقدام به جمعآوری روایات تفسیری وارده از آنها نمودم.

 

روش مؤلف در نگارش

«البرهان» دارای یک مقدمه و شانزده باب است که در این ابواب، به مسایل قرآنی و دیدگاههای تفسیری اشاره شده است.

شیوه علامه بحرانی در این کتاب چنین است که ابتدا بهنام سوره و محل نزول، فضیلت سوره و تعداد آیات اشاره میکند، سپس آیاتی را که دارای روایت تفسیریاند، ذکر کرده، روایات مربوط به هر آیه قرآنی را بهدنبال آن نقل مینماید.

ایشان در مقدمه خود فضای تفسیری را چنین ترسیم میکند: «کتاب البرهان شما را بر بسیاری از اسرار علوم قرآنی آگاه میسازد. برخی مسایل علوم شرعی، قصص و اخبار انبیا(ع) و فضایل اهلبیت امامت(ع) را به شما روشن میگرداند... من روایات را از کتب معتبر، قابل اعتماد و مورد رجوعی انتخاب کردم که مؤلفین آنها از مشایخ معتبر و علمای منتجب هستند... اغلب روایات را از طریق امامیه نقل کردهام، ولی در آنجایی که روایات اهلسنت موافق روایات اهلبیت(ع) هستند را نقل نمودهام. از ابنعباس نیز مقداری کمی در تفسیر آیات نقل کردهام؛ زیرا او شاگرد حضرت علی(ع) بوده است.»

علامه بحرانی در «البرهان» تنها به ذکر روایات و اخبار بسنده کرده و کتاب تفسیر خود را بیان تاویل آیات میداند و منظور ایشان از تاویل دقیقاً احادیث نقل شده از امامان معصوم(ع) و ذکر فضایل آنان است.

 

نقدها بر البرهان

دانشمند محترم آیةالله شیخ مهدی آصفی در مقدمه خود بر تفسیر البرهان مینویسد:

برهان از بهترین تألیفات علمای شیعه در این باب است. این تفسیر شامل روایات اهلبیت(ع) در تفسیر قرآن است و مصنف زحمت زیادی متحمل شده است. با وجود تلاش علمی فراوان در تفسیر البرهان، این کتاب بخشی از روایات ضعیفه در غلو و تحریف را در بردارد. به نظر میرسد که مصنف محترم اقدام به تصفیه و جداسازی احادیث ضعیفه ننموده است، یا اینکه اهتمام نموده، ولی اقدام او کافی نبوده است. بنابراین میتوان گفت: البرهان یک تلاش علمی مفیدی است که راه را برای محققین آشنا به نصوص، عارف به ضعف و اضطراب روایات همواره کرده است.

وجود روایات ضعیف و مضطرب از اهمیت کار سیدبحرانی نمیکاهد، همانگونه که بحارالانوار مرحوم مجلسی دارای روایات ضعیف و مضطرب میباشد.

محقق و احیاگر بزرگ علوم قرآنی در عصر حاضر، مرحوم آیةالله معرفت(ره) در «التفسیر و المفسرون» مینویسند:

سیدهاشم بحرانی از محدثین فاضل و متتبعین روایات محسوب میشود. ایشان در این گردآوری هیچ اظهار نظری در جرح، تعدیل، تاویل روایات مخالف عقل و نقل نمینماید و این شیوهای است که اکثر اخباریین برگزیدهاند. با این وصف البرهان در نوع خود، مجموعه کمنظیری است که لابهلای آن روایات هدایتبخشی اهلبیت(ع) به محققین تیزبین و نقاد ارائه میشود.

 

نسخهها و چاپهای البرهان

این کتاب غیر از چاپهای سنگی قدیم، در شکل جدید نیز چندبار چاپ گردیده است که عبارت از:

1ـ چاپ حروفی در 5 جلد (یک جلد مقدمه و 4 جلد تفسیر) که توسط موسسه اسماعیلیان قم به انجام رسید؛

2ـ مؤسسه الوفا بیروت در 4 جلد؛

3ـ کتابفروشی اسلامیه تهران در 5 جلد؛

4ـ چاپ جدیدی در پنج جلد به قطع رحلی توسط مرکز چاپ و نشر مؤسسه بعثت تهران با تحقیق گروه بحثهای اسلامی این مؤسسه و مقدمه شیخ محمدمهدی آصفی صورت گرفته است.

نسخههای خطی در کتابخانههای معتبر ایران و عراق از این تفسیر وجود دارد که میتوان بهعنوان نمونه به نسخه کتابخانه آستان مقدس رضوی مشهد، نسخه کتابخانه فیضیه قم و نسخه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، اشاره کرد.

تنظیم: علیاکبر بخشی


خروج