*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٧٠٦١ ١٠:٠٥ - 1390/04/30   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 316 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 316

الغیبة از شیخ طوسى (د 460ق)


ابو جعفر محمد بن حسن مشهور به شیخ طوسى و شیخ‌الطایفه در رمضان سال 385 قمرى به دنیا آمد.

شیخ طوسى از محضر اساتیدى چون: شیخ مفید، سید مرتضى، ابن‌غضائرى، ابن شاذان، ابن‌حسکه قمى، حسین بن ابى‌محمد تلعکبرى و... بهره برد.

اسحاق بن بابویه قمى، ابوالصلاح حلبى، ابوعلى طوسى (فرزند شیخ)، سعدالدین بن البراج، شهر آشوب سروى مازندرانى، محمد‌بن حسن فتال، کراجکى و... از مشهورترین شاگردان شیخ طوسى هستند.

یکى از آثار ماندگار شیخ طوسى احیا و رونق حوزه نجف بود و بعد از آن، حوزه نجف قرن‌ها مرکزیت علمى خود را حفظ کرد. ماجرا چنین است که در سال 447 قمرى طغرل‌بیک سلجوقى وارد بغداد شد و محله شیعه‌نشین بغداد را مورد تاخت و تاز قرار داد و در کنار مردم‌کشى، کتابخانه‌هاى آن‌جا را به آتش کشید. این توطئه تا سال 451قمرى ادامه داشت، اما قبل از آن در ماه صفر 449قمرى که کتابخانه و خانه شیخ طوسى مورد حمله قرار گرفت و هر آن‌چه از لوازم منزل و کتاب‌هایش به دست آمد در میدان اصلى شهر آتش زده شد، شیخ راهى نجف شد. حضور شیخ به حوزه نجف، جانى دوباره بخشید و دانشوران و دانشمندان اسلامى را از شهرهاى دیگر بدان‌جا کشانید. شیخ طوسى آثار قلمى بسیارى در موضوعات تفسیر، حدیث، فقه، اصول فقه، کلام، رجال و فهرست پدید آورده است که از آن میان مى‌توان: التبیان فى تفسیر القرآن، تهذیب‌الاحکام، استبصار، النهایه، المبسوط، الخلاف، عدة‌الاصول، تلخیص الشافى، الغیبة، اختیار معرفة الرجال و الفهرست را برشمرد. دو کتاب تهذیب‌الاحکام و الاستبصار از کتب اربعه فقهى شیعه به شمار مى‌روند.

کتاب‌هاى غیبت

موضوع غیبت امام زمان علیه‌السلام مطلب تازه‌اى نیست و از زمان رسول خدا صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم این مسئله مطرح و مورد گفت‌وگو بوده است؛ به طورى که حتى قبل از تولد حضرت حجت علیه‌السلام کتاب‌هایى در این‌باره نوشته شده است، که کتاب‌هاى على بن حسن طاطرى و ابراهیم بن صالح انماطى از صحابه امام موسى بن جعفر علیهماالسلام، و کتاب حسن بن على‌بن ابى‌حمزه از اصحاب امام رضا علیه‌السلام از این موارد است. آیةاللّه امینى هفت کتاب را در این زمینه برشمرده است. کتاب‌هایى که درباره موضوع غیبت و حضرت حجت علیه‌السلام نگاشته شد، بسیار است که یکى از معروف‌ترین آن‌ها کتاب «الغیبة» شیخ طوسى رحمةاللّه‌علیه است.

کتاب الغیبة

شیخ طوسى افزون بر این کتاب مستقل، در کتاب‌هاى دیگرش درباره امام زمان علیه‌السلام نوشته است؛ از جمله در جلد اول و چهارم تلخیص الشافى. او در مقدمه «الغیبة» نوشته است: «شیخ بزرگوار به من دستور داد که کتابى درباره غیبت صاحب‌الزمان و سبب دوام غیبت و پاسخ به شبهات مخالفان بنویسم. من با وجود کمى فرصت و ناراحتى روحى و موانع روزگار، خواهش او را پذیرفتم و به طور اختصار آن مطلب را تعقیب خواهم کرد». او بنا به امر آن شیخ بزرگوار در سال 447قمرى آغاز به تألیف کتابى مستقل درباره غیبت و احوال امام زمان علیه‌السلام مى‌کند و دو سال قبل از وفاتش آن‌را به پایان مى‌برد. ‌او در مقدمه کتاب «الغیبة» نامى بر آن ننهاده، و حتى نجاشى در رجال خود آن‌را ذکر نکرده است، اما  خود شیخ در کتاب فهرست، این کتابش را با عنوان «کتاب الغیبة» شناسانده و آورده است. در الذریعه نیز این کتاب با عنوان «کتاب الغیبه» معرفى شده است. او در این کتاب ابتدا با ادله و براهین متعدد، وجود امام دوازدهم، یعنى فرزند بلافصل امام حسن عسکرى علیه‌السلام را اثبات مى‌کند. ‌سپس به شبهات اسماعیلیه، زیدیه، کیسانیه، ناووسیه، واقفیه، فطحیه و دیگران پاسخ مى‌دهد و عقاید آن‌ها را باطل مى‌کند. ‌آن‌گاه به اثبات غیبت و بیان طول عمر امام علیه‌السلام اشاره مى‌کند. در فصول بعدى فلسفه و حکمت غیبت را بیان مى‌کند؛ آن‌گاه به ذکر نام کسانى مى‌پردازد که حضرت علیه‌السلام را دیده‌اند و در بخش پایانى، اخلاق و سیره عملى حضرت حجت را بیان مى‌کند.

امتیاز کتاب الغیبة

یکى از امتیازات این کتاب، قدمت و اسلوب آن است. شیخ آقا‌بزرگ تهرانى نوشته است: «این کتاب از سایر کتب تألیف‌شده در این موضوع امتیاز ویژه‌اى دارد، زیرا در‌بردارنده قوى‌ترین برهان‌ها و استوارترین دلیل‌هاى عقلى و نقلى بر وجود امام زمان است. مؤلف در این کتاب شبهات مخالفان و معاندان را به خوبى پاسخ مى‌گوید، به گونه‌اى که هر‌گونه شک و تردیدى را زایل و ریشه‌کن مى‌کند».

دیگر این‌که مؤلف، تمامى روایات مربوط به امام عصر علیه‌السلام ـ به جز موارد اندکى -، حتى روایات مخالفان را با سند کامل ذکر کرده است.

با نگاهى به کتاب‌هاى غیبت که بعد از عصر شیخ طوسى نوشته شده، مى‌توان دریافت که مندرجات آن‌ها همان مطالبى است که که شیخ مفید، سید مرتضى، شیخ صدوق و شیخ طوسى تحقیق کرده‌اند.

ترجمه‌هاى الغیبه

1.ترجمه محمد رازى، به تصحیح محمد‌باقر بهبودى، کتابفروشى اسلامیه، 1350ش، تهران؛

2. ترجمه مجتبى عزیزى، انتشارات مسجد جمکران، 1386ش، قم؛

چاپ‌هاى الغیبه

1. چاپ سنگى به‌خط محمدحسن بن محمدعلى التبریزى در تبریز، 1324ق / 1284ش؛

2. به ضمیمه امالى شیخ طوسى، بنیاد پژوهش‌هاى اسلامى (آستان قدس رضوى)، 1368ش / 1410ق، مشهد؛

3. تحقیق شیخ‌آقا‌بزرگ‌تهرانى، مکتبه نینوى الحدیثه؛

4. مکتبه بصیرتى، 1385ق، قم؛

5. تحقیق عباداللّه الطهرانى، على احمد ناصح، مؤسسه المعارف‌الاسلامیه، 1370ش / 1411ق، قم؛

منابع:

مقدمه شیخ آقا‌بزرگ بر التبیان؛

کتاب هزاره شیخ طوسى،

مقاله «کتاب غیبت شیخ طوسى» از آیةاللّه ابراهیم امینى؛

lib.ir‌

تهیه و تنظیم: عباس‌على مردى


انتهای پیام


خروج