*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٦٩٦٤ ١٠:٠٥ - 1390/04/15   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 315 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 315

احقاق‌الحق و ازهاق‌الباطل از قاضى نوراللّه شوشترى (م 1019ق)


سید نوراللّه حسینى مرعشى شوشترى مشهور به شهید ثالث، قاضى، فقیه، متکلم و رجالى نامدار شیعى، در شوشتر به دنیا آمد. پدرش سید شریف، از مجتهدان برجسته شهر شوشتر بود.

او علوم نقلى و عقلى را نزد پدرش و طب را نزد حکیم مولانا عماد‌الدین فرا گرفت. میر صفى‌الدین محمد و میر جلال‌الدین محمد صدر نیز از معلمان او بودند.

او در ربیع‌الثانى 979قمرى به مشهد رفت و در سال 992قمرى راهى هند شد. حکیم گیلانى که از حمایت شاه‌اکبر برخوردار بود، او را به شاه معرفى کرد. شاه‌اکبر به کتاب جلالیه قاضى که برگرفته از لقب شاه جلال‌الدین محمد بود، بسیار علاقه‌مند شد و دو سال بعد او را به عنوان قاضى لاهور منصوب نمود. اکبر‌شاه که خود شیعه بود، معتقد بود قاضى نور‌اللّه، قضاوتى ایده‌آل دارد و در چارچوب فقه مذاهب اربعه، امور مردم را سر و سامان مى‌بخشد. توجه اهل علم از نقاط مختلف به قاضى، حسد حسودان را برانگیخت، و او که پشتیبان خود، حکیم على گیلانى را از دست داده بود، سرانجام در 18 جمادى‌الثانى سال 1019قمرى در اثر ضربات شلاق خاردار که به دستور سلطان سلیم بر او زدند، جان سپرد.

قاضى‌نوراللّه شوشترى نزدیک به صد اثر علمى دارد، که از میان آن‌ها کتاب‌هاى: احقاق‌الحق، مجالس‌المؤمنین، مصائب‌النواصب، الصوارم المهرقة فى‌الرد على الصواعق المحرقه، حاشیه بر تفسیر بیضاوى و حسن و قبح از دیگر آثار او مشهورترند.

احقاق‌الحق

«احقاق‌الحق» در ردّ کتاب «ابطال نهج‌الباطل و اهمال کشف‌العاطل» نوشته فضل‌اللّه امین فرزند روزبهان بن فضل‌اللّه خنجى شیرازى اصفهانى نوشته شده است. فضل بن روزبهان کتاب «ابطال نهج‌الباطل» را در ردّ بر «نهج‌الحق و کشف‌الصدق» علامه حلّى نگاشته است. ‌وى در کتاب خویش از جاده انصاف خارج گشته و رعایت ادب را ننموده و کتاب خویش را آکنده از مطالبى ساخته است که موجب خشم خداوند، سرزنش خردمندان و نکوهش خرد مى‌گردد. او در کتابش افزون بر این‌که به علامه حلى نسبت‌هاى ناروا داده، به انکار فضایل امیرالمؤمنین علیه‌السلام و تحریف روایات پرداخته است و مطالبى به دیگر کتاب‌ها نسبت داده که آن کتاب‌ها این مطالب را ندارند. همین امر باعث شده که برخى از علماى شیعه به دفاع از علامه حلى برخیزند و به سخنان فضل‌بن روزبهان پاسخ گویند؛ که «دلائل‌الصدق» مرحوم محمد‌حسن مظفر و «احقاق‌الحق» قاضى نوراللّه شوشترى از مستدل‌ترین و معروف‌ترین ردیه‌هاى ابن‌روزبهان هستند. «احقاق‌الحق» خلاصه‌اى از مجادلات شیعه و سنى درباره مباحث الهیات، نبوت و امامت است. روشى که مؤلف در پیش گرفته، روش مناظره است که در آن، از فن جدل نیز بهره برده است. مرحوم قاضى نور‌اللّه، بعد از خطبه، در مقدمه کتاب، متن خطبه ابن‌روزبهان را به صورت کامل نقل ‌کرده و سپس به نقد و ارزیابى آن مى‌پردازد؛ سپس کلمه به کلمه فقراتى از «نهج‌الصدق» علامه حلى را با جمله: قال المصنف ـ رفع‌اللّه درجته - نقل مى‌کند؛ به دنبال آن ردّیه فضل‌بن روزبهان با جمله: قال الناصب خفضه‌اللّه - را مى‌آورد و سپس در رد گفته فضل، نظر مستدل خود را در تجزیه و تحلیل حقایق، از لحاظ تاریخى و منطقى ارائه مى‌کند. قاضى نور‌اللّه، این کتاب را در هفت ماه تألیف کرد. تاریخ اتمام تألیف کتاب 1014قمرى است. اهمیت این کتاب باعث شده بود که علماى شیعه به ترجمه، تلخیص و تعلیقه بر این کتاب بپردازند. تعلیقه شیخ مفید‌الدین عبدالنبى شیرازى، تعلیقه مولى محمد‌هادى بن‌عبد‌الحسین و تصحیح و استدراک آیةاللّه‌العظمى مرعشى‌نجفى رحمةاللّه‌علیه از این جمله‌اند. کتابخانه آیةاللّه‌العظمى مرعشى تکمله و استدراکات این مرجع فقید را بعد از وفات ایشان به چاپ رساند.

سخن بزرگان درباره احقاق‌الحق

علامه وحید بهبهانى رحمةاللّه‌علیه: هر کس در صدد استحکام‌بخشیدن به عقاید خویش است، به احقاق مراجعه کند که این کتاب، او را از سایر کتب بى‌نیاز مى‌سازد.

محقق قمى رحمةاللّه‌علیه (صاحب قوانین): معتقدم اگر خود علامه حلّى به ردّ کلمات ابن‌روزبهان اقدام مى‌کرد، از عهده آن، چنان‌که قاضى شهید برآمده است، بر‌نمى‌آمد.

علامه محمد‌تقى مجلسى: لازم است هر شیعه‌اى نسخه‌اى از این کتاب را داشته باشد و از آن استفاده نماید.

ترجمه احقاق‌الحق

1. ترجمه به فارسى از نصیر‌الدین حسین بن‌عبد‌الوهاب بهبهانى، با عنوان «ایضاح احقاق‌الحق و ازهاق الباطل» که به درخواست میرزا سعد‌الدین محمد، وزیر معاصر شاه سلیمان صفوى (1077-1105ق) انجام گرفته است؛

2. ترجمه به فارسى از میرزا محمد نائینى (م 1305ق)؛

3. ترجمه به زبان اردو از علماى هند، که البته این ترجمه به اتمام نرسیده است.

ملحقات احقاق‌الحق

ملحقات احقاق‌الحق مشتمل بر 30 جلد، به اضافه یک جلد فهارس مى‌باشد؛ این ملحقات زیر نظر آیةاللّه العظمى سید شهاب‌الدین مرعشى نجفى رحمةاللّه‌علیه تهیه و تدوین شده است.

- آیةاللّه‌العظمى مرعشى نجفى رحمةاللّه‌علیه در انتهاى جلد سوم، استدراکات آیات نازله در شأن حضرت على علیه‌السلام را ذکر کرده‌اند. شایان ذکر است، از جلد چهارم این مجموعه ملحقات آغاز و تا جلد هفتم صفحه 390 ادامه مى‌یابد.

- صفحات390 تا 484 جلد هفتم به تتمه متن «احقاق‌الحق» اختصاص یافته و سپس ملحقات کتاب که تا جلد 33 را در بر مى‌گیرد، بدان افزوده شده است.

- جلد چهارم تا یازدهم حاوى مناقب امیرالمؤمنین و حضرت فاطمه زهرا و حسنین علیهم‌السلام است.

- جلد دوازدهم به زندگى، مناقب و فضایل سایر ائمه طاهرین علیهم‌السلام مى‌پردازد.

- جلد سیزدهم به حضرت مهدى عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف اختصاص یافته است.

- جلد چهاردهم به مستدرک آیات نازله درباره حضرت على علیه‌الصلاة‌و‌السلام اختصاص داده شده است.

- جلد پانزدهم تا جلد سى‌وسوم به مستدرک روایات وارده درباره فضایل حضرت على و سایر معصومین علیهم‌السلام اختصاص یافته است.

چاپ‌هاى احقاق‌الحق

1. نسخه چاپ تهران به خط میرزا ابوالقاسم خوانسارى در سال 1273قمرى؛

2. نسخه ناقص چاپ قاهره در سال 1326قمرى با تلاش شیخ حسن دخیل النجفى، مطبعه سعاده؛

3. چاپ کتابخانه آیةاللّه‌العظمى مرعشى به اهتمام حسن غفارى و تعلیقات آیةاللّه‌العظمى مرعشى نجفى، قم؛ تاریخ مقدمه مرحوم مرعشى محرم 1377قمرى است.

منبع:

مقدمه آیةاللّه‌العظمى مرعشى نجفى رحمةاللّه‌علیه؛

فصلنامه نهج‌البلاغه، شماره 1، مقاله «گزارشى از تألیف کتاب احقاق الحق و مؤلف آن» از محمدباقر حجتى.


خروج