*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار شماره خبر: ١١٦٠٧٤ ١٠:٠٥ - 1390/01/31   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 306 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 306

مفتاح‌الفلاح از شیخ بهایى (1030ق)


محمد‌بن حسین‌بن عبد‌الصمد حارثى، معروف به شیخ بهایى، در سال 953 هجرى در شهر بعلبک لبنان به دنیا آمد. در کودکى همراه پدرش به ایران آمد و نزد پدر و سایر بزرگان علم آموخت. سپس به مقام شیخ‌الاسلامى رسید، ولى پس از مدتى، منصب و مقام را رها کرد.

ابتدا به زیارت خانه خدا و پیامبر اکرم صلى‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و اهل‌بیت علیهم‌السلام رفت سپس به سیر و سیاحت رو آورد. در این مدت به سرزمین‌هاى مختلف اسلامى سفر کرد؛ سفرهاى او به مصر، قدس، روم، دمشق، حلب و مشهد مشهور است. ایشان در بسیارى از علوم زمان خود سرآمد و زبانزد همه بود. شیخ حر عاملى درباره ایشان مى‌نویسد: «او در فقه و دانش و فضل و تحقیق و تدقیق و جلالت قدر و عظمت شأن و زیبایى در تصنیف و آراستگى در تعبیر و جمع زیبایى‌ها، مشهورتر از آن است که یاد شود و فضایلش بیشتر از آن است که به شماره آید... او در زمان خود در فقه و حدیث و معانى و بیان و ریاضى و ... نظیر نداشت».

شیخ بهایى قدس‌سره

براى وى در موضوعات تفسیر، حدیث، درایه، رجال، دعا و عبادت، فقه، اصول، نحو، بیان، حساب، هیئت، حکمت، تاریخ، ادب و... 59 اثر یاد کرده‌اند. از تألیفات شیخ بهایى العروة‌الوثقى در تفسیر سوره حمد، اربعین و شرح آن، مشرق‌الشمسین در تفسیر آیات الاحکام، حدائق المقربین در شرح صحیفه سجادیه، جامع عباسى در فقه، الفوائد‌الصمدیه در نحو، بحر الحساب در علم حساب، خلاصة‌الحساب، کشکول و مفتاح‌الفلاح فى عمل الیوم و اللیله را مى‌توان برشمرد.

مفتاح‌الفلاح فى عمل الیوم و اللیلة من الواجبات و المستحبات

شیخ بهایى درباره انگیزه تألیف مفتاح‌الفلاح‌ مى‌نویسد: «عده‌اى از برادران دینى و دوستان اهل یقین از من خواستند، کتابى مختصر تألیف کنم تا دربردارنده اعمالى باشد که متدینان از آن بى‌نیاز نباشند، اعمال شبانه‌روز که واجبات و مستحبات و آداب پسندیده و نیکو را شامل شود و در مستحبات بر مقدار کم و پرفایده آن بسنده کنم. من نیز خواسته آنان را پذیرفتم و به توفیق الهى آرزوى آنان را محقق کردم».

بنا به نوشته شیخ بهایى، کتاب در اوایل دهه سوم ماه صفر 1051قمرى در شهر گنجه تألیف شده است. شیخ بهایى رحمةالله‌علیه در هر فصل از کتاب، پس از ذکر چند روایت و مطالب مختلف، شروع به توضیح الفاظ روایات کرده و بعضى مطالب مبهم یا دشوار آن فصل را تبیین نموده است. ترتیب کتاب بر اساس گذران یک شبانه‌روز است؛ به این صورت که کتاب شش باب است:

باب اول: در اعمالى است که بین‌الطلوعین انجام مى‌شود، اعم از واجب و مستحب؛

باب دوم: اعمال مختص به طلوع آفتاب تا ظهر شرعى و زوال آفتاب؛

باب سوم: شامل اعمال زوال آفتاب تا غروب آن؛

باب چهارم: اعمال غروب خورشید تا وقت خواب؛

باب پنجم: اعمال وقت خواب تا نیمه‌شب است، که آداب خواب و تسبیح حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را هم در این قسمت ذکر نموده؛

باب ششم: اعمال بین نیمه‌‌شب تا طلوع فجر؛

خاتمه: تفسیر سوره‌ حمد است.

شایان ذکر است، مصنف در لابه‌لاى ابواب کتاب بحث‌هاى دقیق علمى و روایى مطرح کرده و به نفى و اثبات نظریه‌هاى گوناگون پرداخته است؛ از جمله درباره تسبیح حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها، آداب لباس پوشیدن، خوردن و آشامیدن و راه شناختن زوال آفتاب، آداب مسواک و... را در فصول مختلف و در مناسبت‌هاى گوناگون مطرح کرده است. بر این موارد بیفزاییم فواید تفسیرى، رجالى، فقه‌الحدیث، واژه‌شناسى و نجومى که در این کتاب فراوان به چشم مى‌خورد.

چاپ‌هاى مفتاح‌الفلاح

1. چاپ سنگى بمبئى، 1304؛

2. تصحیح سید محسن امین، 1324ق، مصر؛

3. دار‌الاضواء، 1405ق / 1985م، بیروت؛

4. تحقیق سید مهدى رجایى، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین، 1415ق، قم؛

5. دار‌الکتاب الاسلامى، 1411ق / 1369ش، قم؛

6. منشورات الرضى، قم.

برخى از ترجمه‌هاى مفتاح‌الفلاح

1. ترجمه‌ آقا‌جمال خوانسارى (م 1125ق)؛ به کوشش آیةالله رضا استادى در سال 1378شمسى چاپ شده است؛

2. عروة النجاح فى ترجمة مفتاح‌الفلاح، از محمد شریف بن احمد جیلانى؛

3. آداب عباسى از صدر‌الدین محمد بن محب تبریزى، شاگرد شیخ بهایى؛

4. التحفة‌النوابیه از سید محمد‌جعفر حسینى؛

5. منهاج‌النجاح فى ترجمة مفتاح‌الفلاح، على‌بن‌طیفور بسطامى، به اهتمام علامه حسن‌زاده‌آملى، انتشارات حکمت، 1407ق / 1366ش، تهران؛

6. کلید رستگارى از على نظرى منفرد.

گزیده‌هاى مفتاح‌الفلاح

1. فتح المفتاح، مختصر مفتاح‌الفلاح توسط یکى از شاگردان شیخ بهایى؛

2. مفتاح‌الفلاح از على نظرى منفرد.

تکمله مفتاح‌الفلاح

منهاج‌الصلاح فى واجبات الصلوات الیومیة ومندوباتها و زبدة اعمال السنة والادعیة الاسابیع، از مولى نظر‌على‌بن محمدمحسن گیلانى؛ که آن‌را تألیف کرده است تا به سایر کتب دعا نیازى نباشد.

شروح

1. شرح آقا‌جمال خوانسارى؛

2. شرح محمد‌بن‌سلیمان تنکابنى، مؤلف قصص‌العلما؛

3. لسان‌الصباح فى شرح کلام‌البهایى فى اوائل المفتاح‌الفلاح فى بیان الفجرین از سید مفتى میر‌عباس (م‌1306)؛

4. فلق‌الصباح فى شرح مفتاح الفلاح، از شیخ سلیمان بن عبد‌الله بحرانى (م 1121ق)؛

حواشى‌ و تعلیقه‌هاى مفتاح‌الفلاح

1. حاشیه‌ از مولى محمد‌اسماعیل مازندرانى خواجویى (م 1173ق) این حاشیه به تحقیق سید مهدى رجایى در مؤسسه نشر اسلامى وابسته به جامعه مدرسین قم در سال 1415 قمرى چاپ شده است؛

2. حاشیه سید حسین حسینى مرعشى، معروف به خلیفه سلطان از شاگردان شیخ بهایى؛

3. حاشیه محمد‌طاهر بارفروشى مازندرانى؛

4. حاشیه ابوطالب علاء‌الدین حسین‌بن میرزا رفیع‌الدین حسینى مرعشى (م 1064ق)؛

5. حاشیه سید محسن امین؛

6. حاشیه محمد‌جعفر یزدى؛

منابع:

شناخت‌نامه شیخ بهایى «مفتاح الفلاح شیخ بهایى» از محمود ملکى تراکمه‌اى؛

lib.ir‌

تهیه و تنظیم: عباس‌على مردى


انتهای پیام


خروج