*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٥٧٥٠ ١٠:٠٥ - 1389/12/24   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 303 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 303

تاریخ یعقوبى از احمد بن واضح یعقوبى


احمدبن ابى یعقوب بن جعفربن وَهْب بن واضح یعقوبى از کاتبان، و تاریخ‌نگاران و جغرافى‌دانان شیعى در سده سوم هجرى است.

از او با عنوان «مصرى» و «اصفهانى» هم یاد شده است، که نشان از وطن اجداد او دارد. خود وى در بغداد به دنیا آمده و همان‌جا زیست کرده است. یاقوت حموى تاریخ وفات او را سال 284 هجرى دانسته است.

بدون شک، یعقوبى مورخى شیعه مذهب است که آثار تشیع وى در کتاب تاریخش کاملاً روشن است. اخبار وى در داستان سقیفه، برخوردهاى خلفا و نیز سیرى که از خلافت امیر‌مؤمنان علیه‌السلام به دست مى‌دهد، نشان از تشیع وى دارد. او در کتاب تاریخ عناوینى براى امامان شیعه علیهم‌السلام انتخاب و ذیل آن‌ها کلمات قصارى نیز از آن بزرگواران نقل کرده است.

یعقوبى به عنوان مورخ و جغرافى‌دان شناخته مى‌شود. از میان چندین کتابى که در منابع مختلف به وى منسوب شده، «کتاب المسالک و الممالک»، «فتح افریقیه و اخبارها» و «اخبار الطاهریین» از کتب مفقود او و «تاریخ‌»، «البلدان» و «مشاکلة الناس لزمانهم‌» کتاب‌هایى هستند که از ایشان باقى مانده است. «البلدان»، جغرافى عمومى شهرها و کتاب «مشاکله» درباره تقلید مردمان هر زمان از خلق و خوى خلیفه حاکم است که با نمونه‌هاى تاریخى ارائه شده است.

تاریخ یعقوبى

بخش نخست کتاب که در‌باره تاریخ پیش از اسلام است، مقدمه‌اى داشت که الآن در دست نیست. در بخش فعلى کتاب، که از میانه داستان آفرینش آغاز شده، سرگذشت پیامبران از آدم تا عیسى علیهم‌السلام و پس از آن تاریخچه‌اى از پادشاهان و ملل و ممالک جهان آمده است. یعقوبى در بیان تاریخ پیامبران، از قرآن مجید، مآخذ اسلامى و کتب عهدین از جمله اناجیل اربعه، نقل و اقتباس کرده است.

یعقوبى در فصل «ملوک فارس» به فرهنگ اساطیرى و تاریخ ایران باستان پرداخته و درباره نظام کشوردارى و سلسله‌مراتب دولتى ساسانیان سخنانى گفته است. از این‌رو تاریخ یعقوبى از قدیمى‌ترین و مهم‌ترین منابع براى شناخت دوره ساسانیان به شمار مى‌رود.

مجلد دوم تاریخ‌یعقوبى به تاریخ اسلام اختصاص دارد. در آغاز این مجلد، شرح زندگى پیامبر اسلام صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم از ولادت تا بعثت، هجرت، غزوات، سفیران عرب، کاتبان و همسران پیامبر، خطبه‌ها و مواعظ آن حضرت، حجة‌الوداع، وفات و سپس اوصاف و نسب پیامبر آمده است. شرح رویدادهاى روزگار نخستین جانشینان پیامبر، یعنى ابوبکر، عمر، عثمان، امام على و امام حسن علیهماالسلام، مبحث بعدى است. او سپس به دوران حکومت خلفاى اموى و عباسى به ترتیب تاریخ جلوس آنان تا حوادث 259 پرداخته است.

تاریخ عباسیان نزدیک به یک‌پنجم کتاب را شامل مى‌شود.

روش یعقوبى در مجلد دوم، تحقیق در روایات و گزینش آن‌هاست؛ او برخلاف مورخان اخبارى، چون طبرى، سلسله اسناد روایات را به دست نداده، بلکه پس از بررسى و تدقیق در اخبار راویان، سیره‌نویسان و مورخان و تفاوت‌هاى آن‌ها، گزارشى جامع از اخبار و روایات فراهم آورده است.

یعقوبى در مقدمه این جلد، ضمن معرفى مآخذ خود، شمارى از راویان، اخباریان و نسب‌شناسان مشهور سده‌هاى دوم و سوم را نام برده است.

وى به مناسبت ذکر شهادت ائمه، خلاصه‌اى از سرگذشت و سخنان آنان را تا امام على‌النقى علیه‌السلام (254) آورده است.

یعقوبى ضمن یاد‌کردن از امیر‌المؤمنین علیه‌السلام و منزلت آن حضرت و فضایل اهل‌بیت علیهم‌السلام، درباره شخصیت ابوطالب، حدیث غدیرخم و حدیث ثقلین، ماجراى سقیفه، خلفاى نخست و امام حسن علیه‌السلام، طلحه، زبیر، زبیریان، امویان و قیام زیدبن على نیز مطالبى آورده است.

وى درباره عباسیان، میانه‌رو بوده و از حوادثى که براى آنان ناخوشایند بوده، مانند قتل ابن‌هُبَیره، ابومسلم خراسانى و سقوط برمکیان، به صورتى مناسب سخن گفته و حتى در شهادت امام‌موسى کاظم علیه‌السلام به ذکر روایت عباسى بسنده کرده است.

یعقوبى درباره حوادث نزدیک به عصر خود، مانند قیام على‌بن محمد صاحب الزنج (متوفى 270 ه.ق)، به ملاحظاتى کوتاه اکتفا کرده است.

یعقوبى در تاریخ‌نگارى شیوه‌اى معتدل داشته و اطلاعاتى که داده، از جمله خطبه‌ها و وصایاى سیاسى و اخلاقى و نامه‌هاى رسمى، دقیق و گاه منحصر‌به‌فرد است.

یعقوبى در اثر خویش برخى مباحث جغرافیایى را نیز مطرح کرده و به گاه‌شمارى ایرانى و رومى نیز توجه نشان داده است. او در ذکر ولادت حضرت عیسى علیه‌السلام و ولادت، بعثت و وفات رسول خدا صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم و آغاز دوره هر یک از خلفا اطلاعاتى نجومى داده که برگرفته از منجمانى هم‌چون محمدبن موسى خوارزمى (متوفى 232) و ماشاءاللّه یهودى (متوفى 200 یا 205) است.

مسعودى (متوفى 345 یا 346) در نگارش تاریخ پیش از اسلام از یعقوبى پیروى کرده و مطالب بسیارى از او اقتباس نموده است. در سده ششم هجرى مؤلف مجمل‌التواریخ و‌القصص، تاریخ یعقوبى را در دست داشته و از آن نقل و اقتباس کرده است.

برخى از چاپ‌هاى یعقوبى:

1. چاپ نخستین به کوشش هوتسما، با مقدمه‌اى به لاتینى در معرفى مؤلف و نقد کتاب در دو مجلد، 1883م، لیدن. در این چاپ پاره‌اى تصحیفات راه یافته است؛

2. تحقیق و تعلیق سید محمد‌صادق بحر‌العلوم، مکتبه حیدریه در سه مجلد، چاپ مکرر از جمله سال 1384ق / 1964م، نجف؛

3. انتشارات دار‌صادر بیروت در 1339 ش / 1960 از روى طبع هوتسما در دو مجلد؛ این چاپ را ناشرین مختلف در سال‌هاى مختلف چاپ کرده‌اند؛

4. تحقیق خلیل‌المنصور، دار‌الکتب العلمیه و...‌.

ترجمه یعقوبى:

ترجمه محمدابراهیم آیتى، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1342ش؛ انتشارات علمى و فرهنگى آن را بارها تجدید چاپ کرده است (از جمله 1362ش و چاپ ششم، 1371ش)، تهران.

شایان ذکر است، مرکز تحقیقات کامپیوترى علوم اسلامى «فهارس تاریخ الیعقوبى» را در سال 1418ق / 1376ش، ‌منتشر کرده است.

منابع:

دانشنامه‌جهان اسلام،

مدخل «تاریخ یعقوبى» از محمدرضا ناجى،

سایت al-athar.ir؛

سایت lib.ir.

عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج