*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٥٦٥٨ ١٠:٠٥ - 1389/12/11   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 302 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 302

مشکاة‌الانوار از ابوالفضل على طبرسى (قرن هفتم)


ثقة‌الاسلام ابوالفضل على بن رضى‌الدین حسن بن امین‌الدین فضل طبرسى، معروف به سبط طبرسى، از علماى قرن هفتم هجرى است.

تاریخ تولد و وفاتش در کتب تراجم و رجال ذکر نشده، و با توجه به این‌که فرزند صاحب مکارم‌الاخلاق است، حدس زده شده که اوایل قرن هفتم هجرى زندگى کرده باشد. پدرش رضى‌الدین حسن، از علماى بنام و نویسنده کتاب مکارم‌الاخلاق و جدش امین‌الدین فضل، مشهور به امین‌الاسلام طبرسى (صاحب مجمع‌البیان (م.548ق)) است. على طبرسى در ریاض‌العلما به صفاتى چون: عالم، ثقه، فاضل، فقیه و محدث جلیل ستوده شده است.

او افزون بر «مشکاة الانوار فى غرر‌الاخبار» کتابى به نام «کنوز‌النجاح فى‌الادعیة» داشته که سید‌بن طاووس در «المجتنى» و کفعمى در «مصباح» از آن نقل کرده‌اند.

مشکاة‌الانوار فى غرر‌الاخبار

کتاب مشکاة‌الانوار در زمره کتاب‌هاى اخلاقى ـ روایى است. در این گونه کتاب‌ها، مؤلفان با گردآورى و باب‌بندى روایات اخلاقى، براى تأثیر‌گذارى و تقویت بنیه اخلاقى، از نفس رحمانى و مؤثر پاکان و معصومین علیهم‌السلام سود جسته و براى تأثیرگذارى بیشتر در مخاطب، ثواب و عقاب اخروى را محور مطالب کتاب قرار مى‌دهند و پیامدهاى کردار بد، یا پاداش اعمال نیک را گوشزد مى‌کنند.

از کتاب‌هایى که بدین شیوه نگارش یافته‌اند مى‌توان بخش ایمان و کفرِ اصول کافى کلینى، مکارم‌الاخلاق حسن بن فضل طبرسى، تنبیه‌الخواطر و نزهة‌النواظر معروف به مجموعه ورام، از ورام بن ابى‌فراس مالکى اشترى (د 605 ق)، المواعظ  شیخ صدوق و محاسن احمد بن ابى‌عبداللّه برقى (د 280 ق) را مى‌توان نام برد.

در این کتاب‌ها برخى از  بزرگان صرفاً به گردآورى و دسته‌بندى روایات بسنده کرده‌اند، و برخى آن احادیث را شرح گفته و حکایات و امثال بر آن افزوده‌اند تا به مذاق خواننده بنشیند.

ثقة‌الاسلام على طبرسى در مقدمه‌اش بر مشکاة‌الانوار، خبر از کتابى مى‌دهد که پدرش آغاز به نوشتن کرده بود، اما با وفاتش ناتمام مى‌ماند. سپس بیان مى‌کند که جمعى از مؤمنان که راغب به امور خیر بودند، از من خواستند تا این کتاب را تألیف کنم؛ من نیز هر آن‌چه از آن کتاب نزدم بود نوشتم و آن‌را مرتب نموده و باب‌بندى کردم و در آخر هر باب اوراقى را سفید گذاشتم تا بعداً هر آن‌چه جا افتاده، بر آن بیفزایم.

ایشان سپس کتابش را «مشکاة‌الانوار فى غرر‌الاخبار» نام مى‌نهد و امید آن مى‌دارد که خوانندگان کتابش، او را نیز دعا کنند.

این کتاب در ده باب تدوین شده است:

باب اول: ایمان و اسلام و آن‌چه‌که متعلق به این دو هستند؛ شامل پانزده فصل است: توحید، اخلاص، یقین، توکل، صبر، شکر، رضا، حسن ظن به خدا، تفکر، ایمان واسلام، تقیه، تقوا و پرهیزکارى، امر به معروف و نهى‌از منکر، اداى امانت و ذکر؛

باب دوم: صفات و حالات و علامات شیعیان، که شامل نه فصل است: صفات شیعه، علامات شیعه، آداب شیعه بودن، منزلت شیعه نزد خدا و آن‌چه‌که واجب است انجام بدهند، آن‌چه در فضیلت شیعیان على علیه‌السلام نقل شده، کرامت مؤمن نزد خدا، حق مؤمن بر مؤمن، آزار مؤمن و دِین؛

باب سوم: کردار نیک و خصال نیکو که در 29 فصل تدوین شده است. حفظ زبان، اصلاح بین مردم، انفاق، مدارات و حسن معاشرت با مردم، صداقت و نهى از غیبت، از امورى هستند که در این باب از آن‌ها سخن گفته شده است؛

باب چهارم: آداب معاشرت با مردم، که در دوازده فصل تدوین شده است. پیدا کردن دوست، آداب جلوس، آداب معاشرت و ... از مطالبى هستند که در این باب از آن‌ها سخن مى‌گوید؛

باب پنجم: مکارم اخلاق، که در هفت فصل تدوین شده و شامل صفاتى چون: حسن خلق، تواضع، عفو و گذشت، سخاوت و بخل، حیا، غیرت و مکارم اخلاق مى‌باشد؛

باب ششم: ذکر عیوب نفس و مجاهده آن و صفت عقل و قلب، که در هشت فصل مرتب شده است و شامل: عیوب نفس، صفت عقل، قلب، خلوت و عزلت گزیدن، ذم دنیا و آن‌چه متعلق به جمع مال است، مى‌باشد؛

باب هفتم: مصیبت و سختى و بلایا و آن وعده‌اى که خدا به صبر‌پیشگان داده است، شامل نه فصل مى‌باشد؛

باب هشتم: خصلت‌هایى که از آن‌ها نهى شده، و شامل ده فصل است و از امورى چون: غضب، حسد، ریا، عجب، ظلم و تحقیر مؤمن سخن گفته است؛

باب نهم: مواعظ؛

باب دهم: متفرقات.

مؤلف هر فصل را با روایتى از کتب پیشین، به‌ویژه محاسن برقى نقل مى‌کند. او در این کتاب از کتبى چون: روضة‌الواعظین نیشابورى، توحید و صفات‌الشیعه و علل‌الشرایع و عیون اخبار‌الرضا علیه‌السلام شیخ صدوق، ارشاد مفید، مجمع‌البیان و اعلام‌الوراى طبرسى، الزهد اهوازى و... نقل کرده است.

ویژگى مشکاة‌الانوار

ثقة‌الاسلام على طبرسى در  بسیارى از فصول کتابش از روایات محاسن برقى نقل کرده است. برخى از آن روایت‌ها در محاسنى که امروزه دست ماست، موجود نیست؛ پس معلوم مى‌شود بخشى از کتاب محاسن برقى از بین رفته است و مى‌توان با مراجعه به مشکاة‌الانوار، بخشى از آن کتاب را بازسازى کرد.

چاپ‌هاى مشکاة‌الانوار

چاپ مکتبه حیدریه با مقدمه صالح الجعفرى، نجف اشرف، 1385ق / 1965م؛

چاپ مؤسسه اعلمى در سال 1411ق، بیروت؛

تحقیق مهدى هوشمند، دار‌الحدیث 1418ق، قم؛

تحقیق مؤسسه آل‌البیت لإحیاء التراث در دو جلد، 1423ق، قم.

ترجمه‌هاى مشکاة‌الانوار

ترجمه ونگارش عزیز‌اللّه عطاردى، با کتابت میر‌شاه جاوید؛ در دهلى وسپس در تهران در سال 1374ش چاپ شده است؛

ترجمه سید عبدالحسین رضایى نیشابورى، طوس؛

ترجمه مهدى هوشمند و عبد‌اللّه محمدى، دار‌الثقلین، قم؛ آقاى رحیم قاسمى این ترجمه را به نقد کشیده و ایرادات فراوانى بر آن گرفته است. (علوم حدیث، شماره 24 «نگاهى به ترجمه و تحقیق مشکوة‌الانوار».)

منابع:

الذریعه، شیخ آقا‌بزرگ تهرانى؛ سایت ‌lib.ir؛ hawzah.net.

تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج