*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٥٠٢٦ ١٠:٠٥ - 1389/10/16   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 295 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 295

‏‌الثاقب فى‌المناقب ‌‏از ابن‌حمزه (از علماى قرن ششم هجرى)‏


عمادالدین‌ ابوجعفر محمد بن‌ على‌ بن‌ حمزه طوسى‌ مشهور به «ابن‌‌حَمزه»، فقیه‌ و نویسنده امامى‌ سده 5 -6 ‏هجرى قمرى است‌ که از زندگى‌، مشایخ‌ و شاگردان‌ وى‌ گزارش‌ صحیحى‌ در دست‌ نیست‌.

قدیمى‌ترین‌ ‏کسى‌ که‌ از او نام‌ برده‌، منتجب‌‌الدین (د بعد از 600ق‌) است‌ که‌ ضمن‌ ذکر او در فهرست‌ به‌ عنوان‌ فقیه‌، چند ‏اثر از جمله‌ «الوسیله» را به‌ او نسبت‌ داده‌ است‌. ابن‌‌حمزه‌ در کتاب‌ الوسیله از ابن‌براج‌ (د 481ق‌) تأثیر ‏پذیرفته‌ و فقیهان‌ نیمه دوم‌ قرن‌ ششم قمرى (دوازدهم میلادى از جمله‌ راوندى‌ (د 573 ق‌) از الوسیله ‏استفاده‌ کرده‌اند. او را در فقه از پیروان‌ مکتب‌ شیخ‌‌طوسى‌ به‌ شمار آورده‌اند. یکى‌ از بارزترین‌ ‏مشخصه‌هاى‌فقه‌ ابن‌‌حمزه‌ را باید روش‌ او در بیان‌ احکام‌ دانست‌. او ابتدا شقوق‌ مختلف‌ مسئله ‌را با قید عدد ‏به‌ طور مجمل‌ مشخص‌ مى‌کند و سپس‌ به‌ تفصیل‌ِ یکایک‌ شقوق‌ مزبور مى‌پردازد. او در این‌ تقسیمات‌، ‏واجب‌ و مستحب‌، حرام‌ و مکروه‌، فعل‌ و ترک‌ و کمیت‌ و کیفیت‌ را از یکدیگر تمییز داده‌ و هر کدام‌ را ‏جداگانه‌ آورده‌ است‌. وى‌ در مقدمه الوسیله مى‌گوید: این‌ روش‌ تقسیم‌بندى‌ موجب‌ سهولت‌ حفظ احکام‌ ‏مى‌گردد. اگرچه‌ ابن‌‌حمزه‌ را نمى‌توان‌ مبدع‌ این‌ روش‌ دانست‌، ولى‌ او این‌ روش‌ را به‌ کمال‌ رسانده‌ است‌. از ‏دیگر مشخصه‌هاى‌فقه‌ ابن‌‌حمزه‌، تعریف‌ او از اصطلاحات‌ فقهى‌ در آغاز برخى‌ از ابواب‌ است‌. ابو جعفر ‏محمد بن حسین شوهانى از مشایخ وى و جلال‌الدین عبد‌الحمید بن سید شمس‌الدین حسینى از شاگردان او ‏هستند. ابن‌حمزه به فقه اهمیت فراوان مى‌داده است. ایشان در دستورالعملى، که به کوشش محسن صادقى ‏در پیام حوزه چاپ شده، درباره فقه گفته است: «و علیک بالفقه، و علیک بالفقه، و علیک بالفقه، فانه شرف ‏لک فى الدنیا، و ذخر لک فى الآخرة...». او در کربلا وفات کرده و امروز نزدیک باب‌النجف، مقبره او ‏مشهور است.‏
آثار ‌‏
‏ 1‏‎‎‏.الوسیله الى‌ نیل‌ الفضیلة؛ 2. الواسطة؛ 3. المعجزات؛ 4. الرائع‌ فى‌ الشرائع؛ 5.‌ مسائل‌ فى‌‌الفقه؛ 6.‌ التعمیم؛ ‏‏7.‌ التنبیه؛ 8. نهج‌العرفان …لى هدایة‌ال…یمان؛ 9. کتاب فى قضاء الصلاة؛ 10. الثاقب فى المناقب.‏
الثاقب فى المناقب
مؤلف در مقدمه، بعد از آن‌که شمه‌اى از فضائل ائمه علیهم‌السلام را با توجه به حدیث ثقلین و آیات قرآن ‏برشمرده، از آغاز نگارش کتاب نیز سخن گفته است. روزى براى یکى از دوستانش، از فضایل ائمه سخن ‏مى‌گفته است. شیرینى احادیث بر مذاق آن شخص و مورد اشاره قرار گرفتن تصنیف علما در این باب، ‏انگیزه‌اى مى‌شود که او با تمسک به استخاره، به نگارش این کتاب در این موضوع دست یازد و ترکیبى ‏بدیع در این کتاب ارائه دهد.‏
منابع الثاقب فى‌المناقب ‌‏
ابن‌حمزه روایات این کتاب را به طرق مختلف نقل کرده است:‏
‏ 1‏‎‏- بخشى از روایات کتاب منقول از استادش ابو‌جعفر شوهانى است؛
‏2- برخى از منقولات کتاب، مشاهدات شخصى و کرامات واقع‌شده در عصرمؤلف است؛ از جمله این‌که نقل ‏مى‌کند: انوشروان مجوسى اصفهانى که نزد خوارزمشاه منزلتى داشت، دچار برص شده بود. او با وارد‌شدن ‏به بارگاه امام رضا علیه‌السلام شفا مى‌گیرد، اسلام مى‌آورد و مالى بسیار بر مساکین مى‌بخشد و صندوقى از ‏نقره براى بارگاه مى‌سازد (ص 205-206)؛ او هم‌چنین شفاى محمد بن على نیشابورى که از هفده‌سالگى ‏نابینا شده بود را نقل مى‌کند (ص 206-207)؛
‏3- بخشى از منقولات کتاب از کتب پیشین نقل شده است، هم‌چنان‌که در مقدمه گفته است: «علماى شیعه ‏در این باب کتاب‌هاى بسیار نگاشته‌اند...»، اما در بسیارى موارد به نام این کتب اشاره نشده است؛‏
‏4- بخشى از کتاب منقول از پنج کتاب ذیل است که به نام آن‌ها تصریح کرده است:‏
الف. کتاب بستان‌الکرام از ابوالحسن محمد بن احمد بن شاذان قمى (از علماى قرن چهارم و پنجم)؛
ب. مفاخر‌الرضا از ابو عبد‌اللّه محمد بن عبد‌اللّه بن بیع شافعى مشهور به حاکم نیشابورى (د 405ق)؛
ج. حلیةالاولیا از حافظ ابو‌نعیم احمد بن عبد اصفهانى (د 430ق)؛ ‏
د. فضائل البتول از ابو موسى؛ ‏
ه. سیر الائمه از مولینى.‏
این پنج کتاب از آن رو ذکر شد که از میان آن‌ها، تنها حلیةالاولیا به جاى مانده و امروزه از چهار کتاب ‏دیگر اثرى در دست نیست. ‌‏
محتواى الثاقب فى‌المناقب
این کتاب از پانزده باب تشکیل شده و هر بابى داراى فصول مختلفى است:‏
باب اول در معجزات حضرت ختمى مرتبت رسول خدا صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم است که داراى 15 فصل ‏مى‌باشد. در این فصل‌هاى گوناگون مختلف احادیثى از معجزات حضرت ایشان درباره شفاى مریض، ‏سخن‌گفتن با بهایم و جمادات، زنده‌کردن اموات، اطاعت درخت از ایشان و ... نقل شده است.‏
باب دوم در معجزات انبیاست که در قرآن ذکر شده و مؤلف موازنه‌اى بین این معجزات و معجزات حضرات ‏معصومین علیهم‌السلام قرار داده است. در این باب افزون بر معجزات انبیا، به «آصف بن برخیا» نیز اشارت ‏رفته است. ‌‏
باب سوم در بیان معجزات امیرالمؤمنین علیه‌السلام است که در این باب به معجزاتى از ایشان در باب تغییر ‏چهره دشمنانشان، اخبار از غیب و ... نقل شده است.‏
در باب چهارم معجزات حضرت فاطمه علیها‌السلام از نزول ملک بر آن حضرت، سخن‌گفتنش در بطن مادر ‏و ... نقل شده است.‏
در باب پنجم معجزات امام حسن علیه‌السلام در باب زنده‌کردن مردگان، ثمر‌دادن خرماى خشک به دست ‏ایشان، اخبار از غیب و ... نقل شده است.‏
در باب ششم معجزات امام حسین علیه‌السلام از شفاى برص، شفاى فطرس ملک، اخبار از غیب، اجابت ‏دعا و... نقل شده است.‏
سپس هر بابى به هریک از ائمه علیهم‌السلام اختصاص داده شده و برخى از معجزات و کرامات آن ‏حضرات تا حضرت ولى‌عصر عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف نقل شده است. ‌‏
چاپ الثاقب فى‌المناقب
تنها چاپى که از این کتاب یافتیم، چاپ مؤسسه انصاریان بود که با تحقیق نبیل رضا علوان بارها چاپ شده ‏است. مقدمه موجز و گویا، استفاده از نسخه‌هاى مختلف، توضیح عبارات مشکل و فهارس مختلف در پایان ‏کتاب، از مزیت‌هاى این چاپ است.‏
منابع: مقدمه نبیل رضا علوان بر الثاقب فى‌المناقب؛ دایرةالمعارف بزرگ اسلامى، مقاله «ابن‌حمزه، ‏عماد‌الدین» از احمد پاکتچى؛ ‏lib.ir
تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج