*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٤١٢٣ ١٠:٠٥ - 1389/08/08   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 286 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 286

قواعد الاحکام از علامه حلى (د 726ق)


آیةاللّه ابومنصور حسن بن یوسف بن على بن مطهر اسدى، معروف به ‌علامه حلّى (د726ق) از بزرگ‌ترین دانشمندان شیعه است.

پدر علامه حلّى - که از علماى نامدار دوران خویش بود - در هنگام فتح بغداد توسط هلاکوخان، با شجاعت و درایت، شهرهاى حلّه و کوفه را از تعرض مغول دور نگاه داشت و در حالى‌که اکثر مردم از ترس، از آن شهر گریخته بودند، او به نزد سلطان رفت و با استناد به روایتى از امیرالمؤمنین علیهالسلام، زوال خلافت بغداد را توسط هلاکو پیش‌بینى کرد.

سلطان اولجایتو (خدابنده) به راهنمایى علامه حلى شیعه شد و از آن تاریخ (702) تا زمان وفات سلطان (716) علامه ملازم دربار سلطان بود. بعد از مرگ سلطان محمد خدابنده، علامه به حلّه بازگشت و جز براى حج در اواخر عمرش از حلّه خارج نشد.

در سفر حج، با ابن تیمیه که منهاج‌السنه را در رد منهاج‌الکرامه علامه نوشته بود، در مسجدالحرام ملاقات کرد. این ملاقات منجر به دوستى آن دو گردید.

شیخ سدیدالدین حلّى (پدر علامه)، محقق حلّى (دایى علامه)، خواجه نصیرالدین طوسى‌ و ابن‌میثم بحرانى شارح نهج‌البلاغه، از اساتید علامه هستند.

علامه حلى ده‌ها اثر در حوزه فقه، اصول، منطق و فلسفه، رجال، تفسیر، ادب، حدیث و دعا پدید آورده است که برخى از آن‌ها سالیان سال، کتاب درسى حوزه‌هاى علمیه بوده‌اند؛ که قواعدالاحکام و کشف‌المراد از آن جمله‌اند. کتاب مکتبة العلامة الحلى نوشته علامه سید عبدالعزیز طباطبایى، راهنماى خوبى درباره آثار علامه حلى است.

آثار او به قدرى زیاد است که گفته شده: اگر به نوشته‌هاى علامه دقت کنید، پى خواهید برد که این مرد از طرف خداوند تأیید شده است، بلکه نشانه‌اى از نشانه‌هاى خداست. چنان‌چه نوشته‌هاى وى بر ایام عمرش - از ولادت تا وفات - تقسیم شود، سهم هر روز یک دفترچه بزرگ مى‌شود.

قواعدالاحکام فى معرفة الحلال والحرام‌

کتاب قواعدالاحکام از بهترین و دقیق‌ترین متون فقهى است که پس از کتاب شرایع‌الإسلامِ محقق حلى (د726ق) در فقه شیعه تألیف شده است.

این کتاب که به تقاضاى فرزند علامه حلّى معروف به فخرالمحققین (د771ق) نگاشته شده، دربرگیرنده جمیع ابواب فقه از کتاب طهارت تا کتاب دیات است. به دلیل همین جامعیت و اعتبار علمى، مورد توجه علماى شیعه قرار گرفته و از زمان نگارش تاکنون، شرح‌ها و تعلیقه‌هاى متعددى بر آن نگاشته شده است.

شیخ آقابزرگ تهرانى در ذریعه (6/172-169 و14/23-17) بیشاز 30 شرح و حاشیه بر قواعدالاحکام معرفى کرده است.

برخى از شروح عبارت‌اند از: نظام‌الفوائد فى شرح‌القواعدِ ملا على قارپوزآبادى زنجانى (د1290ق)، در 24 جلد؛

جامع‌المقاصدِ شیخ على‌بن‌حسین کرکى (د940ق) در 13 جلد؛ مفتاح‌الکرامة فى شرح قواعد علامه محمدجواد بن محمد عاملى نجفى (د1226ق) در 12 جلد؛

کشف‌اللثامِ فاضل هندى (د1137ق) در 11 جلد؛ شرح قواعدالاحکامِ علامه میرزا فخرالدین نراقى (د1325ق) در 5 جلد؛

إیضاح‌الفوائدِ شیخ فخرالدین محمد بن حسن بن یوسف فرزند علامه (د771ق) در 4 جلد

و کنزالفوائد فى حل مشکلات القواعدِ سید عمیدالدین عبدالمطلب اعرجى خواهرزاده علامه حلّى (د754ق) در 3 جلد.

برخى از حواشى از این قرارند: حاشیه خود علامه، حاشیه شهیداوّل (د786ق)، نکت‌القواعد شهیدثانى (د965ق)، حاشیه میرداماد (د1040ق) و... .

این کتاب در زمان حکومت صفویه، قانون اداره کشور بر اساس احکام اسلامى بوده است.

ساختار کتاب

کتاب در سه جلد است:

جلد اول، شامل کتاب‌هاى طهارت، صلاة، زکات، صوم و جهاد است.

جلد دوم، شامل کتاب‌هاى تجارت، دین و توابع آن، امانات و توابع آن، غصب و توابع آن، اجاره و توابع آن، وقوف و عطایا و وصایاست.

جلد سوم، شامل کتاب‌هاى نکاح، فراق (طلاق، خلع، ظهار، ایلاء، لعان)، عتق و توابع آن، ایمان و توابع آن، صید و ذبایح، فرایض، قضا، حدود، جنایات (قصاص و دیات) است.

کتاب طهارت، شامل مباحث آب‌ها (مطلق و مضاف)، نجاسات، ظروف، وضو، انواع غسل‌ها (جنابت، حیض، استحاضه، نفاس) و تیمم مى‌باشد.

کتاب نماز، شامل مباحث افعال نماز، آن‌چه در نماز ترک مى‌شود، قبله، لباس نمازگزار، مکان نمازگزار، نماز جمعه، نماز مسافر، نماز عید فطر، نماز عید قربان، احکام خلل در نماز است.

مباحث تابع کتاب دین در جلد دوم، عبارت‌اند از: کتاب‌هاى رهن، حجر، ضمان و صلح.

مباحث تابع کتاب امانات، عبارت‌اند از: لقطه و جعاله.

مباحث تابع کتاب غصب، عبارت‌اند از: شفعه و احیاء موات.

مباحث تابع کتاب اجاره، عبارت‌اند از: مزارعه، مساقات، شرکت، قراض، وکالت، سبق و رمایه.

کتاب وقوف و عطایا، شامل مباحث وقف (سکنى و صدقه و هبه)، اقرار و وصایا مى‌باشد.

مباحث تابع کتاب عتق در جلد سوم، عبارتند از: تدبیر، کتابت، استیلاد.

مباحث تابع کتاب ایمان در جلد سوم، عبارت‌اند از: نذر و کفارات.

گفتنى ا‌ست که بحث اطعمه و اشربه، در ضمن کتاب صید و ذبایح آورده شده است.

برخى از چاپ‌هاى قواعدالاحکام

1. چاپ سنگى به خط على‌رضا بن عباس‌على خوانسارى به سال 1272ق، تبریز به کوشش حسین عبداللّه؛

2. به کتابت محمد بن عبدالعلى درجزینى و سید حسن حسنى مدرس یزدى به سال‌هاى 1315 و 1329 انتشارات رضى قم، به کوشش اسماعیل جیلانى تهران و اهتمام سید رضا (مطبعه آقا سید مرتضى) تهران؛

3. تحقیق گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جلد اول به سال 1413ق، جلد دوم به سال 1418 و جلد سوم 1419ق، قم.

برخى از ترجمه‌هاى قواعدالاحکام:

1. ترجمه کتاب‌التجارة والقضاء والشهادات از حاج میرزا حسن‌خان محتشم‌السلطنه اسفندیارى (رئیس مجلس شوراى ملى) به سال 1338 که 1341 چاپ شد.

2. ترجمه محمد بن محمد بن ابى عبداللّه معروف به حاجى (ق9) که نشر میراث مکتوب در شماره 31 آینه پژوهش از تصحیح آن خبر داده است.

3. ترجمه ملا فتح‌اللّه کاشانى.

منابع:

نرم افزار جامع فقه اهل‌بیت علیهم‌السلام نسخه دوم؛

سایت lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج