*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٣٩١٤ ١٠:٠٥ - 1389/07/21   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 284 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 284

شرایع الاسلام از محقق حلى (د 676ق)


شیخ نجم‌الدین جعفر بن الحسن بن یحیى بن سعید هذلى حلى، معروف به محقق حلى (‌602-676ق) از بزرگ‌ترین و نامورترین فقیهان عصر خویش، و داراى عظمت و اعتبار خاص در میان مجتهدان است، به‌حدى که وقتى کلمه «محقق» را بدون قرینه و نشانه‌اى در میان فقها ذکر مى‌کنند، ایشان مورد نظر است.

مقام او آن‌چنان است که در فقه کسى را بر او مقدم نمى‌شمارند. علامه حلى - خواهر زاده‌اش - او را «فقیه‌ترین مردم روزگار خویش» و علامه نورى او را «کشف کننده حقایق شریعت، رئیس علما و فقیه حکما وارث علوم پیشوایان معصوم علیهم‌السلام و حجت‌هاى حق بر جهانیان» معرفى مى‌کنند.

محقق حلى داراى تألیفات‌ بسیارى است که شرایع الاسلام فى مسایل الحلال و الحرام، ‌معارج الاصول‌، استحباب التیاسر لاهل العراق‌، تلخیص الفهرست‌، شرح نکت النهایة، الکهنه (در منطق)، مختصر المراسم‌، المسایل الغریبة، المسایل المصریة، المسلک فى أصول‌الدین و معارج الاحکام‌ از آن جمله‌اند.

شرایع الاسلام فى مسایل الحلال و الحرام

این کتاب بى‌نظیرترین اثر فقهى امامیه و مشهورترین و مهم‌ترین اثر بجا مانده از محقق حلى است. آیةاللّه سید حسن صدر این کتاب را قرآن فقه معرفى کرده است.

عبارت‌هاى واضح، دقت در رساندن معانى، ایجاز در به‌کار گرفتن الفاظ، شیوه بى‌نظیر در طرح مباحث، امانت‌دارى در نقل سخنان دیگران و شیوه تقسیم‌بندى مطالب از مشخصه‌هاى بارز کتاب است.

مباحث فقهى در چهار بخش عبادات، عقود، ایقاعات و احکام دسته‌بندى شده و سپس هر کدام از این چهار بخش به صورت کتاب‌هاى مستقلى که در موضوعى واحد داراى اشتراک هستند تدوین شده است.

سپس هر کتاب به ارکان، فصول، مقدمات، انظار و اطراف، به صورت منظم به بخش‌هاى جداگانه تقسیم گشته، و در نهایت هر کدام از آن‌ها را به فقرات و سپس آن‌ها را به بحوث و بعد از آن به اجزاء مشخصى تقسیم نموده است. بنابراین مباحث فقهى در یک شبکه معظم و منظم، مدون شده است.

بخش عبادات شامل 10 کتاب طهارت، صلاة، زکات، خمس، صوم، اعتکاف، حج، عمره، جهاد، امر به معروف و نهى از منکر است.

بخش عقود شامل 15 کتاب تجارت، رهن، ضمان، صلح، مضاربه، مزارعه و مساقاة، ودیعه، عاریه، اجاره، وکالت، وقف، صدقات هبات، سبق و رمایه، وصایا و نکاح است. البته در این قسمت کتاب‌هاى مفلس، حجر، شرکت، سکنى و حبس نیز آورده شده است.

بخش ایقاعات از 11 کتاب طلاق، خلع و مبارات، ظهار، ایلاء، لعان، عتق، تدبیر و مکاتبه و استیلاء، اقرار، جعاله، أیمان و نذر تشکیل شده است.

بخش احکام شامل 12 کتاب صید، ذباحه، اطعمه و اشربه، غصب، شفعه، احیاى موات، فرایض، قضا، شهادات، حدود و تعزیرات، قصاص و دیات است. در درون این بخش‌ها نیز ترتیب احکام به گونه‌اى است که ابتدا احکام واجب و سپس مستحب و بعد از آن مکروه و در نهایت حرام بیان مى‌شود.

مؤلف در کتاب المعتبر فى شرح المختصر در بحث احکام جنب و حائض، به این نحوه بیان احکام در شرایع‌الاسلام تصریح کرده است.

این ویژگى‌ها موجب شده است که این کتاب، از زمان نگارش تاکنون (بیش از هفتصد و پنجاه سال) در حوزه‌هاى علمیه تدریس شود.

حاصل آن، بنا به گفته شیخ آقا بزرگ در ذریعه (ج 13، ص 47 و ص 316-332) بیش از صد شرح و حاشیه بر شرایع بوده است که از آن میان مى‌توان مسالک الافهامِ شهید ثانى (د 966 ق) در 15 جلد، مدارک الاحکامِ سید محمد عاملى(د 946 ق) در 8 جلد، جواهر‌الکلامِ شیخ محمد‌حسن نجفى(د 1261 ق) در 43 جلد، مصباح الفقیهِ آقا رضا همدانى(د 1322 ق) در 14 جزء و حقایق‌الفقه شیخ محمدرضا محقق تهرانى در بیش از 50 جلد را برشمرد و حاشیه‌هایى چون حاشیه محقق کرکى (د 940 ق)، حاشیه شهید ثانى در دو جلد و حاشیه سید محمد‌مهدى بحر‌العلوم(د 1212 ق) را ذکر کرد.

برخى نیز گفته‌اند که وسایل‌الشیعه شیخ حر عاملى، شرح روایى کتاب شرایع الاسلام است (ابواب احادیث این کتاب، طبق ابواب کتاب شرایع تقسیم و ترتیب‌بندى شده است.)

اهمیت کتاب چنان است که به زبان‌هاى انگلیسى، روسى، فرانسوى، ترکى و فارسى ترجمه شده است.

مؤلف بعدها شرایع الاسلام را خلاصه نمود و آن را «النافع فى مختصر الشرایع» نامید؛ این کتاب با عنوان مختصر‌النافع مشهور شد. بعدها علامه حلى بر مختصر النافع که فقه مختصر و فتوایى، است شرح استدلالى زد و کتاب المعتبر را پدید آورد.

برخى از چاپ‌هاى شرایع الاسلام:

1- چاپ مکتبه علمیه اسلامیه در چاپخانه خورشید به سال 1377ق؛

2-‌ تصحیح ‌ عبد‌الحسین محمد‌على بقال‌، مطبعة الآداب، 1389ق، نجف؛ دارالاضواء بیروت، مؤسسه معارف اسلامى و مؤسسه اسماعیلیان ‌قم؛

3- تحقیق سید عبدالزهرا حسینى خطیب، دار زهرا، 1409ق، بیروت؛

4- صادق شیرازى، دار الهدى، 1403ق/1371ش، قم و انتشارات استقلال، 1415ق/1373ش، تهران؛

ترجمه‌هاى فارسى شرایع الاسلام:

1- ترجمه شیخ محمدتقى نهاوندى (د 1353ش)؛

2- ترجمه ابوالقاسم بن احمد یزدى - به کوشش محمد‌تقى دانش‌پژوه، مرکز انتشارات دانشگاه تهران، 1358ش، چاپ سپهر، چاپ پنجم 1368؛

3- جامع رضوى چاپ هندوستان؛

4- ترجمه على‌محمد گلچوب فیروزجائى؛ ترجمه بخش‌هایى از کتاب شرایع الاسلام (باب‌هاى رهن مفلس و حجر) است.

5- از حمیدرضا وصاف نیز ترجمه فارسى شرایع الاسلام توسط نشر ناربن معرفى شده است.

منابع:

مقدمه عبدالحسین محمدعلى بقال؛

سایت lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج