*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٣٧١٣ ١٠:٠٥ - 1389/07/07   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 282 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 282

جوامع الجامع از ابوعلى طبرسى (547 ق)


أمین‌الأسلام فضل بن حسن طَبْرِسى (متوفاى دهم ذیحجه سال 547ق)، یکى از عالمان و مفسّران و پژوهشگران بزرگ اسلامى در نیمه اوّل سده ششم هجرى و از اهالى طَبْرِس (تفرش کنونى) است.

ایشان افزون بر تبحر در دانش‌هاى عصر خود، مجمع کمالات و فضایل و بهره‌مند از آزاداندیشى، بلندنگرى، سعه صدر و انصاف و اخلاص در پژوهش بوده است.

در نقل اقوال، تعصبى نشان نمى‌داده و آن‌چه را صحیح و معقول مى‌دانسته از هر کس که باشد نقل کرده است.

شیخ محمود شلتوت در مقدمه بر مجمع‌البیان و در ستایش از طَبْرِسى مى‌گوید: «من در برابر مجمع‌البیان اثر بدیع این دانشمند شیعى، تکان خوردم و شدیداً تحت تأثیر واقع شدم... من مى‌خواهم بگویم که مؤلف مجمع‌البیان خیلى خوب توانسته است اخلاص خود را در طرز تفکر علمى به کار برد. گرچه او در هر مورد سعى دارد نظر شیعه و آراى دانشمندان هم‌مذهب خود را در مسایل خلافى بیان کند، ولى در اعمال این عاطفه افراط نمى‌کند و مخالف نظر و مذهب خود را مورد حمله قرار نمى‌دهد، این روش سزاوار پیروى است». (مجله حوزه، شماره 19، فروردین و اردیبهشت 1366 ش، ص 83-84، مقاله «شناسایى تفسیر شیعه»)

تفاسیر طَبْرِسى

شیخ طَبْرِسى در دانش تفسیر، سه کتاب نوشته است:

الف) مجمع‌البیان لعلوم القرآن (تفسیر کبیر)؛ آن‌را در سال‌هاى 530 تا 536 در سن بالاتر از شصت در ده جزء تألیف کرده است. مجمع‌البیان بارها در ایران، لبنان (صیدا و بیروت) و مصر چاپ شده است. چاپى که داراى تعلیقات مرحوم علامه شعرانى (د 1393ق) است، از سایر چاپ‌هاى موجود در ایران دقیق‌تر است.

ب) الکافى الشافى در یک جزء. این کتاب خلاصه‌اى از تفسیر کشاف زمخشرى است که پس از اطلاع از آن، در سال‌هاى 537 تا 541، به تألیف آن مشغول بوده است.

ج) جوامع الجامع

أمین‌الاسلام این تفسیر را به درخواست فرزندش شیخ أبونصر رضى‌الدین حسن، در جمع میان «مجمع‌البیان» و «الکافى‌الشافى»، در مدت یک سال (از ماه صفر 542 تا محرم 543)، در هفتاد و چند سالگى تألیف کرده است.

در تألیف این تفسیر استمداد و استفاده از کشّاف بوده است. مى‌توان گفت که بیشتر، بلکه نزدیک به همه مطالب آن از درون کشّاف اقتباس شده و امتیازش از تفسیر کشّاف در امور ذیل است:

1. اختصار و حذف زواید و مطالب غیر ضرورى. طَبْرِسى در این کتاب به‌طورى در اختصار کوشیده که غالباً مطالب ‌را در قالب عبارات موجز و کوتاه‌ترى به خوبى بیان کرده است.

2. در بسیارى از موارد، روایاتى از طرق شیعه نقل کرده که گاهى با تفسیر کشّاف موافق و در بسیارى از مواضع مخالف است.

3. در پاره‌اى از موارد مطالبى از تفسیر مجمع‌البیان نقل کرده است.

4. در مواردى که آراى کلامى امامیه با نظر معتزله موافق نیست، و یا نظر شخصى طَبْرِسى در تفسیر آیه با نظر زمخشرى مخالف است، از نظر صاحب کشّاف عدول کرده و آن‌چه را خود حق مى‌دانسته بیان کرده است.

جوامع‌الجامع به سبک مجمع‌البیان منظّم و مرتّب نیست، بلکه مانند کشّاف، مطالب آن به دنبال یکدیگر آمده است: در آغاز آیاتى چند که به یک موضوع مربوط است ذکر شده و سپس به تدریج اجزاى آن آیات آورده شد، و در ضمن تفسیر آن، قرائت و جهات ادبى از صرف و نحو و لغت و اشتقاق و بلاغت، و احیاناً کلام و فقه و اصول بیان شده است.

چاپ‌هاى جوامع‌الجامع

1. تهران. به اهتمام على‌رضا مستوفى. سنگى، رحلى، 1302ق. 532 صفحه؛

2. تهران. به کوشش محمد‌حسین تاجر کاشانى به خط محمد‌حسین گلپایگانى. سنگى، رحلى 1321ق.533 صفحه؛

3. تبریز. به خط طاهر خوشنویس و تصحیح و تحقیق شهید آیة‌اللّه قاضى طباطبایى، رحلى، 1383ق. 564 + 21 صفحه. (مصحِّح در مقدمه 21 صفحه‌اى و خاتمة‌الطبع آن مطالب سودمندى آورده است. در سال 1404ق / 1362ش مکتبة الکعبة در تهران آن‌را افست کرده، اما مقدمه سودمند مصحِّح را حذف کرده است!)

4. بیروت. چاپ دارالأضواء در دو جلد وزیرى، 1405ق / 1985م. این چاپ مغلوط و کاملاً تجارى است.

5. تصحیح استاد دکتر ابوالقاسم گرجى. این چاپ نمونه عالى تصحیح و در بین کارهاى پژوهشى در ایران کم‌نظیر است.

در این چاپ در حواشى و تعلیقات، معنى بعضى از لغات، توضیح تعبیرات مبهم، نام شاعر، صدر یا ذیل و معنى شعر، شرح حال کوتاه بعضى از اعیان، تذکّر اختلال و نقص عبارت، نادرستى تعبیر، نادرستى رسم‌الخط، توضیح بعضى از مطالب، وجه شکل و اعراب، نادرستى پاره‌اى از موضوعات، راهنمایى‌هاى سودمند و بسیارى از امور دیگر بیان شده است.

آیات قرآنى به طور کامل مشکول و مُعْرَب است و در غیر آیات و در غالب موارد (به‌خصوص کلمات و جملات مشکل)، اعراب گذارى شده است، به‌طورى که تقریبا در متن کلمه مشکلى نیست که بدون اعراب باشد. سرصفحه‌هاى مناسب و راه‌گشا، شماره آیات، انواع فهرست‌هاى راهنما و فنى در پایان هر جلد، هر کدام از ویژگى‌هاى این چاپ است که بر ارزش آن افزوده است. چاپ اولِ مجلد اول و دوم به قطع رحلى و به همت انتشارات دانشگاه تهران به سال 1359ش است، ولى پس از این‌که این اثر جزء کتاب‌هاى درسى حوزه علمیه قم شد، شوراى مدیریت حوزه آن را به سال 1367ش در قطع وزیرى تجدید چاپ کرد. اثر مزبور در سال 1362ش کتاب سال شد.

ترجمه وشرح جوامع الجامع

1- المقامع شرح فارسى جوامع‌الجامع طبرسى، محمدجواد ذهنى تهرانى، پیام حق تهران، 1375ش؛

2- ترجمه گروهىِ آقایان احمد امیرى شادمهرى، عبد‌العلى صاحبى، حبیب روحانى، على عبد‌الحمیدى و... با مقدمه محمد واعظ‌زاده خراسانى و ویراستارى ابوالحسن هاشمى، آستان قدس رضوى در 6 جلد به صورت‌زیر‌نویس به سال 1377.

3- کشف البدایع، ترجمه و پاورقى تفسیر جوامع‌الجامع از محمدعلى روحانى خراسانى بیرجندى، قم 1377.

منابع: مقدمه استاد گرجى؛ جمع پریشان (دفتر دوم) رضا مختارى، lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج