*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٣٦١٩ ١٠:٠٥ - 1389/06/31   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 281 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 281

معدن الجواهر از ابوالفتح کراجکى (د 449ق)


ابوالفتح محمد بن على کراجکى از علماى نیمه دوم قرن چهارم و اول قرن پنجم هجرى است که کتاب التعجب ایشان در همین ستون معرفى شد. از آنجا که مدت اقامتش در طرابلس طولانى بوده است، به طرابلسى نیز شهرت دارد.

آقاى سید محمد حسینى نیشابورى در مقدمه خود بر کتاب معدن الجواهر، 91 اثر کراجکى را نام برده است که هر کدام در شهرى تألیف شده‌اند. مشهورترین اثر وى، کنز الفوائد است. این کتاب در موضوعات مختلف و شامل چندین رساله مستقل است.

معدن الجواهر و ریاضة الخواطر

نگارش احادیث عددى، در میان علماى سلف شیوه‌اى مرسوم بوده است که از آن میان مى‌توان به خصال شیخ صدوق (د 381ق) و الاثنا عشریه فى المواعظ العددیه محمد بن محمد عاملى (از نوادگان شهید ثانى) اشاره کرد.

در این شیوه محدثین احادیثى را نقل مى‌کردند که در آن عدد به‌کار رفته بود. از یکى‌ها شروع مى‌کردند تا ده تایى‌ها و... یا در نقل حدیث به ترتیب از رسول خدا(ص) و ائمه علیهم‌السلام نقل مى‌کرده‌اند تا برسند به حکما و وعاظ.

یکى دیگر از کتبى که به این شیوه نگارش یافته، کتاب معدن الجواهر و ریاضة الخواطر از کراجکى است.

این کتاب مجموعه زیبایى از کلمات حکمت، آداب و مواعظ اخلاقى رسول‌اللّه(ص) و ائمه اطهار علیهم‌السلام، و سخنانى از بزرگان و حکماست. بسیارى از علماى بزرگ شیعه به این کتاب اعتماد نموده و از آن نقل کرده‌اند که مى‌توان شهید اول (شهادت 965ق)، ورام بن ابى فراس (د 605ق)، کفعمى (د 905ق)، دیلمى (از علماى قرن هشتم)، شیخ حر‌عاملى (د 1104ق)، علامه مجلسى (د 1110ق) و محدث نورى (د 1330ق) را نام برد.

به نظر مى‌رسد اهتمام مؤلف بر این بوده است که هر باب از کتاب را با سخنى از رسول خدا(ص) آغاز کند و سپس از امیرالمؤمنین و دیگر ائمه علیهم‌السلام حدیث نقل کرده و باب را با سخنان حکمت‌آمیز و وصایاى حکما و زهّاد به پایان برد.

نقل از رسول خدا(ص) با تعبیر «و قال سیدنا رسول اللّه» یا «روى عن سیدنا رسول اللّه» حدیث آغازین ابواب این کتاب به جز باب سه‌گانه‌هاست.

باب سه‌گانه‌ها با سخنى منسوب به برخى از کتب الهى آغاز شده است: روایت شده که خداوند در بعضى از کتب آسمانى فرموده: هر که را عافیت بخشیدم از سه چیز، پس نعمت خود را بر او کامل کرده‌ام: کسى را که بى‌نیاز کردم از مال برادرش، و از رفتن به دربار سلطان و از استشفاى به طبیب. از امام موسى کاظم(ع) نیز با تعبیر «روى عن العالم» نام مى‌برد. مؤلف در آغاز کتاب با اشاره به کتب سابق که در این شیوه نگارش یافته‌اند، دلیل خود از تألیف کتاب را این‌گونه ذکر مى‌کند: «این کتابى است که گرد آوردم در آن جواهر و گوهرهاى الفاظ و چشمه‌هاى معانى را که مایه نفع براى منتفعین و علم براى جامعین و حافظین است؛ قرار دادم آن را ده باب بر ترتیب و نظم اعداد، البته غیر من نیز این راه را پیموده و مختصرى بر این منوال تألیف نموده، لکن من در این کتاب اضافه بر آن‌چه او ذکر کرده گرد آوردم، چه هر کس بذل مى‌کند به قدر استطاعتش که علم درک نمى‌شود غایتش».

حدیث آغازین کتاب این است:

سرور ما رسول خدا(ص) فرمود: ‌اى مردم به درستى که پروردگار شما یکى است و پدر شما یکى است؛ پس فضلیتى ندارد عرب بر عجم و عجم بر عرب و سرخ بر سیاه و سیاه بر سرخ مگر به سبب تقوا و پرهیز‌کارى، چنان‌چه بارى‌تعالى فرمود: «همانا گرامى‌ترین شما نزد خدا، پرهیزکارترین شماست».

در این کتاب افزون بر معصومین علیهم‌السلام از بزرگانى چون حضرت مسیح، حضرت سلیمان، ابوذر غفارى، سلمان فارسى، لقمان حکیم، احنف بن قیس، بزرگمهر، عباس بن عبدالمطلب، ابن عباس، ارسطو، ابن مقفّع، لؤىّ بن غالب (از اجداد رسول خدا) و کتاب کلیله و دمنه، نقل شده است. برخى از سخنان حکمت نیز به نقل بعضى از حکماى هند و بعض حکماى فارس آمده است.

کراجکى در پایان کتاب تأکید مى‌کند که این نوع علوم، پایان‌پذیر نیست و به غایتش کسى دسترسى ندارد و حصر آن نیز ممکن نیست، «لکن آن‌چه من جمع نمودم کفایت مى‌نماید مقتصدین و میانه روان را».

چاپ‌هاى معدن الجواهر

1- تحقیق سید احمد حسینى به سال 1394ق/1974، مکتبه مرتضویه تهران و مهر استوار قم؛

2- تحقیق على‌رضا هزار، به سال 1380، انتشارات دلیل ما، قم؛

2- تحقیق سید محمد حسینى نیشابورى به سال 1388ش، بنیاد پژوهش‌هاى اسلامى آستان قدس رضوى مشهد.

ترجمه معدن الجواهر

نزهة النواظر از شیخ عباس قمى؛ این ترجمه بارها چاپ شده است؛ گاهى همراه متن و گاهى مستقل. شیخ عباس قمى (د 1359ق / 1319ش) ضمن ترجمه لفظ به لفظ کتاب، گاهى به شرح احادیث پرداخته است به عنوان نمونه در باب یگانه‌ها: و نیز فرمود: وجود یک مرد فقیه، سخت‌تر است بر ابلیس از هزار عابد. محدث قمى در توضیح این حدیث مى‌گوید: ظاهراً مراد از فقیه عالمى است که در امر دین بینا و بصیر باشد، چنان‌چه در جمله‌اى از احادیث به این معنى استعمال شده است. و معلوم است که شیطان هزار جاهل متنسّک را به اندکى گمراه مى‌کند، اما از عهده یک عالم متمسّک و متقى به هزار حیله بر نمى‌آید، خصوصاً در باب فقه. آقاى ناصر باقرى بیدهندى آن را با عنوان گنجینه گوهر چاپ کرده است.

از چاپ‌هاى آن مى‌توان چاپ کتاب‌فروشى اسلامیه تهران به سال 1367، چاپ انتشارات اختر به خط مهدى زرین قلم بى‌تا، تصحیح حسین شادرخ (رضوى) چاپ انتشارات راه علم تهران به سال 1386، به اهتمام محمدصادق تاجر به سال 1354 و تحقیق سید محمد حسینى نیشابورى به سال 1388ش چاپ بنیاد پژوهش‌هاى اسلامى آستان قدس رضوى مشهد را بر‌شمرد.

منبع: www.lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج