*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٣٢٩٧ ١٠:٠٥ - 1389/05/20   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 278 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 278

المعیار والموازنه از اسکافى (متوفاى 240ق)


ابوجعفر محمد بن عبداللّه سمرقندى اسکافى بغدادى، از مشهورترین دانش‌پژوهان و متکلمان معتزلى قرن سوم هجرى است. مسعودى او را از مشایخ معتزله بغداد و مردى اهل دین و پارسایى و معتقد به برترى حضرت على(ع) بر دیگران و در همان حال معتقد به درستى امامت مفضول، معرفى مى‌کند.

ابن‌ندیم در «الفهرست» او را به دانش، زیرکى، معرفت، بلندى همت، خویشتن‌دارى و پاکى از آلودگى‌ها، کم‌مانند و داراى منزلتى شگفت مى‌ستاید.

ابن ابى‌الحدید در «شرح نهج‌البلاغه»، که فراوان از اسکافى سخن رانده، مى‌گوید: «ابوجعفر اسکافى مردى عالم و بافضیلت بوده و هفتاد کتاب در علم کلام تألیف کرده است؛ او معتقد به برترى على(ع) بر دیگر اصحاب بود و حقیقتاً علوى و به کمىِ تعصب و انصاف آراسته بود.» اهمیت اسکافى از لحاظ اعتقادى چنان بود که شاخه‌اى از معتزلیان را که پیرو افکار او بوده‌اند «اسکافیه» نامیده‌اند. مکتب فکرى اسکافى تا شش قرن پس از او پایدار و فرقه اسکافیه تا قرن نهم هجرى در مصر باقى بود.

تألیفات اسکافى

شمار نگارش‌هاى اسکافى را 70 کتاب در علم کلام برشمرده‌اند؛ شش کتاب ایشان مرتبط با فضایل امیرمؤمنان على(ع) است. تنها دو کتاب اول از این 6 کتاب به چاپ رسیده است: 1. المعیار و الموازنه؛ 2. نقض العثمانیه؛ این کتاب نقد کتاب جاحظ است که در تحریک و برآشفتن عباسیان در کاستن منزلت على(ع) نگاشته بود. عبدالسلام محمد هارون، تمام نقل‌هاى ابن‌ابى‌الحدید از «نقض‌العثمانیه» اسکافى را گردآورى و به شکل پیوست، در پایان کتاب العثمانیه جاحظ (چاپ مصر) آورده است. 3. کتاب الامامه؛ 4. القاضى بین المختلفه؛ 5. تفضیل على ظ؛ 6. کتاب الجسم (تقویه الجسم) از دیگر کتب او مى‌توان آثار ذیل را برشمرد:

1.کتاب اللطیف؛ 2. کتاب البدل؛ 3. کتاب الرّد على النظام؛ 4. کتاب المقامات فى تفضیل على(ع)، که سید رضى از این کتاب نقل کرده است؛ 5. اثبات خلق القران؛ 6. الرّد على المشبّهه؛ 7. کتاب المخلوق على المجبره؛ 8. بیان‌المشکل على برغوث؛ 9. کتاب التمویه نقض کتاب حفص؛ 10. کتاب النقض لکتاب الحسین النجّار.

المعیار و الموازنه

این کتاب که در نیمه اول قرن سوم تألیف شده، از منابع مهم در اثبات برترى امیرمؤمنان على(ع) پس از رسول گرامى(ص) بر همگان است. المعیار والموازنه، بیانگر اندیشه و باور معتزلیانِ بغداد است، که پس از پیامبر(ص) به برترى على(ع) ایمان داشتند، اما با وجود این، امامت مفضول بر فاضل را نیز روا مى‌داشتند.

با توجه به این‌که بسیارى از خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار امیرالمؤمنین(ع) در آن آمده ‌است، در این باره از دو جهت داراى اهمیت است:

1. خطبه‌هایى در آن آمده که از نگاه سید رضى پوشیده مانده و یا مصلحت در گزینش آن نبوده است.

2. کتاب، مرجع استوار و محکمى براى مطالب نهج‌البلاغه و پاسخ‌گوى اعتراض‌هاى مغرضان و کم‌اطلاعان درباره نهج‌البلاغه است.

کتاب «المعیار والموازنه» به‌سان بسیارى از کتاب‌هاى دیگر در پاسخ به پرسش برخى از پرسش‌گران نگارش یافته است. نگارنده نخست، سبب و انگیزه مردم از انحراف از امیرمؤمنان على(ع) را کینه گروهى و تعصب جاهلى مى‌داند؛ آن‌گاه روایات بزرگان صحابه را درباره فضیلت على(ع) نقل مى‌کند، و بى‌ارزش بودن و تباهى روایات رسیده از پاره‌اى اصحاب عادى در مفضول‌بودن حضرت را آورده و به نقد آن‌ها مى‌نشیند. سپس به مقایسه رفتار امیرالمؤمنین(ع) با عثمان، و ذکر داستان خوددارى گروهى از بیعت با ایشان و بردبارى و سعه‌صدر حضرت پرداخته، و پس از آن جنگ جمل را بررسى مى‌کند. در ادامه، مسایلى چون پاى‌بندى على(ع) به اصول مکارم اخلاق و اجتماع همه محاسن در ایشان را با استناد به احادیث مقبول اهل سنت ثابت مى‌کند.

عناوین برخى از موضوعات مطرح شده در کتاب چنین است:

- اثبات برترى على(ع) به دلیل روایاتى که از بزرگان اصحاب نقل شده است؛

- مقایسه میان گذشت و شکیبایى و بزرگوارى على(ع)، و سخت‌گیرى و تندخویى کسانى که پیش از او بوده‌اند؛

- ذکر آن‌چه میان امیرمؤمنان على(ع) و کسانى که با او بیعت کردند و شکستند، بود؛

- ذکر انواع مخالفان و ستیزه‌گران با حضرت؛

- روش تحقق امامت و وصف چگونگى بیعت مردم با حضرت؛

- شرح و بیان برترى امام(ع) به تمام افراد بشر پس از انبیا و پیامبران؛

- کلمات قصار از امیرمؤمنان(ع)؛

- بیانى مختصر در پیوند برادرى مهاجر و انصار و پیامبر(ص) و على(ع)؛

- حدیث غدیر و تواتر آن نزد مسلمانان؛

- حدیث منزلت و این‌که پیامبر(ص) همه نیکویى‌ها و بلندى‌هاى مقام و منزلت را غیر از شأن نبوت به حضرت امیر(ع) عطا فرمود.

چاپ المعیار والموازنه

تصحیح و تحقیق مرحوم علامه محمدباقر محمودى، سال 1402 قمرى در بیروت؛ بارها از سوى ناشران مختلف چاپ شده است.

ترجمه المعیار والموازنه

ترجمه دکتر محمود مهدوى دامغانى (ترجمه از روى نسخه چاپ شده با تحقیق آقاى محمودى)، چاپ نشر نى، به سال 1374؛

منابع:

مقدمه علامه محمودى بر المعیار والموازنه؛

کتاب ماه دین شماره 47و48، شهریور و مهر 1380، المعیار والموازنه از ابوالفضل حافظیان بابلى.

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج