*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٣٠٩٨ ١٠:٠٥ - 1389/04/23   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 276 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 276

باب حادى‌عَشْر از علامه حلى (726- 648ق)


عالم بزرگ جمال‌الدین، حسن بن یوسف بن مطهر حلى قدس‌اللّه‌نفسه‌الزکیه، از پرآوازه‌ترین دانشمندان شیعه است. تألیفاتش را بیش از 500 اثر گفته‌اند. او نزد دایى خود، محقق حلى، علم آموخت و در کلام، شاگرد خواجه نصیرالدین طوسى بود. سلطان محمد خدابنده به دست او به تشیع گروید.

برخى از آثار او بدین قرار است: 1. آداب البحث؛ 2. الأبحاث المفیدة فى تحصیل العقیده؛ 3. اجازة بنى‌زهره؛ 4. أجوبة المسائل المهنّائیه؛ 5. الأدعیة الفاخرة المنقولة عن الأئمة الطاهره؛ 6. الأربعین فى أصول الدین؛ 7. إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان؛ 8. استقصاء الاعتبار فى تحریر معانى الأخیار؛ 9. استقصاء النظر فى القضاء والقدر؛ 10. الأسرار الخفیة فى‌العلوم العقلیه؛ 11. الإشارات إلى معانى الإشارات؛ 12. قواعد الأحکام و... .

باب حادى‌عشر

کتاب کلامى از باب یازدهم، منهاج الصّلاح فى مختصر المصباح که به خواهش وزیر وقت محمدبن محمد قودهى نوشته و در آن مصباح المُتَهَجِّد شیخ طوسى (متوفاى460ه.ق) را که در ادعیه و عبادات است، خلاصه کرده است. علامه حلى تلخیص خود را در ده باب گردانیده و سپس از جهت آن‌که شناخت عبادت و دعا، فرعِ شناخت معبود و مدعو است و صحت عبادت بستگى به صحت اعتقاد و ایمان دارد، بابى به نام باب یازدهم (الباب الحادى عشر)، در شناخت اصول دین به آن افزوده است.

علامه حلّى در این بابِ، از اصول دین آن‌چه را که به اجماعِ علما بر هر مسلمانى واجب است چنین برمى‌شمارد: شناخت خدا و صفات ثبوتیه و سلبیه او و آن‌چه بر او صحیح و از او ممتنع است، و شناخت نبوت و امامت و معاد. ایشان این باب را در هفت فصل قرار داده است:

فصل اول در اثبات واجب‌الوجود؛

فصل دوم در صفات ثبوتیه او که عبارت است از: قدرت و اختیار، علم ، حیات، اراده و کراهت، ادراک، قدیم و ازلى و باقى وابدى بودن او، تکلم، صدق؛

فصل سوم درصفات سلبیه او که عبارت است از: مرکب نبودن، جسم و عرض و جوهر نبودن، لذت و الم نداشتن، متحد به چیزى نشدن، محل حوادث نبودن، روِیت بصرى نداشتن، شریک نداشتن، از معانى و احوال به دور بودن؛

فصل چهارم در عدل که اختیار بشر و استحاله قبح بر خداوند و لطف او را به اثبات مى‌رساند؛

فصل پنجم در نبوت که پس از تعریف واژه "نبى" به اثبات نبوّتِ پیامبر اسلام(ص) و وجوب عصمت او و این‌که او فاضل‌ترین مردمان بوده و از دنائت پدران و ناپاکى مادران و رذایلِ خُلقى و عیوبِ خَلقى برکنار است مى‌پردازد؛

فصل ششم در امامت (ریاست عامه در امور دنیا و دین براى یک شخص به عنوان نیابت از پیغمبر) که آن را عقلاً واجب مى‌داند و بیان مى‌کند که امام باید معصوم و منصوصٌ علیه و فاضل‌ترین مردمان باشد. سپس از راه‌هاى عقلى و نقلى به ذکر امامت بلافصل حضرت على بن ابى‌طالب(ع) پس از پیغمبر(ص) مى‌پردازد؛

فصل هفتم در معاد که آن را از طریق عقلى ثابت مى کند و سپس آیاتى را که بر آن دلالت دارد شرح مى‌دهد؛ در این فصل مسئله ثواب و عقاب و توبه و امر به معروف و نهى ازمنکر بیان شده است.

شروح باب حادى‌عشر

باب حادى‌عشر از جهت اختصار و جامعیّت مورد توجه اهل علم واقع شد؛ چنان‌که جدا از ده باب دیگر، نسخ، تدوین و طبع شد و شروح و تعلیقات فراوانى را برآن نگاشتند. مؤلف "الذریعَة" متجاوز از بیست شرح براى آن یاد کرده است. از میان شروح باب حادى‌عشر، شرح فاضل مقداد (متوفاى 826ه.ق) به نام "النافع یوم الحشر فى شرح باب حادى‌عشر" بیش از شروح دیگر مورد توجه اهل علم و تدریس در مدارس و حوزه‌ها قرار گرفته و بارها طبع و نشر شده است. اخیراً نیز تصحیحى انتقادى از آن، همراه با شرحى مزجى از ابوالفتح بن مخدوم الخادم الحسینى العربشاهى (متوفاى 976ه.ق) به نام "مفتاح الباب"، صورت گرفته و تحت عنوان "الباب الحادى‌عشر للعلامة الحلى مع شرحیه" به تصحیح دکتر مهدى محقق در سال 1365 شمسى چاپ شده است.

چاپ‌هاى باب حادى‌عشر

این کتاب معمولا به همراه معروف‌ترین شرح آن (النافع یوم الحشر فى شرح باب حادى‌عشر) بارها چاپ شده است که دو چاپ سنگى زیر از قدیمى‌ترین چاپ‌هاى آن است:

1- چاپ سنگى به خط محمدحسین بن محمد، ناشر سید محمدعلى، 1300ق، تهران؛

2- چاپ سنگى به خط عبدالرحیم بن محمدتقى تبریزى، تهران، مطبعه حاج ابراهیم تبریزى، 1307ق.

ترجمه‌هاى کتاب و شرح آن

از باب حادى‌عشر و شرح فاضل مقداد ترجمه‌هاى متعددى به فارسى شده که معروف‌ترین آن‌ها "الجامع فى ترجمة النافع" از حاجى میرزا محمدعلى حسینى شهرستانى (متوفاى 1344ه.ق) است. در ذیل برخى دیگر از ترجمه‌هاى باب حادى‌عشر و شرح آن ذکر شده است:

1- آیین رستگارى، محسن معمارزاده؛

2- ترجمه محمدعلى حسینى شهرستانى، تصحیح و تحقیق و تعلیق محمود افتخارزاده، دفتر معارف اسلامى، 1374ش، قم؛

3- پرسش و پاسخ‌هاى اعتقادى براساس باب حادى‌عشر، محمد بهشتى‌نژاد، مسجد شهید مظلوم دکتر بهشتى، 1371ش، قم؛

4- ترجمه شرح باب حادى‌عشر، ابوالقاسم هاشمى، بى جا، وفادار، 1380ش؛

5- ترجمه شهرستانى، گردآورنده محسن صدر رضوانى، ارومیه، ناشر صدر رضوانى، 1380ش؛

6- ترجمه و شرح محمدتقى محمدى، قم، قدس، 1404ق/ 1362ش؛

7- ترجمه على شیروانى، دارالفکر، 1385ش، قم؛

8- ترجمه و تعریب عبدالرحیم عقیقى بخشایشى، نوید اسلام، 1379ش، قم؛

9- ترجمه به زبان انگلیسى از میلر، 1928م، لندن.

منابع:

مکتبة العلامة الحلى، سید عبدالعزیز طباطبائى؛

هدیة الأحباب، شیخ عباس قمى؛

دانشنامه جهان اسلام، باب حادى‌عشر، نوشته دکتر مهدى محقق؛

www.lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج