*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٣٠٢٥ ١٠:٠٥ - 1389/04/10   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 275 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 275

امالى سید مرتضى (436-355ق)


ابوالقاسم على بن حسین بن موسى بن محمد بن موسى بن ابراهیم بن موسى بن جعفر علیهماالسلام، مشهور به سید مرتضى و ملقب به علم‌الهدى، شریف عراق و مجتهد على‌الاطلاق و مرجع فضلاى آفاق است. او برادر بزرگ‌تر سید رضى (متوفاى 406ق و گردآورنده نهج‌البلاغه) است.

شیخ عباس قمى او را رکن و معلم علماى شیعه مى‌داند که کتاب‌هاى بسیارى تألیف کرده است. کتاب «غرر و درر» او را علماى عامه چندان توصیف و مدح کرده‌اند که هیچ کتابى از علماى شیعه را به آن حد، وصف نکرده‌اند. او را اعلم مردم به عربیت گفته‌اند. صاحب جامع‌الاصول (ابن اثیر) آن‌جناب را مجدد مذهب امامیه و رأس مأئة رابعه شمرده است.

ابن ابى‌الحدید در شرح نهج‌البلاغه نوشته که شیخ مفید (متوفاى 413ق) در روِیا دید که حضرت فاطمه - علیهاالسلام - حسن و حسین علیهما‌السلام را نزد او آورد و فرمود: اى شیخ، به این دو فرزندم فقه بیاموز. فرداى آن روز، فاطمه - مادر سید مرتضى و رضى - آن دو را نزد شیخ مفید آورد و گفت: که اى شیخ، به این دو فقه بیاموز.

او داراى املاک فراوان بود، ولى هیچ کدام دل او را به خود مشغول نکرد و او به تحصیل و تعلیم و تربیت شاگردان پرداخت. او را ثمانینى نیز گفته‌اند که از هر چیزى 80 داشته است. شهید ثانى از ابوالقاسم تنوخى نقل کرده که کتاب‌هاى کتابخانه سید را شمردیم 80هزار مجلد بود؛ لذا به او ثمانینى گفتند.

جسمى نحیف و صورتى زیبا داشت. در چندین علم سرآمد بود. به شاگردان خود ماهیانه مى‌داد که از آن‌جمله مى‌توان به 12 دینارى که هر ماه به شیخ طوسى و 8 دینارى که به قاضى ابن‌براج مى‌داد اشاره کرد. او روستایى را براى کاغذ فقها وقف کرده بود.

از شاگردان او مى‌توان شیخ طوسى، سلار دیلمى، ابى‌صلاح حلبى، شیخ کراجکى، دوریستى و مفید ثانى (فرزند شیخ طوسى) را نام برد. او در 25 ربیع‌الاول 438 هجرى قمرى وفات کرد. قبرش در بقعه‌اى معروف به ابراهیم مجاب در کربلاست.

آثار

سیدمرتضى علم‌الهدى در علوم متعددى متبحر بوده و تألیفات زیادى در علم کلام، فقه، اصول و تفسیر دارد. برخى از آثار او که چاپ شده‌اند از این قرارند: 1. انتصار فى الفقه؛

2. …نقاذ البشر من القضاء والقدر؛

3. تفسیر قصیدة السید الحمیرى؛

4. تنزیه الأنبیاء؛

5. الشافى فى الإمامه؛

6. الشهاب فى الشیب والشباب؛

7. المسائل الناصریة فى الفقه؛

8. غرر الفوائد ودرر القلائد (امالى سیدمرتضى)؛

9. رسائل (در چهار مجلد) و... .

شایان ذکر است، به همت و تلاش محقق گرانقدر شیخ اسماعیل بحرانى، انتشارات مؤسسة التاریخ العربى در بیروت تمام آثار چاپ شده سید مرتضى را در یک مجموعه عرضه خواهد کرد.

امالى سید مرتضى

نام اصلى امالى سیدمرتضى «غررالفوائد و درر القلائد» است که در دو جلد و شامل هشتاد مجلس مى‌باشد. بر خلاف بسیارى از امالى‌ها، مجالس تاریخ ندارد؛ موضوع آن ـ به جز در ده مجلس - تفسیر آیات مشکله قرآن است و جنبه کلامى - ادبى آن بیشتر به چشم مى‌آید. ابتدا آیه را ذکر مى‌کند، سپس وجوه معانى آن را بیان مى‌کند؛ در تأویل و معنى آیه به اشعار و قول لغویین استناد مى‌کند و در برخى مجالس حدیثى را نقل مى‌کند و تأویل آن‌را بیان مى‌کند، سپس مسئله‌اى کلامى را مطرح کرده و درباره آن به بحث مى‌پردازد. او در تفسیر و تبیین آیات و احادیث از اشعار عربى، به خصوص اشعار جاهلى و سخن لغت‌شناسان بهره فراوان مى‌برد. به عنوان نمونه نگاه کنید به مجلس 23 (جلد1، ص317-320) معانى نفس و بیان اختلاف معانى آن بین آیات «تعلم ما فى نفسى و لا أعلم ما فى نفسک» و «و یحذرکم اللّه نفسه»؛ در این کتاب به همین شیوه در حدود 500 آیه از قرآن کریم و چندین حدیث مورد بحث قرار گرفته است. بخش پایانى کتاب تکمله‌اى از سید مرتضى درباره نظر متکلمین درباره احوال فعل و مخالفت نحوى‌ها با این نظر است و به مناسبت، مسایل کلامى از جمله «ردّ شمس» را مورد بحث قرار داده و به اشکالات وارد شده به این اخبار پاسخ گفته است.

چاپ‌هاى امالى

1- چاپ سنگى دارالطباعه عبدالمحمد،  1272 ق؛

2- تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، داراحیاء الکتب العربیه، 1373ق، قاهره؛ این چاپ تنها چاپ محقق امالى سید مرتضى است که برخى از ناشران همان را چاپ کرده‌اند که مى‌توان به سه چاپ ذوى‌القربى در قم تا سال 1429 و دارالکتاب عربى بیروت به سال 1387قمرى اشاره کرد.

ترجمه امالى

این اثر ارزشمند ترجمه نشده است؛ گرچه برخى اقدام به این کار کردند، تا آن‌جایى که سراغ داریم به نتیجه نرسیده است. فقط بخشى از این کتاب به همت سید رسول حجازى و دوستانش در دانشکده اصول دین با عنوان «گردآورى، ترجمه و تحقیق سى و پنج آیه از بیست جزء اول قرآن از کتاب امالى سیدمرتضى علم الهدى(ره)» در سال 1382شمسى در قم چاپ شده است.

منابع:

وقائع الایام از شیخ عباس قمى؛

www.lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج