*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٢٨٦٧ ١٠:٠٥ - 1389/03/19   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 273 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 273

الجمل از شیخ مفید (413-336 ه ق)


ابو عبداللّه محمد بن محمد بن نعمان حارثى عکبرى بغدادى معروف به شیخ مفید، از علما و متکلمین بزرگ شیعه در سویقه متولد شد.

در بغداد از ابى عبد اللّه حسین بن على بصرى معروف به «جُعَل» و ابى‌یاسر غلام ابى‌حبش بهره برد. در عنفوان جوانى عالمى آگاه، متکلمى بزرگ و فقیهى مشهور بود، به طورى که سلطان عضد‌الدوله دیلمى بویهى به حضورش مى‌آمد.

از دیگر اساتید و مشایخ او مى‌توان شیخ صدوق (متوفاى 381ق)، ابو على اسکافى (متوفاى 381ق)، ابو‌القاسم جعفر بن قولویه (متوفاى 369ق)، ابوغالب رازى (متوفاى 368ق) و على بن عیسى رمانى (متوفاى 384ق.) را نام برد.

سید مرتضى علم‌الهدى (436-355ه.ق)، سید رضى (359-406 ه.ق) و ابوالعباس احمد بن على نجاشى (450ـ372 ه.ق) از شاگردان مشهور او هستند.

تألیفات شیخ مفید را در حدود 200 کتاب و رساله گفته‌اند که بسیارى از آن‌ها چاپ شده‌اند. برخى از آن‌ها عبارت‌اند از:

1. الإرشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد؛

2. المقنعه؛

3و4. الجمل و النصرة لسید العترة فى حرب البصرة؛

5. الأمالى؛

6. العیون و المحاسن؛

7. أوائل المقالات فى المذاهب والمختارات؛

8. تصحیح الاعتقاد بصواب الانتقاد؛

9. الإفصاح فى الإمامه؛

10. المسألة الکافیة فى إبطال توبة الخاطیة؛

11. کتاب المزار و ... .

شیخ مفید در شب سوم ماه مبارک رمضان 413 هجرى قمرى در بغداد وفات کرد. مردم بسیارى از شیعه و سنى براى تشییع او اجتماع کردند و چندان جمعیت بود که میدان «اشنان» بر مردم تنگ شد. سید مرتضى بر آن‌جناب نماز خواند. قبر شریفش در پایین پاى ضریح مطهر حضرت جواد(ع) جنب قبر شیخ ابوالقاسم جعفر بن قولویه قمى واقع است.

مدایح این شیخ بزرگوار زیاده از آن است که ذکر شود و در فضیلت او ملاحظه توقیعات شریفه صادره از امام زمان(عج) بس است.

وَ حُکِى انه وُجد مکتوبا على قبرِه بخطّ القائم (عج):‌

لاا صَوَّتَ الناعى بِفَقدک إنّه

یوم على‌ آلِ الرسولِ عظیمُ

إن کُنتَ قَد غیّبت فى جَدَثِ الثَرى

فالعَدلُ و التوحیدُ فیک مقیمُ

و القائمُ المهدى یَفرَحُ کُلّما

تُلِیَت علیک مِن الدروسِ عُلوم‌

کتاب الجمل

فتنه جمل که به رهبرى عایشه، طلحه و زبیر با عنوان خونخواهى عثمان در سال 36 هجرى قمرى واقع شد، اولین جنگ میان دو گروه مسلمان بود. درباره این جنگ دو گروه به بحث پرداخته‌اند:

1. متکلمین، از آن رو که کدام گروه حق است و کدام گروه خاطى و طاغى به‌شمار مى‌رود؟

2. تاریخ نگاران؛ این گروه از حیث ضبط اخبار جنگ جمل بحث کرده‌اند و در این‌باره کتاب‌هایى نگاشته‌اند، که مى‌توان به کتاب ابو مخنف لوط بن یحیى ازدى (متوفاى 157ق)، هشام بن محمد بن سائب کلبى (متوفاى204ق)، محمد بن عمر واقدى (متوفاى207ق) و... اشاره کرد.

شیخ مفید سه کتاب درباره جمل نوشته است: النصرة لسید العترة فى حرب البصره، الجمل، الکافیة فى ابطال توبة الخاطیه.

کتاب «الکافیه» از توبه عایشه و طلحه و زبیر بحث کرده است. این کتاب نزد علامه مجلسى بوده و ایشان در بحارالانوار چندى از آن را نقل کرده است.

اما دو کتاب دیگر على‌رغم این‌که در مصادر بسیارى، از آن‌ها نام برده شده در دسترس نبوده تا این‌که نزدیک به نود سال پیش سید صادق بحر‌العلوم آن را چاپ کرد.

«النصره» مباحث کلامى جمل را در بردارد و «الجمل» مباحث تاریخى این فتنه را شامل است. آن‌چه باعث شده تا شیخ مفید این کتاب را تألیف کند، درخواست یکى از اطرافیان او بوده که از شیخ خواسته تا اختلاف مسلمانان را در فتنه بصره و آن‌چه بین امیر‌المؤمنین و عایشه و طلحه و زبیر روى داده، به رشته تحریر در آورد و سخن فرق اسلامى را درباره آن‌ها شرح و توضیح دهد و سبب بروز این واقعه را بیان کند، چرا که هر کس در این‌باره کتابى نوشته و مطالبى را مطرح کرده که معانى‌اش بر مردم واضح و آشکار نیست.

این دو کتاب در یک مجلد چاپ شده‌اند، در کتاب «النصره» که بخش اول کتاب را تشکیل مى‌دهد، ابتدا آراى حشویه آمده. این قسمت با نظر سعد بن ابى‌وقاص آغاز مى شود؛ سپس آراى معتزله بیان شده که در این قسمت از آراى واصل بن عطا، ابى‌هذیل علاف، ‌رأى خوارج و ... بحث شده و آن‌گاه بحثى درباره عصمت امیرالمؤمنین(ع) آمده است.

در ادامه گروه‌هایى را که با امیر‌المؤمنین بیعت کرده‌اند، برشمرده و با ذکر نام اشخاص سرشناس بیعت کننده از مهاجر، انصار، بنى‌هاشم و...، تأکید کرده است که آن‌ها قائل به امامت امیر‌المؤمنین(ع) بودند.

آن‌گاه با نقل خطبه روز بیعت به احتراز امام از قبول خلافت اشاره مى‌کند. در ادامه، تناقض‌هاى رفتارى عایشه و طلحه و زبیر را بر مى‌شمارد و مطالبى را درباره قتل عثمان، و اعمال و رفتار او را با عمار و استثمار بیت‌المال و ... متذکر مى شود.

فصل آخر «النصره» دفاع از موضع امیر‌المؤمنین(ع) در جریان‌هایى است که منجر به قتل خلیفه سوم گردید.

کتاب «الجمل» اخبار و روایات جنگ جمل را از شروع تا پایان در بر مى‌گیرد. پایان بخش کتاب بیان سبب بغض عایشه، طلحه و زیبر به امیر‌المؤمنین(ع) است.

چاپ‌هاى کتاب

1. تصحیح سید محمدصادق بحر العلوم، چاپخانه حیدریه نجف؛ 1368ق؛

2. تحقیق مرحوم سید ‌عبد‌الرزاق موسوى مقرّم، چاپخانه حیدریه نجف؛

3. چاپ مکتبه داورى قم، بى‌تا؛

4. تصحیح آقاى سید ‌على میر‌شریفى، دفتر تبلیغات اسلامى، چاپ اول،  1413/ 1371ش قم؛ این چاپ مورد توجه قرار گرفته و بارها چاپ شده است که مى‌توان به چاپ دارالمفید بیروت  1414ق/1993م  اشاره کرد.

ترجمه‌هاى الجمل

1. ترجمه به فرانسه، آقاى میرشریفى در مقدمه از آن نام برده است؛

2. «نبرد جمل» از دکتر محمود مهدوى دامغانى، نشر نى، 1367، تهران.

منابع:

مقدمه آقاى سید على میرشریفى بر تصحیح الجمل؛

www.lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج