*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٢٧٠٢ ١٠:٠٥ - 1389/03/05   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 271 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 271

الغارات از ابراهیم ثقفى کوفى (283 ق)


ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال ثقفى کوفى، از تاریخ نگاران شیعه، در حدود سال 200 هجرى قمرى در کوفه به دنیا آمد و در سال 283 قمرى در اصفهان بدرود حیات گفت. در آغاز مذهب زیدى داشت و سپس به امامیه گرایید.

ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال ثقفى کوفى، از تاریخ نگاران شیعه، در حدود سال 200 هجرى قمرى در کوفه به دنیا آمد و در سال 283 قمرى در اصفهان بدرود حیات گفت. در آغاز مذهب زیدى داشت و سپس به امامیه گرایید.

در کوفه که کتاب «المعرفه» را در فضایل اهل بیت علیهم‌السلام تألیف کرد، بعضى نقل آن را برخلاف تقیه دانستند و گفتند: مصلحت آن است که آن را به کسى نشان ندهد؛ بسا که بیم جانش باشد یا سبب اغتشاش و آشوب شود. گویند: ابواسحاق پرسید: کدام شهر است که شیعیان در آن‌جا از جاى دیگر کمترند؟ گفتند: اصفهان. ابو‌اسحاق تصمیم گرفت که کتاب خود را در اصفهان نشر دهد، و در هیچ‌جا روایت ننماید، جز در آن‌جا؛ بدین‌سبب ابو‌اسحاق رخت به اصفهان کشید و در آن‌جا به روایت آن کتاب پرداخت. چون خبر به شیعیان قم رسید کسانى به اصفهان رفتند تا مگر او را به قم ببرند، ولى او هم‌چنان در اصفهان ماند تا جهان را بدرود گفت.

‌ابواسحاق ثقفى صاحب آثار بسیارى است. نجاشى شمار تألیفات او را پنجاه کتاب دانسته که از آن جمله است:

1. المعرفه؛

2. کتاب الحلال والحرام؛

3. کتاب مقتل امیرالمؤمنین؛

4. کتاب فدک؛

5. کتاب قیام الحسن(ع)؛

6. معرفة فضل الأفضل؛

7. مقتل أبى‌عبداللّه الحسین(ع)؛

8. المودة فى ذوى‌القربى؛

9. کتاب المغازى؛

10. کتاب المختار؛

11. کتاب السقیفه؛

12. کتاب بیعة على؛

13. کتاب الجامع الکبیر فى الفقه و ... .

الغارات

پس از آن‌که امیرالمؤمنین على بن ابى‌طالب(ع) به حکومت رسید، معاویه همواره با آن حضرت در معارضه بود و با فرستادن جماعاتى از سپاهیان خود به درون قلمرو على(ع) به ایجاد آشوب و اغتشاش مى‌پرداخت. این امر بعد ماجراى حکمیت شدت یافت و بعد از ماجراى نهروان به اوج رسید. معاویه، بى‌رحم‌ترین و خون‌ریزترین کسان خود را به این کار وا‌مى‌داشت؛ افرادى چون عمروعاص و معاویة بن حدیج که آشوب مصر را به پا کردند و مالک اشتر و محمد ‌بن ابى‌بکر را کشتند. و شخص خون‌خوارى چون بسر بن ابى‌ارطاة که در یک سفر از دمشق تا یمن ده‌ها هزار از شیعیان را کشت: او به کودکان هم رحم نمى‌کرد و دو فرزند خردسال عبید‌اللّه بن عباس را سر برید.

کتاب الغارات شرح سیره امام و ذکر دستبرد و غارت‌هاى معاویه و عمال وى در آن روزگار (پایان جنگ نهروان تا شهادت امام) به قلمرو حکومت امیر‌المؤمنین است. این کتاب پیوسته مورد توجه محدثان، مورخان و ادبا و نویسندگان بوده است، چنان که ابن ابى‌الحدید قسمت اعظم بخش تاریخى آن را در «شرح نهج البلاغه» آورده و علامه مجلسى بسیارى از آن را در «بحارالأنوار» به مناسبت‌هایى نقل کرده است.

در عصر حاضر نسخه‌هاى الغارات به کلى نایاب بود، تا این‌که نسخه‌اى را مرحوم محدث ارموى پیدا کرد و با تبحر و احاطه‌اى که بر کتب احادیث و تواریخ داشت، آن را با حواشى و تعلیقات مفصل و سودمند در دو مجلد چاپ کرد. اخیرا خطیب عبدالزهرا نسخه دیگرى در کتابخانه ظاهریه دمشق یافت و چاپ دیگرى از این کتاب ارائه نمود.

‌کتاب الغارات در دو بخش سامان یافته است:

بخش اول در بیان ورود امام به کوفه بعد از جنگ نهروان و بیان روش امیرالمؤمنین(ع) در تقسیم بیت‌المال و نامه‌هاى آن حضرت به کارگزاران و خبر مصر است. ذیل خبر مصر داستان عزل قیس بن سعد‌انصارى و داستان محمد بن ابى‌بکر و شهادت او و سختى اندوه او بر امام و خبر شهادت مالک‌اشتر بیان شده است.

سفارش امام درباره نماز و روزه و اعتکاف و سخنانشان به مردم مصر، از دیگر مطالب این بخش است. نامه بلند‌بالاى امام به یاران خود بعد از شهادت محمد بن ابى‌بکر، داستان مرج مرینا، خبر کشته‌شدن ابى‌حذیفه و خبر بنى‌ناجیه مطالب پایانى بخش اول هستند.

در بخش دوم کتاب به لشکر‌کشى‌هاى یاران معاویه، سخنان امام درباره کوفه، ذکر نام کسانى که از امام جدا گشته و به معاویه پیوستند و معرفى دشمنان امام پرداخته است. روایتى از امام درباره شهادت خویش، از دیگر مطالب این بخش از کتاب است. هم‌چنین مى‌توان اطلاعات تاریخى دیگرى را از حضور ایرانیان در کوفه و چگونگى مخاطب قرار دادن امام(ع) توسط آنان را نیز در الغارات جست.

چاپ‌هاى الغارات

1. با تحقیق شادوران میر جلال‌الدین محدث ارموى، در سال 1355-1354 از سوى انجمن آثار و مفاخر ملى در دو جلد؛

2. با تحقیق خطیب عبدالزهرا، دارالکتاب اسلامى، 1411ق؛

3. با تحقیق محمدباقر کمره‌اى به همراه ترجمه آن در سال 1356؛

ترجمه‌هاى الغارات

1. ترجمه محمدباقر کمره‌اى، فرهنگ اسلام، 1356 ش. این چاپ، متن عربى را نیز آورده است؛

2. ترجمه عبد‌المحمد آیتى، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1371ش؛

3. ترجمه عزیزاللّه عطاردى قوچانى، به همراه شرح اعلام آن، مرکز فرهنگى خراسان و انتشارات عطارد،  1373ش؛

‌4. چگونه زیستن على(ع) و چگونه بودنش، از محمودرضا افتخارزاده، مؤسسه فرهنگى رسا،  1363ش.

منابع:

رجال نجاشى از ابى‌العباس احمد بن على نجاشى؛

مقدمه عبدالمحمد آیتى بر ترجمه غارات؛

www.lib.ir

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى

افق حوزه با هدف آشنایى بیش‌از‌پیش خوانندگان محترم، به‌ویژه طلاب و فضلاى جوان با میراث ارزشمند علمى تاریخ شیعه، در هر شماره، به معرفى اجمالى یکى از آثار گران‌سنگ علماى گذشته مى‌پردازد.

انعکاس پیشنهاد‌ها و انتقادات سازنده خوانندگان ارجمند، موجب امتنان وافر و راهگشاى خادمان حوزه در این هفته‌نامه، در جهت ایفاى بهتر از پیش رسالت اطلاع‌رسانى خود خواهد بود.


انتهای پیام


خروج