*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٢٤٦٤ ١٠:٠٥ - 1389/02/15   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 268 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 268

امالى از شیخ صدوق (حدود 381 - 306‌ ق)


محمد بن على بن حسین بن موسى بن بابویه قمى، معروف به شیخ صدوق در قم به دنیا آمد. پدرش معروف به صدوق اول از عالمان دین، فقیهان و محدثان شیعه است.

تسلط ایشان بر مجموعه عقاید شیعى و روایات مشایخ شیعه در آن زمان و مسافرت‌هاى بسیار، به انگیزه حضور در مجالس بزرگان و مشایخ بزرگ شیعه، کم‌نظیر است. ایشان تقریباً به تمام بلاد مسلمین - اعم از شیعه و سنى - که احتمال مى‌داده کسى را آن‌جا بیابد و استفاده‌اى از آن برگیرد، مسافرت کرده و هر جا دانشمندى صاحب اجازه بوده، ملاقات کرده و از او براى نقل از کتابش، اجازه گرفته است. در همین مسافرت‌ها در شهر «فرغانه»، ابوعبداللّه سید نعمة محمد بن الحسن بن اسحاق - یکى از آشنایان پدرش - را مى‌بیند و او مسئله نبودن فقیه را مطرح و از این بابت، شکایت مى‌کند. این امر موجب مى‌شود که مرحوم صدوق، سه سال تمام در آن شهر، رحل اقامت افکند و على‌رغم عدم دسترسى به بسیارى از منابع و متون، کتاب عظیم «من لایحضره الفقیه» را بنویسد. این مرد بزرگ، به خاطر اسلام و تبلیغ فرهنگ تشیع، بیش از سه سال از منصب شیخ المشایخى خود - که در رى داشته است - دست بر مى‌دارد و به انگیزه انجام تکلیف، ولایت غربت را بر مى‌گزیند. بنابر بعضى از نقل‌ها، حدود سیصد عنوان اثر از شیخ صدوق به جا مانده است. کتاب «مَن لایحضره الفقیه»، از تألیفات این دانشمند برجسته، جزو مهم‌ترین منابع فقه شیعه و از جمله کتب اربعه شمرده مى‌شود. این عالم بزرگوار، از عالمان زیادى بهره برده و تنها در کتاب امالى، از 65 شَیخ روایت کرده است.

شیخ در سال 381 قمرى از دنیا رفت و در شهر رى به خاک سپرده شد.

امالى صدوق

امالى نویسى در اواخر قرن سوم هجرى متداول شد. امالى جمع املیه، جمع املاست و به شیوه‌اى از نوشتن اطلاق مى‌شود که یکى از اساتید و دانشمندانِ بنام، در انجمنى مطالبى را بیان مى‌کرد و همان سخنان به صورت کتاب در مى‌آمد. عنوان «امالى» تنها بر کتب حدیثى، که استاد در یک مجلس بر شاگردان از حفظ یا از کتابش املا مى‌کرد، اطلاق نمى‌شود، چرا که در موضوعات دیگر هم کتبى داریم که به امالى معروف‌اند؛ از جمله امالى سید مرتضى، که موضوع آن تفسیر و ادبیات است و امالى ابن شجرى، که در ادبیات است. از سویى دیده شده است که بر کتب امالى، عنوان «المجالس» هم اطلاق مى‌شود؛ مثلاً نام کتاب شیخ صدوق را به چهار وجه گفته‌اند: الأمالى، المجالس، عرض المجالس، العوض عن المجالس. شیخ صدوق این کتاب را در سیزده ماه تدوین کرده است. شروع آن 18رجب 367 قمرى به هنگام سفرش به مشهد، و پایان آن 18شعبان 368قمرى بوده است. تدوین کتاب، فقط مدت کوتاهى که ایشان در راه طوس بودند،‌ به تعویق افتاد. کتاب در 97 مجلس تدوین شده، که هر روز جمعه و سه‌شنبه این مجالس بر پا بوده است. مجلس بیست‌ونهم آن، مصادف با روز هشتم محرم (دومین جمعه محرم) بود؛ و لذا او با مقتل سیدالشهداء علیه‌السلام شروع کرده و آن را در مجلس 30 و 31 تکمیل کرده است؛ این، بیانگر امتیاز این کتاب نسبت به دیگر کتب امالى است، که مرحوم صدوق در نقل احادیث، به مناسبت‌هاى زمانى و مکانى توجه داشته است. افزون بر آن، او در ماه رجب از فضایل آن ماه و در ماه مبارک رمضان، از فضایل رمضان و ثواب روزه در این ماه‌ها حدیث نقل کرده است. هنگامى که به نیشابور مى‌رسد، حدیثى در فضیلت زیارت امام رضا علیه‌السلام نقل مى‌کند. متن احادیث کتاب، همه با سلسله سند آورده شده، که از آن، تبحر شیخ صدوق در جمع و حفظ احادیث فریقین شیعه و سنى؛ به خوبى آشکار است. موضوعات مختلفى در این کتاب، مورد بحث واقع شده که اکثر آن‌ها جنبه اخلاقى و تاریخى، و نقل فضایل خاندان رسول خدا صلى‌اللّه‌علیه‌وآله را دارند.

چاپ‌هاى امالى

1. چاپ سنگى 1300قمرى؛

2. چاپ مرحوم غفارى؛

3. چاپ اعلمى بیروت، پنجم 1400قمرى؛

4. چاپ انتشارات کتابچى، ششم 1376شمسى؛

5. چاپ ضمن ترتیب الامالى (صدوق، مفید و طوسى) محمدجواد محمودى، قم، بنیاد معارف اسلامى، 1420قمرى؛

ترجمه‌هاى امالى

1. ترجمه سید على بن محمد بن اسداللّه حسینى عریضى امامى سپاهانى از امالى (قرن یازدهم ه.ق)؛

2. شرح و ترجمه امالى، از على‌رضا خراسانى یزدى (متولد 1256قمرى)؛

3. ترجمه آیة‌اللّه شیخ محمدباقر کمره‌اى، کتابخانه اسلامیه، تهران، 1358شمسى؛

4. ترجمه کریم فیضى، قم، 1386شمسى.

منابع

ترتیب الامالى (صدوق، مفید و طوسى)، محمدجواد محمودى؛

علوم حدیث، شماره 26، على صدرایى خوئى؛

مجله، «آیینه پژوهش»، شماره 88،

راه‌نامه استاد على‌اکبر غفارى، سید محمود مدنى بجستانى.

تهیه و تنظیم: عباس‌على مردى

افق‌حوزه با هدف آشنایى بیش‌از‌پیش خوانندگان محترم، به‌ویژه طلاب و فضلاى جوان با میراث ارزشمند علمى تاریخ شیعه، در هر شماره، به معرفى اجمالى یکى از آثار گران‌سنگ علماى گذشته مى‌پردازد.

انعکاس پیشنهاد‌ها و انتقادات سازنده خوانندگان ارجمند، موجب امتنان وافر و راه‌گشاى خادمان حوزه در این هفته‌نامه، در جهت ایفاى بهتر از پیش رسالت اطلاع‌رسانى خود خواهد بود.


انتهای پیام


خروج