*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > نمایش اخبار 


آثار ماندگار, خبر شماره خبر: ١١٢١٥٢ ١٠:٠٥ - 1389/01/21   آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 264 ارسال به دوست نسخه چاپي


آثار ماندگارآثار ماندگار شماره 264

الاختصاص منسوب به شیخ مفید


افق حوزه با هدف آشنایى بیش‌از‌پیش خوانندگان محترم، به‌ویژه طلاب و فضلاى جوان با میراث ارزشمند علمى تاریخ شیعه، در هر شماره، به معرفى اجمالى یکى از آثار گران‌سنگ علماى گذشته مى‌پردازد. انعکاس پیشنهاد‌ها و انتقادات سازنده خوانندگان ارجمند، موجب امتنان وافر و راهگشاى خادمان حوزه در این هفته‌نامه، در جهت ایفاى بهتر از پیش رسالت اطلاع‌رسانى خود خواهد بود.

الاختصاص منسوب به شیخ مفید

ابوعبداللّه محمد بن النعمان العکبرى البغدادى، ملقب به شیخ مفید قدس‌سره (جیل 336 یا 338؛ بغداد 413ق)، نخستین فقیه پس از عصر غیبت محسوب مى‌شود.

از مشهورترین اساتید ایشان مى‌توان به شیخ صدوق، محمد بن جنید اسکافى، ‌ابوعلى صولى و ابوغالب رازى اشاره کرد. و از شاگردان ایشان نیز مى‌توان شیخ طوسى، سید مرتضى، سید رضى، ابوالعباس نجاشى، ابوالفتح کراجکى، دامادش ابویَعْلى محمد بن حسن بن حمزه جعفرى، سالار بن عبدالعزیز دیلمى معروف به سَلاّر و جعفر بن محمد دوریستى را برشمرد.

شیخ مفید، فقیه و متکلم شیعى که در سن بیست سالگى به اجتهاد رسید، بیشتر در علم کلام تبحر داشت و مکتب کلامى شیعه در زمان او به اوج خود رسید. مناظراتش با قاضى عبدالجبار، رئیس فرقه معتزله بغداد و قاضى ابوبکر باقلانى، رئیس اشاعره مشهور است. برخى مى‌گویند: لقب «مفید» را على بن عیسى معتزلى در عهد جوانى، در نتیجه مباحثه با ایشان به او داد، اما ابن شهرآشوب در «معالم العلماء» نقل مى‌کند که: لقب مفید را امام زمان عجل‌اللّه‌تعالى‌فرجه‌الشریف به ایشان داده‌اند، مورد عنایت آن حضرت بوده و داراى توقیع (نامه به مهر و امضاى امام زمان) است. ایشان نزدیک به دویست کتاب تألیف کرده‌اند که اختصاص، یکى از آن‌هاست.

کتاب اختصاص

کتاب اختصاص، مجموعه‌اى است از روایات مختلف که بیشتر آن‌ها در فضایل اهل‌بیت علیهم‌السلام است. مؤلف در ابتداى کتاب مى‌گوید: این کتاب را تألیف و تصنیف کرده و در گردآورى‌اش زحمت بسیار کشیدم و در آن ‌گونه‌هاى مختلف احادیث و روایات برجسته و آثار نیکو و حکایات در موضوعات بسیار در مدح افراد و فضیلت آنان و مراتب علما و درجات و فهم آن‌ها وارد کردم. کتاب با دو روایت در فضل علم آغاز مى‌شود و سپس روایاتى درباره شرطة‌الخمیس (سپاهیان جان بر کف امیرالمؤمنین علیه‌السلام) و بعد احادیثى در مورد فضل علما و آن‌گاه درباره اصحاب ائمه علیهم‌السلام مى‌آید؛ روایاتى درباره حوادث پس از وفات پیامبر صلى‌اللّه‌علیه‌و‌آله، مناظره ابوحنیفه با امام صادق علیه‌السلام، قصیده فرزدق، اقوال برخى از حکما و وصایاى لقمان حکیم، از دیگر موضوعاتى است که دراین کتاب نقل شده است.

از آن‌جا که مطالب کتاب، پراکنده است و موضوعات مطرح شده در آن سیر منسجمى ندارد، درباره انتساب آن به شیخ مفید، مباحث فراوانى بین کتاب‌شناسان و محققان درگرفته است؛ برخى به همین دلیل، منکر انتساب این کتاب به شیخ مفید شده‌اند که مى‌توان به مقاله مفصل سید محمدجواد شبیرى در چهار مقاله اشاره کرد، که ضمن مقالات کنگره شیخ مفید به چاپ رسیده است، اما شیخ آقا بزرگ تهرانى به صحت انتساب کتاب به شیخ مفید، عقیده دارد.

آقاى سید محمدمهدى خرسان نیز، که اختصاص را تصحیح کرده، دلایل پراکندگى مطالب کتاب را بدین گونه برشمرده است: «پنج کتاب با عنوان اختصاص از علماى شیعه نوشته شده که بخشى از اختصاص شیخ مفید، گزیده‌اى است از کتاب الاختصاص، نوشته شیخ ابوعلى احمد بن حسین بن احمد بن عمران، معاصر شیخ صدوق. نام کتاب نیز از آن، گرفته شده است. افزون بر اختصاص ابوعلى، کتاب ابن دأب، وصایا النبى لعلى علیهما‌السلام، حدیث منطق بعض الحیوانات، کتاب محنة امیرالمؤمنین ـ که همه با بسمله شروع شده‌اند ـ و آفة العلامات فى السنة، از دیگر کتبى است که اختصاص شیخ مفید، گزیده‌اى از آن‌ها را در بر دارد؛ بنابراین، اختصاص گزیده‌اى از کتب بزرگان است که مؤلف در نسق واحد نگاشته است. براى اطمینان از صحت انتساب کتاب به شیخ مفید، هفت نسخه خطى «اختصاص» را که در کتابخانه‌هاى مختلف بود، بررسى کردم. صحت انتساب کتاب در بعضى از نسخه‌ها و امضاى ده تن از علما، شاهد دیگرى بر صحت انتساب این کتاب به شیخ مفید است.»

شایان ذکر است، مؤلف در اول کتاب، خود را معرفى کرده و کتاب با «قال محمد بن محمد بن نعمان...» شروع شده است.

چاپ‌هاى اختصاص

1. چاپ حیدریه نجف، 1390ق / 1971م، به تحقیق سید محمدمهدى خرسان.

2. چاپ تهران، مکتبة صدوق، 1379ق، به تحقیق على‌اکبر غفارى که جامعه مدرسین نیز همان را چاپ کرده است.

منابع

الذریعة، شیخ آقا بزرگ تهرانى؛

مقدمات کتب تراثیه، سید محمدمهدى خرسان؛

فهرست نسخه‌هاى عکسى کتابخانه بزرگ آیة‌اللّه‌العظمى مرعشى قدس‌سره، ابوالفضل حافظیان بابلى؛

فرهنگ کتب حدیثى شیعه، سید محمود مدنى بجستانى؛

مقاله «نگاهى به اندیشه‌هاى فقهى سیاسى شیخ مفید» از سید جواد میرخلیلى.

تهیه و تنظیم: عباسعلى مردى


انتهای پیام


خروج