*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی > فجر چهلم 


فجر چهلم شماره خبر: ٤٠٦٣٤٨ ١٢:٤٣ - 1398/01/18   توسعه و تحول فاخر حوزه‌های علمیه  نقش حوزه علمیه و روحانیت  در شکل‌گیری انقلاب اسلامی و تداوم آنآیت‌الله حسینی بوشهری دبیر شورای‌عالی حوزه‌های علمیه در دهمین مجمع عمومی جامعه مدرسین  ارسال به دوست نسخه چاپي


توسعه و تحول فاخر حوزه‌های علمیه  نقش حوزه علمیه و روحانیت  در شکل‌گیری انقلاب اسلامی و تداوم آنآیت‌الله حسینی بوشهری دبیر شورای‌عالی حوزه‌های علمیه در دهمین مجمع عمومی جامعه مدرسین

توسعه و تحول فاخر حوزه‌های علمیه نقش حوزه علمیه و روحانیت در شکل‌گیری انقلاب اسلامی و تداوم آن


• نقش کلیدی حوزه های علمیه در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی «قال مولانا امیرالمؤمنین علی‌بن ابی‌طالب (علیه السلام) وَ لَا يَحْمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهْلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبْرِ وَ الْعِلْمِ بِمَوَاضِعِ الْحَقِّ1، وقال مولانا امیرالمؤمنین فی کلام آخر مَنْ عَرَفَ اَلْأَيَّامَ لَمْ يَغْفُلْ عَنِ اَلاِسْتِعْدَادِ»2. موضوعی که بناست در این جمع عزیز و بزرگوار تحت عنوان «چهلمین سالگرد پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی است و توسعه و تحولی که حوزه‌های علمیه در پرتو انقلاب و در طول این 40‌ سال به خود دیده‌اند» مطرح کنم.در ابتدا باید به دو رابطه توجه کنیم...



الف) نقش و سهم حوزههای علمیه در پیروزی انقلاب اسلامی

ب) نقش انقلاب در توسعه و گسترش و تحول حوزههای علمیه.

بنابراین تا ما آن نقش نخستین را تبیین نکنیم و نگوییم مراجع بزرگ و حوزههای علمیه در پیدایش این معجزه قرن چه نقشی ایفا کردند طبیعتاً جایگاه انقلاب نسبت به توسعه و کارکرد حوزه های علمیه روشن نمیشود.

 واقعیت امر این است که حوزههای علمیه در شکلگیری و زمینه سازی و استمرار نهضت انقلاب اسلامی نقش کلیدی داشته است.


• پیشتازی روحانیت در جنبشهای صدساله اخیر

روحانیت در جنبشهای صدساله اخیر همیشه پیشتاز بوده است؛ منتها با بیمهریهای فراوانی در فراز و نشیبهای تاریخ روحانیت مواجه شده و نقش روحانیت همیشه کمرنگ جلوه داده شده و گاهی به سکوت گذراند ه اند. گویا خبری نبوده و اتفاقی نیفتاده و روحانیت کاری انجام نداده و گاهی به تحریف پرداختند. بدتر از همه اینکه گاه افرادی به تحریف و سوءبرداشت نسبت به حضور علمی و سیاسی روحانیت اقدام کردهاند.و حال آنکه این امر در حق حوزههای علمیه و عالمان دین جفایی بزرگ است.

اما تاکنون نسبت به نقش روحانیت در این انقلاب هم در آغاز و پیدایش آن و هم در ادامه و استمرار آن کسی را نمیشناسیم که منکر نقش بیبدیل روحانیت باشد.

 روحانیت شخصی مثل امام را در رأس خود دارد که پیشوا و علمدار این انقلاب و مصداق بارز « أَهْلُ اَلْبَصَرِ وَ اَلصَّبْرِ وَ اَلْعِلْمِ بِمَوَاضِعِ اَلْحَقِّ»3 زمان ماست و امروز هم رهبر عزیز و فرزانه انقلاب اسلامی - سکان دار این انقلاب - است، تعبیر جالبی از رهبر عزیز انقلاب دیدم که فرموده بودند: «نقش روحانیون در این انقلاب نقش غیرقابل انکاری است هیچکس هم تاکنون این نقش را انکار نکرده است البته برای انکار کردن دیر نشده است! دستهای تحریف در جایجای تاریخ ما از اول تا حال دخالت، اعمالنظر و اعمالنفوذ کردهاند و این قضیه هم هیچ بعید نیست که روزی یک عده آدمهایی پیدا بشوند، بنویسند و بگویند که جامعه علمی اسلامی و روحانیت اسلام در این انقلاب نقش و تأثیری نداشتهاند.»۴

امروز مردم جایگاه روحانیت را در همه صحنههای انقلاب میبینند. آنروزی که مراجع با بیانیهها، اطلاعیه ها و سخنرانیهایشان به صحنه آمدند و در کنار امام قرار گرفتند این نقش را مردم - لااقل نسل اول و دوم انقلاب و تا اندازهای نسل سوم و چهارم انقلاب- فراموش نمیکنند البته ممکن است به خاطر فضاسازیها و تخریبی که تاکنون انجام شده است تعدادی از نسل جوان ما انکار کنند.

در این فرصت کوتاه نمیتوان به خدمات روحانیت شیعه از عصر غیبت تا همین دوره اخیر یعنی زمان حاج شیخ عبد الکریم حائری قدس سره و آیتاللهالعظمی بروجردی اشاره کرد تا برسد به زمان امام و زمانیکه ما در آن قرار داریم.

حقیقتاً اگر کسی نقش آیتاللهالعظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری و آیتاللهالعظمی بروجردی را نسبت به انقلاب نادیده بگیرد جفا کرده است.

 مرحوم حاج شیخ و بعد از ایشان آیتاللهالعظمی بروجردی به زیبایی جایگاه حوزه و روحانیت را تثبیت و تحکیم کردند چرا که احساس میکردند رضاخان به دنبال این است که هویت روحانیت را از بین ببرد و حوزههای علمیه را متلاشی کند و بعد از آیتاللهالعظمی بروجردی امام راحل که مرجع و عالمی رشید و شجاع بود میدان دار کار شد و با همیاری شاگردان و روحانیت و مراجع معاصر عهدهدار این منصب شد و چون دشمن رهبری انقلاب را شناخت لذا بلافاصله او را تبعید و محاصره و از وطن آواره کرد.

 چه کسانی در این شرایط سخت، زندان و تبعید و شکنجه را به جان خریدند؟!- بزرگان و شخصیتهای نترس و مقاومی مانند آیتالله سعیدیهای، که فریاد یا خمینی او در زندان بلند بود پای کار امام ایستادند و در نتیجه این نهضت را تا به اینجا رساندند. این جایگاه روحانیت و جایگاه حوزههای علمیه بود. بنابراین نقش حوزههای علمیه نقش بیبدیلی است. طلسمی که کسی تصور نمیکرد شکسته شود روحانیت و حوزههای علمیه آن را شکستند.


• موضع امام خمینی قدس سره درباره ورود روحانیت به عرصه حکومت

موضع امام درباره روحانیت این بود که آنها باید وارد عرصه حکومت و سیاست بشوند؛ چیزی که آن روزها در حوزههای علمیه ما شاید به دلایلی پررنگ مطرح نمیشد مسئله عدم ورود حوزه و روحانیت به این عرصه ها بود که رژیم پهلوی به آن دامن می زد.

در نهضت مشروطه و قیام تنباکو و نهضتهای دیگر روحانیت پیروزی را به مردم بهعنوان یک ارمغان و سوغات هدیه داد اما به دلایلی روحانیت آرام آرام صحنه را ترک کرد و دیگران عهدهدار کار و ادامه انقلاب شدند و من یادم است آن روزهایی که انقلاب پیروز شد امام به قم آمد و شاید روزهای اول نظر امام این نبود که روحانیت در عرصه مسایل سیاسی و حکومتی ورود پیدا بکند. اما احساس خطر کرد مبادا مشروطه دیگری تکرار شود لذا خود امام به تهران رفت و اجازه داد که روحانیت در جای جای مناصب مربوط به حکومت ورود پیدا کند که بحمدلله چنین اتفاقی افتاد و روحانیت مثل یک دیده بان بیدار و یک انسان دغدغه مند در بدنه نظام این خلاء را پرکرد.

لذا کسانی که در جایگاه علمی بالایی بودند و نزدیک بود به مراتب عالی اجتهاد و مرجعیت برسند درس و بحث حوزه را رها کردند و رفتند تا در خدمت نظام باشند و کنار امام و امروز هم کنار رهبر عزیز و فرزانه انقلابمان هستند.

در زمان جنگ تحمیلی نیز روحانیت در کنار رزمندگان به فعالیتهای رزمی و تبلیغی مشغول بودند و حتی فرماندهان دفاع مقدس میگفتند: حضور بزرگانی مانند شهید صدوقی و شهید مدنی و امثال ایشان در کنار رزمندگان به اندازه چند گردان و واحد عملیاتی تأثیرگذار بود.

 روحانیت و حوزههای علمیه، انقلاب را از خودش میدید. ما مدتها تعطیلی در حوزه داشتیم آنهم بهخاطر دغدغه انقلاب. لذا کسانی که به تعبیر من عجولانه راجع به حوزه قضاوت میکنند نمیدانند این روحانیت سنگر به سنگر از روزهای نخستین تا دوران دفاع مقدس و در موارد مختلف کنار این انقلاب بود.

 همین تعبیر رهبر عزیز انقلاب را نگاه کنید که فرمود: اگر روحانیت خودش را کنار بکشد به هر بهانهای - که البته عافیت طلبی قطعا در آن نیست- به هر بهانهای خودش را کنار بکشد - پذیرفته نیست - حالا انتقاد دارد اشکال دارد احساس میکند به آن اهداف نرسیدهایم به هر دلیلی به این انقلاب ضربه خواهد خورد. شما شنیدهاید و برای مردم صحبت کردهاید که مرحوم میرزا بعداز انعکاس فتوای تنباکو نگران و ناراحت شد. گفتند آقا در دربار ناصرالدین شاه این فتوای شما تأثیر گذاشته، فرمود بله تا دیروز دشمن، روحانیت را این مقدار نمیشناخت ولی از امروز باید آماده باشیم در مقابل دشمنی که روحانیت را شناخته است. در طول این 40 سال دشمن، جایگاه، نفوذ و تأثیر کلام روحانیت را شناخته است بنابراین امروز دیگر شانه خالی کردن و باری به هر جهت با انقلاب برخورد کردن طبیعتاً نه مورد بخشش خدا و نه اهلبیت عصمت و طهارتی است.

امیرالمؤمنینعلیه السلام در این باره می فرمایند:« مَن نامَ عن نُصرَةِ وَلیِّهِ اِنتبََهَ بِوََطأةِ عَدُوِّه»۵ اگر روزگاری پیش بیاید که ولی و پیشوای جامعه نیاز به نصرت داشته باشد ولی انسان خودش را به خواب بزند زیر لگد دشمنش از خواب بیدار میشود، این تعبیر نورانی امیرالمؤمنینعلیه السلام است بنابراین گذشته روحانیت بسیار روشن است روحانیت هرچه را داشته در طبق اخلاص برای این انقلاب و جایگاه این انقلاب گذاشته است.

• خدمات علمی حوزه نسبت به گذشته قابل قیاس نیست

بنده بهعنوان خدمتگذار کوچک حوزه در طول مدتی نسبتاً طولانی که به عنوان مدیریت حوزه یا دیگر سمت ها مشغول به خدمت بودم فهرستوار و اگر شد به تفصیل به خدمات علمی حوزه که اصلاً قابل قیاس با گذشته نیست اشاره میکنم البته ممکن است گاهی به ذهن برخی متبادر شود که برکات و ثمرات علمی گذشتگان بیشتر بوده است و ما منکر این امر نیستیم ولی خدمات علمی باید متناسب با نیازهای زمان پیش برود.

در گذشته محوریت درس و بحثهای ما در حوزه صرفا فقه و اصول بود و بقیه علوم در حاشیه بود. اما امروزه علومی مانند تفسیر، کلام و غیره مورد توجه قرار گرفته است و حوزه امروز در شئون مختلف و متناسب با نیازهای نظام ورود پیدا کرده است.

حدود 200 رشته و گرایش علمی امروز در حوزه وجود دارد. تأسیس مراکز تخصصی و تحقیقاتی و اهتمام به فقه معاصر که این اواخر بهخصوص شدت بیشتری پیدا کرده است و درسهای خارج و گستره درسهای خارج آن هم با موضوعات متنوعش قابل مقایسه با گذشته نیست.

امروزه مشارکت علمای ما در همایشهای بینالمللی چشمگیر است و همه میدانند نقش علمای ما در تبیین مباحث فقهی چه نقش برجستهای در بین علمای تراز اول اهلسنت دارد.

پاسخگویی به مسایل مستحدثه از دیگر خدمات علمی حوزه است همچنین آثار فراوانی در رابطه با اسلامیسازی علوم انسانی نوشته شده است.


• عدم اطلاعرسانی به موقع نسبت به کارکردها و فعالیت های حوزههای علمیه

جا دارد که در اینجا کمی خودمان را ملامت کنیم دیگران گاهی از کاه کوه میسازند ولی ما بلد نیستیم کوه را به اندازه کاه هم معرفی کنیم؛ این نقص ماست. هر عیب که هست از عدم اطلاعرسانی به موقع ماست ما موقعی که درست اطلاعرسانی نمیکنیم دیگران به میدان میآیند و میگویند کارکردهای حوزه علمیه کارکردهای درستی نیست؟! مشارکت حوزه و روحانیت در اسناد بالادستی نظام ؛ در سند چشمانداز جمهوری اسلامی، در نقشه جامع علمی کشور ، در نقشه مهندسی فرهنگی کشور - بسیار چشمگیر است و روحانیت در تمامی این عرصه ها حضور داشته و دارد، در سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت روحانیون ما حضور دارند ؛ در سند تحول آموزش و پرورش روحانیون ما از همین حوزه حضور دارند در سند دانشگاه اسلامی و دهها سند راهبردی دیگر مانند سند راهبردی توسعه فعالیتهای قرآنی کشور، سند جامع فضای مجازی، سند راهبردی نخبگان کشور و.....حوزههای علمیه حضور دارند که این امر نشاندهنده قابلیتهای حوزه علمیه ماست.

بنابراین خدمات علمی روحانیت در گذشته چه در خود حوزه و چه در سطح کشور نسبت به ارتقای نظام خدمات دینی و مذهبی امروزه توسعه پیدا کرده است. حدود 3500 طلبه فاضل همراه با خانواده در دورترین روستاهای کشور حضور یافته و همراه با فعالیتهای تبلیغی به ساختن مسجد، حسینیه ، مدرسه و خانه عالم می پردازند که از برکات همین حوزه است البته خدمات اجتماعی روحانیت ، امروزه بر کسی پوشیده نیست، باید خدمات روحانیت در طول این 40 ساله با دقت و توجه نوشته شود شاید واقعا عدهای توجه ندارند.

• خدمات سیاسی و حاکمیتی

 شورای نگهبان را امروز چه کسی اداره میکند؟! تعداد قابل توجهی از قضات در کجا تربیت شدهاند؟ نمایندههای ولیفقیه در نهادهای مختلف از همین حوزه هستند. واقعاً روحانیت در عرصههای مختلف موفق بوده است اعزام مبلغ به خارج از کشور و پذیرش طلاب خارجی از دیگر خدمات حوزه است و البته معرفی خدمات جامعةالمصطفی خودش یک دریایی است که مجال دیگری میطلبد، مرکز خدمات حوزه و خدماتی که نسبت به حوزه و روحانیت انجام میدهد نیز بر کسی پوشیده نیست.


• بار انقلاب بر دوش روحانیت است

«مَنْ عَرَفَ الايّام لم يُغْفَلْ عن الاستعداد» (تحفالعقول، ص 98) » کسی که زمانه خودش را خوب بشناسد از استعداد و آمادگی برای استقبال از حوادث غفلت نمیکند. این کلام نورانی امیرالمؤمنین است بنابراین بزرگان ما قلم میزنند در عرصههای مختلف حضور دارند امروزه مکتب اهلبیت علیهم السلام به برکت همین قلمها شناخته شده و معرفی شده است. بنابر این آغاز انقلاب با انقلاب بودیم میانه راه با انقلاب بودیم و تا پایان راه هم با انقلاب هستیم. فقط یک چیز را باید بگویم. روحانیت و حوزههای علمیه باید همچنان دیدهبان بیدار باشد چرا که بار انقلاب بر دوش روحانیت است.

غفلت نکنیم کاملاً اطراف را بررسی کنیم و نسبت به قضایایی که رخ میدهد و به آنچه که اتفاق میافتد عادت نکنیم. مبادا حساسیتهایی که عالمان دین بهخصوص روحانیت حوزه علمیه قم در طول تاریخ داشتند را از دست بدهیم.

 باید در مقابل ناهنجاریها فریادمان بلند باشد و به تعبیر رهبر عزیزمان خطاب به جامعه مدرسین: «جامعه مدرسين در مسائل کشور نقش لا و نعم و در صحنه تحولات حضور پر رنگ و محوري و تأثيرگذار داشته باشد» که این سخن یک سخن عادی و معمولی نیست.

................................................

• پینوشتها:

1. خطبه 173 نهج البلاغه

2. روضة الواعظین , جلد 2 , صفحه 489

3. خطبه ۱۷۳ نهج الابلاغه

4. سخنرانی مورخ 17/2/63

 5. شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم و درر الكلم، الفهرست‏ج‏7، باب النصرة(يارى)، ص: 382.


خروج




يکشنبه ٠٦ مهر ١٣٩٩
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام