*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > جهاد اقتصادی 


جهاد اقتصادی شماره خبر: ٤٠٠٤٣٩ ١٦:١٠ - 1397/03/06   مطابق با فتاوای آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ایپاسخ به سؤالات شرعی مخاطبان  درباره‌ احکام خرید، مصرف، تولید و فروش کالا ارسال به دوست نسخه چاپي


مطابق با فتاوای آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ایپاسخ به سؤالات شرعی مخاطبان درباره‌ احکام خرید، مصرف، تولید و فروش کالا

مطابق با فتاوای آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای


حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین فلاح‌زاده عضو دفتر استفتائات آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای و رئیس مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی- به پرتکرارترین سؤالات مخاطبان درباره‌ احکام خرید، مصرف، تولید و فروش کالا مطابق با فتاوای آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای پاسخ داده است که در ادامه می‌خوانیم. • ۱. آیا سخنان حضرت آقا درباره‌ خرید کالای داخلی به معنای فتوای حرمت خرید جنس خارجی در صورت وجود مشابه داخلی است؟ یا این‌که صرفاً یک توصیه است؟ یا این‌که حکم حکومتی است؟ در هر صورت چه نسبتی با نظرات دیگر مراجع تقلید دارد؟...

 


حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین فلاحزاده عضو دفتر استفتائات آیتاللهالعظمی خامنهای و رئیس مرکز موضوعشناسی احکام فقهی- به پرتکرارترین سؤالات مخاطبان درباره احکام خرید، مصرف، تولید و فروش کالا مطابق با فتاوای آیتاللهالعظمی خامنهای پاسخ داده است که در ادامه میخوانیم.

۱. آیا سخنان حضرت آقا درباره خرید کالای داخلی به معنای فتوای حرمت خرید جنس خارجی در صورت وجود مشابه داخلی است؟ یا اینکه صرفاً یک توصیه است؟ یا اینکه حکم حکومتی است؟ در هر صورت چه نسبتی با نظرات دیگر مراجع تقلید دارد؟

اگرچه اینجا نمیتوانیم بگوییم که این فتوای شرعی است و اگر کسی یک مورد کالای خارجی خریده و بخواهد استفاده کند، او مرتکب کار حرام و گناه شده است، اما از طرف دیگر هم نمیتوانیم این سخنان را یک توصیه ساده تلقی کنیم. ایشان در بیاناتشان تعبیر «باید» داشتند، اما «باید» به معنای حرمت فقهی نیست. ولی به هر حال همه کسانی که نظر حضرت آقا برایشان محترم است یا به کشورشان و تقویت اقتصاد کشورشان علاقه دارند، بهدنبال پیشرفت کشورشان هستند، به این توصیه گوش دهند. فرقی هم نمیکند که این افراد مقلد مراجع دیگر باشند یا مقلد حضرت آقا. به هر حال مجتهد جامعالشرایطی که رهبری جامعه را بر عهده دارند و بر قله اداره کشور قرار دارند و از مسائل کشور به خوبی آگاه هستند، یک توصیهای به مردم میکنند و مردم اگر پیشرفت کشورشان را میخواهند باید به این توصیه گوش دهند.

۲. اگر کالایی را به خاطر اینکه ایرانی است بخریم ثواب بردهایم؟ چرا؟

اگر قصدتان از خرید کالای ایرانی این باشد که نظر حضرت آقا، مراجع معظم تقلید و دین این است؛ یا به هر حال این کار شما موجب تقویت مسلمانان و اقتصاد مملکت اسلامی شود تا بتوانیم در مقابله با دشمن و تحریم دشمن روی پاهای خودمان بایستیم و استقلال خود را حفظ کنیم، قطعاً این کار شما ثواب دارد.

3. آیا کالاهای تولید داخل که تحت لیسانس کشورهای خارجی هستند، خارجی محسوب میشوند؟ خرید این کالاها چه حکمی دارد؟

ممکن است یکسری از اجناس برندش خارجی باشد ولی در داخل تولید بشوند، یا شیوه تولید خارجی است یا کارخانهاش را آنها ساختهاند یا تحت لیسانس کشور دیگری باشد، این کالا خارجی محسوب نمیشود و خریدش جایز است، مگر اینکه منع قانونی داشته باشد یا بدانیم و مطمئن باشیم که خریداری این کالا موجب کمک به دشمنان میشود که در این صورت جایز نیست.

4. با توجه به اینکه برخی لوازم و قطعات، ساخت کشورهایی هستند که آن کشورها دشمن ما محسوب شده و از تولید این کالا به آنها سود میرسد، آیا خرید آن کالاها جایز است؟

اگر کسانی که از بابت خرید این کالا توسط ما سود میبرند یا کمکی به آنها میشود از دشمنان ما باشند، یعنی کسانی که در حال جنگ با مسلمانان هستند مثل رژیم غاصب صهیونیستی یا گروههای تکفیری که الآن در حال جنگ با مسلمین هستند، خریدن آن کالا حرام است؛ اما اگر مطمئن نیستیم که آنها سود میبرند یا نه، اشکالی ندارد.

5. برخی از کالاها وجود دارد که گفته میشود برند آنها صهونیستی بوده و مقداری از سودش به جیب رژیم اشغالگر قدس میرود، اما از سوی دیگر این کالاها بهطور کاملاً رسمی و قانونی در کشور تولید و خرید و فروش میشوند. پرسش این است که صرف تولید شدن و قانونی بودن تولید و فروش یک کالا در جمهوری اسلامی ایران، به معنی غیرصهیونیستی بودن آن است یا خیر؟ در این میان وظیفه مردم چیست؟

مشابه این سؤال را در مورد آهنگهایی که از صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش میشود یا آهنگهایی که مجوز نهادهای رسمی را دارد میپرسند که آیا صرف پخش شدن یا مجوز داشتن دلیل بر حلال بودن گوش کردن به آنها است یا نه؟ در جواب گفته میشود که صرف پخش شدن یک آهنگ از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران یا داشتن مجوز قانونی دلیل بر حلیت نیست. ممکن است موضوع از مواردی باشد که مسئولین امر تشخیص دادهاند که آن آهنگ «غنایی» و «مطرب» نیست، اما شما تشخیص دادید که مطرب است، پس شما نباید گوش دهید.

درباره این موضوع هم یک وقت است که تولید و فروش یک کالا مجوز قانونی دارد، ولی شما در موردی خاص تشخیصتان این است که این کالا صهیونیستی است یا برندش متعلق به آنها است یا بهرهای به آنها میرسد، در این صورت شما مجاز نیستید که آن کالا را خریداری کنید. اما باید دقت کنید که تبلیغات علیه نهادهای رسمی کشور که آنها مجوز قانونی صادر کردهاند جایز نیست. شاید تشخیص مسئولین این است که با تولید یا فروش این کالا به صهیونیستها کمک نمیشود.

حال اگر شما شک دارید و یقین ندارید که کالایی که در داخل کشور تولید و توزیع میشود متعلق به دشمنان یا صهیونیستها هست یا اینکه به آنها کمک میشود یا نه، خریدن آن کالا اشکالی ندارد. البته در اینگونه موارد که شک دارید احتیاط خوب است، اما اگر خریداری کردید، مرتکب گناه و حرام نشدهاید.

6. اگر به هر دلیلی کسی کالایی خارجی که مشابه داخلی دارد را خرید، آیا استفاده از آن کالا جایز است؟ یا اینکه چون نباید میخریده، استعمالش هم اشکال دارد؟

این مطلب دو صورت دارد؛ یک وقت این کالا ساخت دشمنان ما است، یعنی متعلق به کسانی است که در حال جنگ با مسلمین هستند، مثل دولت غاصب صهیونیستی یا برخی از کشورهایی که الان در حال جنگ اقتصادی با کشور ما هستند و ما را تحریم کردهاند. بهطور کلی ما نباید به دشمنانمان کمک کنیم. اما حکم این مسئله فرق میکند: اگر شخص کالایی را خریده است، مثلاً وسیله نقلیهای خریده و الآن متوجه شده است که این وسیله ساخت و متعلق به دشمنان ما بوده و نبایستی میخریده است، حالا آیا میتواند از آن استفاده کند یا نه؟ اگر استفاده شما از آن کالا تبلیغ و ترویج کالای آنها باشد یا بهنحوی کمک به آنها باشد، این استفاده جایز نیست. اما اگر دارید استفاده میکنید، تبلیغ و ترویجی هم نیست، پولش هم دیگر از دست رفته، اگر هم آن کالا را کنار بگذارید، بهنحوی اسراف محسوب میشود و امکان پس دادن هم وجود ندارد، در اینجا استفاده اشکالی ندارد؛ مگر اینکه مفسدهای بر آن مترتب شود، مثلاً اینکه حجم زیادی از آن کالا که مشابه داخلی هم دارد استفاده شود و این کار موجب تضعیف کالای ایرانی شود و ضرر به اقتصاد اسلام و مسلمین بخورد که در این صورت یک حکم ثانوی است و مفسده بر آن مترتب میشود. اما تا زمانی که در آن حد نباشد، استفاده از آن کالا اشکالی ندارد.

7. در صورتی که اجناس غیر ایرانی را برای ما هدیه آورده باشند و خودمان تهیه نکرده باشیم، حکم استفاده از آن کالا چیست؟

کالایی که هدیه آوردهاند و خارجی است باید دید که متعلق به کجاست؟ اگر برای صهیونیستها یا دشمنانی است که در حال جنگ با مسلمین یا نظام اسلامی هستند، این استفاده اگر به نحوی تبلیغ یا ترویج آن کالا باشد که دیگران هم تشویق شوند و خریداری کنند، این کار حرام است. اگر دیگران آن کالا را هدیه آوردهاند و پس دادنش هم ممکن نیست، در اینگونه موارد اگر بتوانید کالا را نگیرید و آن فرد را هم توجیه کنید که این کالا مربوط به دشمنان است و من به این خاطر استفاده نمیکنم و شما هم استفاده نکنید، این خودش نهی از منکر است؛ چون خریدن کالای دشمنانی که در حال جنگ با مسلمین هستند، کمک به دشمنان ما است و کمک به آنها حرام است و کسی که خریداری کند منکر مرتکب میشود و نهی از منکر بر ما واجب است. یعنی اگر بدانیم که آن شخص هدیهدهنده باز هم از این کالا میخرد باید او را نهی کنیم؛ این گام اول.

گام دوم زمانی است که دیگر از این مرحله گذشته است؛ او کالا را هدیه آورده و شما متوجه شدید که این کالا مربوط به دشمنان است، اما برگرداندن آن یا ممکن نیست یا اثر و ثمری ندارد، در این صورت استفاده از آن کالا اگر تبلیغ و ترویج آن نشود اشکال ندارد.

8. بعضی از کالاهایی که تولید داخل است، کیفیت خوبی ندارند و در صورت خرید، باید بعد از مدتی آن را تعویض کنیم؛ با این حال آیا صرف اینکه کالایی ایرانی است باید آن را بخریم؟

مسئله این است که ما باید متوجه این مسئله باشیم که زمان ما زمان حساسی است. اگر این تحریمها نبود و خرید کالای خارجی لطمه به اقتصاد کشور نمیزد، شاید این مسئله مشکلی نداشت. اما اگر یک نگاه کلان داشته باشیم، متوجه میشویم که الان عصر و زمانی است که خرید کالای خارجی در حالی که نمونه داخلی وجود دارد به اقتصاد کشور لطمه میزند. البته تولیدکنندگان نیز باید دقت بیشتری کنند تا کیفیت کالای آنها بالا برود. حال اگر کیفیت کالای ایرانی مقدار کمی پایینتر بود و کالای داخلی در حد کالای خارجی نبود، در آن صورت اگر افراد کالای داخلی را خریداری کنند بهتر و شایستهتر است.

9. اگر پزشک به ما گفته باشد که از یک داروی خارجی استفاده کنید و ما بدانیم که از این دارو نسخه ایرانی هم وجود دارد، در اینجا تکلیف چیست؟

اگر داروی مشابه داخلی با همان کیفیت داروی خارجی یا پایینتر از آن موجود است و بیماری را درمان میکند و مفید است، و اینکه استفاده شما از داروی داخلی به معنای مخالفت با دستور پزشک محسوب نمیشود، مصرف داروی داخلی اشکالی ندارد.

10. آیا نرمافزارها هم بهمثابه کالا هستند و حکم خرید کالای ایرانی در اینجا هم وجود دارد؟

حکم خرید کالای دشمنان که به نحوی کمک به آنها محسوب میشود تحت عنوان «اعانه ظالم» شامل اینجا نیز میشود؛ یعنی ما با خریداری یک نرمافزار، خدماتی به آنها برسانیم یا به نحوی از این نرمافزارها استفاده کنیم که سودش به جیب آنها برود، مثل برخی برنامهها که اصل ورود به آنها و تعداد استفادهکنندگان از آنها برای صاحبش مفید است، همین ورود به برنامه هم حرام میشود. بنابراین فرقی نمیکند که این کالا سختافزار باشد یا نرمافزار و این توصیه‌‌ای که گفتهاند اگر کالایی مشابه داخلی دارد، از کالای خارجی استفاده نکنید، شامل نرمافزارها هم میشود.

11. خرید از فروشنده غیرمسلمان چه حکمی دارد؟ آیا خرید از فروشنده مسلمان بر خرید از فروشنده غیرمسلمان ارجحیت دارد؟

در اینجا دو بحث وجود دارد؛ یک بحث اینکه غیرمسلمانی در داخل کشور اسلامی مثلاً داخل کشور خودمان فروشگاهی دارد، وقتی ما از او خرید میکنیم، این کمک به غیرمسلمانان، کمک به دشمنان ما نیست و اقتصاد کشور هم لطمه نمیخورد، در اینجا اشکالی ندارد، زیرا از هموطنمان کالایی ایرانی یا کالای خارجی مجازی را خریداری کردهایم. منعی هم از نظر فقهی در کار نیست. اما یک وقت است که ما از باب امر به معروف از مسلمان خرید میکنیم تا غیرمسلمان تشویق شود و به اسلام تمایل پیدا کند که این بحث دیگری است.

اما به خودی خود اگر از یک فروشنده غیرمسلمان که داخل کشورمان کالای ایرانی یا خارجی مجاز میفروشد خرید کنیم اشکالی ندارد.

12. حکم کلی قاچاق کالا چیست؟ اگر این کالا لباس باشد، آیا میتوان با آن نماز خواند؟

هر چیزی را که قانون قاچاق دانسته، خرید و فروش آن از نظر شرعی حرام است و استفاده از آن جایز نیست. بهطور کلی کالای قاچاق به دو دسته تقسیم میشود: یک وقت هم اصل آن کالا ممنوع قانونی بوده و هم از نظر شرعی حرام است، اما یک وقت آن کالا ممنوع شرعی یا قانونی نیست، ولی تشریفات گمرکی برای ورود آن طی نشده است و کسی جنس قاچاق میآورد. در اینجا خرید چنین کالایی که بدانیم قاچاق است و کار ما کمک به قاچاقچی و قانونشکن میشود، اشکال دارد.

اما اگر این کار کمک به او نباشد و اصل این کالا هم ممنوع شرعی یا قانونی نباشد، خرید و فروشش اشکالی ندارد. در صورتی هم که شک داریم کالایی را که میفروشند قاچاق است یا نه، خریدش مشکلی ندارد ولی در اینگونه موارد احتیاط خوب است.

اگر کالای قاچاق لباسی است که پوشیدنش غیرقانونی نبوده و از نظر شرعی هم حرام نیست، ولی بهصورت قاچاق وارد کشور شده و فرد نادانسته خریده است، حال اگر بپوشد و با آن نماز بخواند، نماز خواندن با آن اشکال ندارد، با این شرط که تبلیغ کالای قاچاق نباشد.

13. آیا خرید از دستفروشان یا افرادی که اهل تخلف در معامله هستند حرام است؟ اگر کالا را خریده باشیم چه باید کرد؟

اگر دستفروش غیرقانونی کار میکند، به قانونشکن نباید کمک کرد و از او نباید خرید کنیم. همین کار خودش نهی از منکر است. در مرحله اول امر به معروف و نهی از منکر گفته شده ترک مراوده کنید؛ ترک مراوده یک مصداقش هم نخریدن از افراد متخلف است، حالا متخلف یا گرانفروش است یا اهل ربا و احتکار است یا اهل خدعه و فریب و قسم دروغ است، یا اینکه غیرقانونی کار میکند، یعنی در جایی که نباید کالایی بفروشد، کالا میفروشد؛ اگر کار او غیرقانونی است، ما نباید از او خرید کنیم. اما اگر کالایی که از نظر قانون کشور فروشش ممنوع نیست ولی در جایی به فروش رسیده که غیرقانونی است و الآن خریده شده است، استفاده از آن اشکالی ندارد.

14. فروشنده مجاز است چند درصد سود روی قیمتی که کالا را خریداری کرده یا خدمات مورد ارائه خود بکشد و آنها را بفروشد؟ این درصد باید علاوه بر هزینهها باشد؟ یا اینکه بدون لحاظ هزینهها؟

گاهی بر اثر تحریمها افراد سودجویی بازار را متشنج میکنند، برخی از کالاها گران میشود و متدینین سؤال میکنند که کالایی را به قیمتی خریداری کردیم، اگر بخواهیم الان آن را با مثلاً ۱۰ درصد سود مشخص شده بفروشیم، دیگر نمیتوانیم نمونه آن کالا را بخریم و متضرر میشویم. این سؤالی است که میپرسند. جواب این است که به قیمت متعارف بازار بفروشید، نه به قیمتی که با موج ایجاد شده است. قیمت متعارف بازار ممکن است گرانتر از قبل هم باشد، اما به اصطلاح خارج از انصاف نیست و اجحاف به مشتری نمیشود. با این شرایط اشکالی ندارد و میتواند به قیمت متعارف بازار بفروشد. حالا آن درصد سود مشخص شده هم ملاک همیشگی برای همه کالاها نیست. گاهی وقتها ممکن است افراد به درصد کمتری قانع باشند یا نباشند و درصد بالاتری بخواهند، مثلاً بهخاطر اینکه کالایی هزینه بالاتری داشته مثل هزینه حمل و نقل، نگهداری یا انبارداری یا امثال اینها. پس قاعده کلی این است که قیمت متعارف بازار مراعات شود.

15. اینجانب در مغازهام کالای تولید ایران را که برند خارجی دارد میفروشم. آیا این کار جایز است؟

به اشتباه انداختن مردم که یک دروغ عملی است، حرام است. ممکن است برخی بگویند این عرف بازار است و همه میدانند. در جواب باید گفت اینگونه نیست که همه بدانند، اصلاً اگر همه میدانند، دیگر این کار چه فایدهای دارد؟ پس معلوم میشود که بسیاری نمیدانند و به اشتباه میافتند. دروغ که حتماً نباید از زبان صادر شود، اگر کسی چیزی را بنویسد، یا برندی بزند، یا کاری انجام دهد که حکایت از مطلب غیرواقعی کند و طرف مقابل به اشتباه بیفتد، کذب است و اگر مشتری متوجه شود برندی که روی کالا بوده واقعیت ندارد حق فسخ معامله را دارد. بنابراین اگر کالای داخلی را برند خارجی بزنند و افراد به اشتباه بیفتند و تصور کنند این کالا خارجی است، این کار حرام است. بیایید کالاهای خودمان را تبلیغ و ترویج کنید تا مردم رغبت بیشتری به آنها پیدا کنند. به مردم اعلام کنید این کالای ایرانی است، ببرید استفاده کنید، مقایسه کنید و به اهل فن نشان دهید، تا ببینید کیفیتش کمتر از خارجی نیست، بلکه بیشتر هم هست؛ نه اینکه یک گناه کبیره مرتکب شوید.

16. آیا فقط خرید جنس خارجی اشکال دارد؟ یعنی آیا فروش جنس خارجی در مغازه بلااشکال است؟

آن چیزی که توصیه حضرت آقا بوده این است که افراد سعی کنند کالاهای ساخت داخل را استفاده کنند. اینکه شما میگویید من کالای خارجی را بفروشم، خب شما کالای خارجی را از کجا آوردهاید؟ حتماً خریدهاید دیگر. پس با این کار خود از آن توصیه خرید کالای ایرانی تخطی کردهاید. بنابراین بهطور کلی استفاده از کالاهای داخلی توصیه حضرت آقا بوده است، حالا ممکن است در قالب خرید و فروش باشد یا در قالب استعمال؛ مثلاً فرد لباسی را میپوشد یا وسیله نقلیهای را سوار میشود و امثال اینها.

17. بعضی از شرکتها به علت نداشتن رقیب در عرصه داخلی، کالاهای بیکیفیت را به مردم عرضه میکنند و به حقوق مصرفکننده احترام نمیگذارند و کیفیت محصولات خود را هم افزایش نمیدهند. آیا در اینگونه موارد ورود محصولات خارجی برای ارتقای سطح محصولات شرکتهای داخلی بهتر نیست؟

غالباً اینگونه نیست که شرکتهای داخلی رقیب نداشته باشند، بلکه میشود بین شرکتهای داخلی رقابت سالم ایجاد کرد. اگر امر به معروف و نهی از منکر بهطور صحیح اجرا شود، بسیاری از شرکتها کالای مرغوب تولید میکنند، یعنی ما بیاییم از کسانی خرید کنیم که کالای مرغوب تولید میکنند، این کار خودش یک تذکر عملی به آنها است؛ زیرا تولیدکننده متوجه میشود که اگر بخواهد بازار داشته باشد، اگر بخواهد مشتری داشته باشد، اگر بخواهد ورشکست نشود، باید کالای مرغوب تولید کرده و سطح کارش را بالاتر بیاورد. این نحوه رقابت داخلی ایجاد کردن بهتر است؛ نه اینکه ما بیاییم کالای خارجی خریداری کنیم و یک شرکت خارجی را تقویت کنیم تا یک شرکت داخلی بهتر بشود! و کالایی با کیفیت بهتر تولید کند!

مگر اینکه وضعیت استثنایی پیش بیاید و برای اینکه شرکت داخلی کالای مرغوب تولید کند، هیچ راهی نداشته باشیم جز اینکه کالای خارجی را وارد کرده و استفاده کنیم که آن هم وضعیت خاص خودش را دارد.

منبع: حوزهنت به نقل از خبرگزاری ایسنا

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA


خروج




يکشنبه ٢٨ مهر ١٣٩٨
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام