*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > اربعین 2 


گروه خبری: اربعین 2  | تاریخ:1397/08/15 | ساعت:١٣:١١ | شماره خبر:٤٠٣٦٤٢ |  


    از شهود توحیدی تا شکوه کرامت حسینیفضیلت زیارت اربعین از منظر آیت‌الله‌‌العظمی مکارم شیرازی

فضیلت زیارت اربعین از منظر آیت‌الله‌‌العظمی مکارم شیرازی

  شناخت خداوند گوهر گران‌بهایى است که شرط بسیارى از عبادت‌ها هم‌چون زیارات است؛ چه این‌که آثار و ثواب زیارت‌ها براى کسى در نظر گرفته شده است که زیارت بامعرفت انجام دهد؛ لذا شایسته است که عاشقان امام حسین‌ علیه السلام، در کنار توسل و زیارت و عزادارى و عشق به آن حضرت... 

  


شناخت خداوند گوهر گرانبهایى است که شرط بسیارى از عبادتها همچون زیارات است؛ چه اینکه آثار و ثواب زیارتها براى کسى در نظر گرفته شده است

که زیارت بامعرفت انجام دهد؛ لذا شایسته است که عاشقان امام حسین علیه السلام، در کنار توسل و زیارت و عزادارى و عشق به آن حضرت

با تعمق در مضامین بلند زیارت اربعین، در ترویج معارف توحیدی در جامعه و ارتقای بصیرت دینی خود بکوشند.

خلاصه هر قدر در فضیلت زیارت اربعین گفته شود، کم است؛

ولى نباید فراموش کرد که شرط گرفتن نتیجه آن است که زائران، محتواى زیارت را درک کنند و در مسیر آن حرکت نمایند.

فضیلت زیارت امام حسین علیه السلام

در این زمینه میخوانیم: خداوند هزاران فرشته را مأمور قبر امام حسین علیه السلام قرار داده و هیچ زائرى به زیارت آن حضرت نمىرود، مگر اینکه از او استقبال مىکنند و هیچ زائرى با آن حضرت وداع نمىکند، مگر اینکه او را بدرقه مىنمایند و هیچ زائرى مریض نمىشود، مگر اینکه از او عیادت مىکنند و هیچ زائرى نمىمیرد، مگر اینکه بر جنازهاش نماز مىخوانند و بعداز مرگش براى او استغفار مىکنند.(1)

مطابق روایت دیگرى اگر در اثناى سفر از دنیا برود، ملائکه غسلش مىدهند و درهاى بهشت به رویش باز مىشود!(2) همچنین هفتاد هزار فرشته را خداوند مأمور مرقد مطهر امام حسین علیه السلام قرار داده که در آنجا عبادت خدا بهجا مىآورند و یک نماز آنان برابر با هزار نماز از انسانهاست که ثواب نمازشان براى زوار امام حسین علیه السلام نوشته مىشود!(3)

در روایتی دیگر آمده است: هر کس نزد مرقد مطهر آن حضرت دو رکعت نماز بخواند و چیزى را از خدا طلب کند، حاجتش برآورده مىشود و اگر براى زیارت او در آب فرات غسل کند، تمام گناهانش همانند روزى که از مادر متولد شده، ریخته مىشود و اگر کسى را در این راه کمک کند و هزینه سفرش را بدهد، در برابر هر درهمى، خداوند چند برابر به او عطا مىکند و بلاهایى را که مقدر شده بود به او اصابت کند، از او دور مىسازد و از اموالش حفاظت مىشود.(4)

از شهود توحیدی تا شکوه کرامت حسینی

در فرازی از زیارت اربعین میخوانیم: «اللَّهُمَّ انّى اشْهَدُ انَّهُ وَلِیُّکَ، وَابْنُ وَلِیِّکَ، وَصَفِیُّکَ وَابْنُ صَفِیِّکَ، الْفآئِزُ بِکَرامَتِکَ، اکْرَمْتَهُ بِالشَّهادَةِ؛ خدایا گواهى مىدهم که او به یقین ولىّ تو و فرزند ولى تو و برگزیده تو و فرزند برگزیده توست، که به بزرگداشت تو رستگار گشته و او را با مقام شهادت گرامى داشتى».(5)

در تبیین این فراز از کلام امام صادق علیه السلام که در قالب زیارت اربعین تجلی پیدا کرده است، باید گفت، انسان به جایى مىرسد که خویشتن خویش را فراموش مىکند. آنچه مىبیند، خداست و غیر او از نظرش محو مىشود و به مرحله حقالیقین نائل میشود؛ این مرحله مخصوص خاصان و مقربان و نیز ویژه گروه خاصى از اولیاءالله، همچون معصومان علیهم السلام است.(6)

در تبیین واژه «اشْهَدُ؛ گواهی میدهم» باید گفت، شهود بهگفته مقاییس اللغة، در اصل بهمعناى حضور و آگاهى و اعلام است و به هنگام شهادت دادن هم علم لازم است، هم حضور و هم اعلام. ولى راغب در مفردات مىگوید: این واژه بهمعناى حضور توأم با مشاهده است؛ خواه با چشم ظاهر باشد یا با چشم دل.(7)

لذا شهود بهمعنى آگاهى توأم با حضور است؛ مفهوم این سخن آن است که شاهد بودن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بر همه مسلمانها بهمعنى آگاهى او از اعمال امت خویش است و این با روایات «عرض اعمال» و بعضى از آیات قرآن که به آن اشاره مىکند، کاملاً سازگار مىباشد؛ چراکه طبق این روایات اعمال همه امت را هر هفته به حضور پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم عرضه مىدارند و روح پاک او، از همه اینها آگاه و باخبر مىشود؛ بنابراین او شاهد و گواه این امت است.

اما طبق بعضى از روایات، معصومین علیهم السلام هم، شاهدان و گواهان بر اعمال مردمند.(8)

البته «شهود» معنى دیگرى نیز دارد و آن«شهادت عملى» است؛ یعنى مقیاس سنجش و الگو بودن اعمال یک فرد نمونه و بارزی براى اعمال سایرین. در این صورت تمام مسلمانان راستین چنین خواهند بود؛ چراکه آنها امت نمونهاى هستند با برترین آئین که مىتوانند مقیاس و الگویى براى سنجش شخصیت و فضیلت در میان همه امتها باشند.(9)

در حدیثى از پیامبر گرامى اسلام صلی الله علیه و آله و سلم مىخوانیم که خداوند چند فضیلت و برترى به امت اسلام داده است؛ از جمله اینکه در امتهاى پیشین، پیامبر آنها شاهد و گواه قومش بود؛ ولى خداوند تمام امت مرا گواهان بر خلق قرار داده؛ زیرا مىفرماید: «لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ(10) یعنى همانگونه که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم اسوه و الگوى امت خویش است، شما هم اسوه و الگو براى مردم جهانید.(11)

این تفسیر با تفسیر سابق منافات ندارد. ممکن است، همه امت شاهد و گواه باشند و امامان، شاهدان و گواهان نمونه و ممتاز.(12)

در آخرین بخش از این فراز نورانی آمده است «اکْرَمْتَهُ بِالشَّهادَةِ؛ با مقام شهادت او را گرامى داشتى»(13) که بر مقام شهادت و کرامت امام حسین علیه السلام تأکید دارد(14) و نشان میدهد شهادت نعمت و کرامت است(15) و آیین خدا که راهگشاى همه انسانها به سوى سعادت جاویدان است، به قدرى مهم است که مردانى همچون امام حسین علیه السلام و یاران با ایمانش براى نجات آن از سلطه منافقان و دشمنان حق، هستى خویش را مخلصانه تقدیم مىکنند.(16)

اینگونه است که امام سجاد علیه السلام میفرماید: «أَنَّ الْقَتْلَ لَنا عادَةٌ وَ کَرامَتَنَا الشَّهادَةُ؛ کشته شدن (در راه خدا)، عادت (دیرین) ما و شهادت، مایه کرامت و افتخار ماست».(17)

امام حسین علیه السلام؛ مظهر عزت و کرامت انسانی

بدیهی است در نظام زندگى انسانهاى شایسته و با شخصیت، زندگى مادى و ظاهرى برترین ارزش نیست؛ همانگونه که مرگ مادى ضدارزش نمىباشد؛ بلکه ارزش والا در نظر آزادمردان با ایمان، در زندگى توأم با عزت است؛ به همین دلیل هرگاه بر سر دو راهى قرار گیرند، شهادت توأم با عزت و سربلندى را بر زندگى ذلیلانه ترجیح مىدهند؛ زیرا عزت جامعه اسلامى بر هر چیز مقدم است و هر بهایى بهخاطر آن پرداخته شود، بهجاست. این مقوله در سخنان امام حسین علیه السلام در حادثه خونین کربلا تجلى کرد آن زمان که فرمود: «لا واللّه لا أعطیکم بیدی إعطاء الذّلیل و لا أقرّ لکم اقرار العبید؛ نه، به خدا سوگند! دست ذلّت در دست شما نمىگذارم و همچون بردگان تسلیم نمىشوم!(18)

سعادت و کمال؛ گرانبهاترین هدیه خداوند به بشر

در دیگر فراز زیارت اربعین میخوانیم: «وَحَبَوْتَهُ بِالسَّعادَةِ؛ و به او سعادت عطا فرمودی»(19)، «حَبْو» به معناى بخشیدن و عطا کردن گرفته شده است حُبًى و حِبًى در اصل بهمعناى بخشش چیزى بدون انتظار پاداش است.(20)

{ بدیهی است سعادت که گمشده همه انسانهاست، عبارت است از فراهم بودن اسباب تکامل براى یک فرد یا یک جامعه؛ ولى باید توجه داشت که پایه اصلى سعادت و شقاوت، اراده و خواست خود انسان است. اوست که مىتواند وسایل لازم را براى ساختن خویش و حتى جامعهاش فراهم سازد و اوست که مىتواند با عوامل بدبختى و شقاوت به مبارزه برخیزد و یا تسلیم آن شود. در منطق انبیا علیهم السلام سعادت و شقاوت چیزى نیست که در درون ذات انسان باشد و حتى نارساییهاى محیط و خانواده و وراثت هم در برابر تصمیم و اراده خود انسان، قابل تغییر و دگرگونى است؛ لذا امام صادق علیه السلام از جدش امیر مؤمنان علیه السلام چنین نقل مىکند: «حقیقت سعادت این است که آخرین مرحله زندگى انسان، با عمل سعادتمندانهاى پایان پذیرد و حقیقت شقاوت این است که آخرین مرحله عمر، با عمل شقاوتمندانهاى خاتمه یابد».(21) }

شهادتطلبی؛ رمز سعادت جامعه اسلامی

در این زمینه، در اشعار پرمعنای امام حسین علیه السلام در روز عاشورا و در حالى که به سوى میدان شهادت گام برمىداشت، میخوانیم «فَإِنْ تَکُنِ الدُّنْیا تُعَدُّ نَفیسَةً فَإِنَّ ثَوابَ اللَّهِ أَعْلى وَ أَنْبَلُ؛ اگر دنیا چیزى ارزشمند شمرده شود، بهیقین پاداش الهى برتر و ارزشمندتر است». این اشعار که در نوع خود بىنظیر است، بیانگر مکتب امام حسین علیه السلام و عمق افکار آن حضرت در روز عاشورا در انتخاب شهادتطلبی بهعنوان رمز سعادت و کمال بهشمار میآید.(22)

هم چنین در این زمینه، حضرت زینب کبرى علیها السلام در سخنانی کوبنده فرمود: «وَالْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ، أَلَّذِی خَتَمَ لِأَوَّلِنا بِالسَّعادَةِ وَالْمَغْفِرَةِ، وَلِآخِرِنا بِالشَّهادَةِ وَالرَّحْمَةِ....؛ حمد و ستایش ویژه خداوندى است که پروردگار جهانیان است؛ همانکه آغاز کار ما را به سعادت و مغفرت و پایان کار ما را به شهادت و رحمت رقم زد. از خداوند براى آن شهیدان پاداش کامل و افزودن بر پاداشها، مىطلبم و (از او مىخواهم که) ما را جانشین نیک آنها قرار دهد؛ او مهربان و دوستدار است و ما را کافى است و او بهترین حامى ماست».(23)

و یا خطبه امام سجاد علیه السلام در کنار دروازه مدینه که فرمود: «فَعِنْدَاللَّهِ نَحْتَسِبُ فِیما أَصابَنا وَما بَلَغَ بِنا، إِنَّهُ عَزِیزٌ ذُوانْتِقامٍ؛ در برابر مصائبى که به ما رسیده، از خدا پاداش مىطلبیم. بهیقین خداوند شکستناپذیرو صاحب انتقام است».(24)

و این نشانه روحیه بلند آنهاست که هرگز در بند حیات مادى نبودند که اگر دوستانشان آن را از دست دهند، ناراحت شوند و اگر زنده بمانند، به یکدیگر تبریک بگویند و شادمان باشند. آنها به شهادت در راه خدا افتخار مىکردند و بزرگترین سعادت خود را در شهادت مىدانستند.(25)

آری راهى که بهسوى «شهادت » پیش مىرود، نهایت آن سعادت است(26)؛ زیرا توجه به خدا روحیه انسان را تقویت مىکند و در پرتو آن احساس مىنماید که در میدان مبارزه تنها نیست و تکیهگاه نیرومندى دارد که هیچ قدرتى در برابر آن نمیتواند مقاومت کند و اگر هم کشته شود، به بزرگترین سعادت؛ یعنى سعادت شهادت رسیده است.(27)

حصول سعادت بشر در گروی تبعیت از مکتب حسینی

 باید در این مسئله تأمل نمود که چطور اصحاب امام حسین علیه السلام روز عاشورا در یک نیمروز، سعادت دنیا و آخرت را براى خویش خریدند و آن همه افتخار کسب کردند.(28)

اینگونه است که از نظر سعادت و شقاوت، همه ما به وجود «حربن یزید ریاحى» افتخار مىکنیم؛ در حالى که مدتى طولانى از عمرش در خدمت حاکمان ظالم بنىامیه بود و همین که در آخرین ساعات عمرش بیدار شد و شهادت در راه امام حسین علیه السلام را بر همه چیز ترجیح داد، نام او از فهرست شقاوتمندان حذف گردید و در فهرست سعادتمندان قرار گرفت. به عکس، جمعى از صحابه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را مىبینیم که در آغاز در صف بهشتیان بودند؛ اما بعداز رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم آتش جنگ برافروختند و عده زیادى را به کشتن دادند و امروز متأسفانه تاریخ اسلام نام آنها را به نیکى نمىبرد. اینجاست که همه ما دست به دعا برداشته و عرضه مىداریم: خداوندا! به ما حسن عاقبت عنایت فرما.(29)

همه این امور در پرتو این مسئله محقق میشود که اسلام در تعلیمات خود، این درس بزرگ را به پیروان مکتب امام حسین علیه السلام آموخته است که شهادت در راه خدا و در طریق حق و عدالت بهمعنى فنا و نابودى و مرگ نیست؛(30) بلکه رمز عزت، سعادت و حیات جاویدان در جهاد و شهادت پرافتخار نهفته است و ذلت، خوارى و روسیاهى در دنیا و آخرت در ترک جهاد با دشمن.(31)

اینچنین است که امام علیه السلام افزون بر طلب سعادت، شهادت را نیز هم براى خویش و هم براى یارانش از خدا مىطلبد؛ دعایى که بهزودى به اجابت رسید و امام علیه السلام در روز عاشورا شربت شهادت نوشید.(32)

در خاتمه باید این نکته را در بهرهگیری از معارف ناب زیارت اربعین متذکر شد که وقتى کسى اشخاص کریم و باشخصیت و بزرگوار را معرفى مىکند، مفهومش این است که او این اشخاص را دوست مىدارد و کَرَم و کرامت را ارزش مىشمرد. اگر چنین است، خودش باید از همه بیشتر به این موضوع اهمیت بدهد.(33)

از آن فراتر کسى که امام بزرگوارى را به صفات برجستهاى مانند جود و سخاوت و ایثار و... مىستاید، چگونه مىتواند خودش از تمام این اوصاف بیگانه و تهى باشد. آرى آنکس که کرامت کریمان را مىستاید، از همه شایستهتر است که راه آنها را بپوید.(34)

از خداوند بزرگ مسئلت دارم که زندگانى ما را با سعادت و شهادت پایان بخشد که ما همه با افتخار به سوى او باز گردیم.

پینوشت‌‌ها

1. کاملالزیارات/ص119/ح 1

2. کامل الزیارات؛ ب 46/ص 128/ح2

3. همان/ب42/ص121/ح1

4. همان/ب44/ص123/ح2

5. کلیات مفاتیح نوین/ص401

6. پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام/ج7/ص542

7. پیام قرآن/ج4/ص407

8. تفسیر نمونه/ج14/ص184

9. تفسیر نمونه/ج14/ص 185

10. تفسیر برهان/ج3/ص 105

11. تفسیر نمونه/ج14/ص185

12. تفسیر نمونه/ج1/ ذیل آیه 143 سوره بقره و تفسیر نمونه/ج3/ ذیل آیه 41 سوره نساء؛ تفسیر نمونه /ج14/ص185

13. کلیات مفاتیح نوین/ص401

14. عاشورا ریشهها، انگیزهها، رویدادها، پیامدها/ ص604

15. اخلاق اسلامى در نهجالبلاغه (خطبه متقین)/ ج1/ص251

16. عاشورا ریشهها، انگیزهها، رویدادها، پیامدها/ ص230

17. همان/ص579

18. بحارالانوار/ج45/ص7؛ پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام /ج2/ص576

19. کلیات مفاتیح نوین/ص401

20. پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام/ج11/ص18 و ج7 /ص632

21. برگزیده تفسیر نمونه/ج2/ص379 380

22. عاشورا ریشهها، انگیزهها، رویدادها، پیامدها/ ص518

23. مقتل الحسین مقرم/ص359 - 357؛ بحارالانوار/ ج45/ص135- 132؛ احتجاج/ج2/ص 130- 122 (با مقدارى تفاوت)؛ عاشورا ریشهها، انگیزهها، رویدادها، پیامدها/ ص602

24. عاشورا ریشهها، انگیزهها، رویدادها، پیامدها /ص644

25. پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام/ج5/ص219

26. اخلاق در قرآن/ج2/ص233

27. برگزیده تفسیر نمونه/ج2/ص157

28. انوار هدایت، مجموعه مباحث اخلاقى/ص42

29. پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام/ج13/ص263

30. تفسیر نمونه/ج1/ص523

31. پیام امام امیرالمؤمنین علیه السلام/ج11/ص245

32. همان/ص154

33. همان/ج15/ص480

34. همان

پژوهش، تهیه و تنظیم: معاونت تحریریه خبر

پایگاه اطلاعرسانی دفتر حضرت آیتاللهالعظمی مکارم شیرازی

 

 

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





پنج شنبه ٠١ آذر ١٣٩٧
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام