*به پایگاه هفته نامه خبری حوزه (افق حوزه) خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
منو اصلی
نام :   
ایمیل :   
اخبار

سایت مقام معظم رهبری

خبرگزاری حوزه نیوز

مدیریت حوزه علیمه قم

صفحه اصلی >  ویژه‌نامه‌ها > اربعین 1 


گروه خبری: اربعین 1  | تاریخ:1397/08/15 | ساعت:١٥:١٦ | شماره خبر:٤٠٣٦٦٩ |  


    اربعین از نگاه مورخ معاصر

اربعین از نگاه مورخ معاصر

 یکی از مباحث مهمی که در تاریخ قیام سیدالشهدا‌ علیه السلام مورد بررسی و توجه قرار گرفته، حضور اهل‌بیت‌ علیهم السلام در کربلا در اولین اربعین شهادت امام حسین‌ علیه السلام می‌باشد. در میان شیعه، مشهور است که اربعین روزی است که جابربن عبدالله انصاری به زیارت مرقد امام حسین‌ علیه السلام نایل شد. حجةالاسلام والمسلمین مهدی پیشوایی از در گفت‌وگو با مرکز خبر حوزه، پیشینیه اربعین و نیز جایگاه اربعین حسینی در بین شیعیان را تشریح نمود. آن‌چه در پی می‌آید حاصل گفت‌وشنود با این مورخ معاصر است... 

  


 

یکی از مباحث مهمی که در تاریخ قیام سیدالشهدا علیه السلام مورد بررسی و توجه قرار گرفته، حضور اهلبیت علیهم السلام در کربلا در اولین اربعین شهادت امام حسین علیه السلام میباشد. در میان شیعه، مشهور است که اربعین روزی است که جابربن عبدالله انصاری به زیارت مرقد امام حسین علیه السلام نایل شد. حجةالاسلام والمسلمین مهدی پیشوایی از در گفتوگو با مرکز خبر حوزه، پیشینیه اربعین و نیز جایگاه اربعین حسینی در بین شیعیان را تشریح نمود. آنچه در پی میآید حاصل گفتوشنود با این مورخ معاصر است.

 

 مفهوم ارزشی اربعین چیست و چرا چنین جایگاهی دارد؟

اربعین امام حسین علیه السلام در فرهنگ شیعی جایگاه بسیار والا و ارزشمندی دارد چون یک بار دیگر خاطرات و حوادث روز عاشورا در این روز زنده شده و به نوعی نقطه عطفی در تاریخ اسلام و تشیع گردیده است. واژه اربعین مبنای فرهنگی نیز دارد یعنی در فرهنگ اسلامی بر عدد 40 بسیار تأکید و سفارش شده و در مناسبتهای مختلف بر آن تکیه شده، یکی از آنها زیارت اربعین امام حسین علیه السلام است، مثلاً کمال عقل انسان در چهل سالگی، آثار چهل روز اخلاص در عمل، حفظ چهل حدیث، دعای چهل نفر مؤمن برای انسان، قرائت دعای عهد در چهل صبح، عدم پذیرش نماز شرابخوار تا چهل روز، گریه چهل روزه آسمان و زمین و فرشتگان برای امام حسین علیه السلام و استحباب زیارت اربعین از جمله مواردی است که اهمیت عدد چهل را در فرهنگ اسلامی و معارف شیعی میرساند.

 چه مناسبتهای تاریخی در روز اربعین وجود دارد، و چه وقایعی رخ داده است؟

دو مناسبت در این روز وجود دارد، یکی آمدن جابربن عبدالله انصاری برای زیارت امام حسین علیه السلام از مدینه به کربلا در بیستم صفر سال 61 هجری و بنابر مشهور، رسیدن اهلبیت علیهم السلام در این روز به کربلا و دیگری تعلیم حدیثی از امام صادق علیه السلام به صفوانبن مهران جمال، برای زیارت امام حسین علیه السلام در روز اربعین است و همانگونه که بیان شد، این روز سابقه طولانی در آموزههای اسلامی دارد و بسیار بر آن تأکید شده است.

 به نظر جنابعالی چرا اربعین حضرت سیدالشهدا اینگونه اهمیت پیدا کرده است؟

چون یک بار دیگر خاطرات عاشورا تکرار میشود و یکی از اتفاق های مهم این است که جابربن عبدالله انصاری که از صحابه بزرگ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بوده است، از جایگاه و اعتبار خود هزینه کرد و برای زیارت امام حسین علیه السلام از مدینه آمد در حالیکه در آن روزها هیچ کس جرأت نمیکرد از امام حسین علیه السلام به نیکی یاد کند بنا به قول مشهور و برخی قرائن، اهلبیت امام حسین علیه السلام آن روز از شام برگشتند. اهلبیت علیهم السلام که هنگام رفتن به شام اجازه عزاداری نداشتند، بعد از اقامت در شام و حرکت به سوی مدینه به کربلا آمدند و بر تربت پاک شهیدان کربلا عزاداری کردند و حادثه عاشورا دوباره تجدید شد و باعث ماندگاری اربعین در تاریخ شد.

 چرا زیارت اربعین از ویژگیهای مؤمنین شمرده شده است؟

حدیث مرسلی از امام حسن عسکری علیه السلام مصباحالمتهجد ص787 داریم که ایشان پنج ویژگی را علامت مؤمن میدانند بحار جلد98 ص331 و به نظر میرسد، مقصود از مؤمن در این حدیث، شیعه است، چون شواهد نشان میدهد که روایت به ویژگیهای شیعیان اشاره دارد، بهعنوان مثال داشتن انگشتر در دست راست از وجوه تمایز تاریخی و فرهنگی شیعه است، چون اهلسنت انگشتر را به دست چپ میکردند، همچنین جهر به بسمالله نیز نشانه شیعه و وجه تمایز آنان از دیگران بوده و امام علی علیه السلام نیز تأکید بسیار داشتند که بسمالله را در نماز، به جهر بگویید، ولی اهلسنت بسمالله را بلند نمیخوانند و زیارت اربعین نیز فقط از ویژگی شیعیان است.

 منظور از زیارت اربعین در حدیث مرسل امام حسن عسکری علیه السلام کدام زیارت است؟

به نظر میرسد منظور از زیارت اربعین همان زیارت خاصه باشد که امام صادق علیه السلام به صفوانبن مهران جمال تعلیم دادند که در آن به بزرگداشت اربعین تصریح شده است.

 آیا اهلبیت امام حسین علیه السلام در اربعین اول به زیارت قبر امام حسین علیه السلام آمدند یا در اربعین دوم؟

این موضوع اختلافی است، ولی اگر اهلبیت علیهم السلام به کربلا آمده باشند، در اربعین اول بوده و اگر در اربعین اول نیامده باشند دیگر بحث اربعین سال بعد مطرح نمیشود، ولی شواهدی وجود دارد که در بیستم صفر سال 61 اهلبیت علیهم السلام در کربلا حضور داشتند، البته این قول، مخالفان و موافقان زیادی دارد. از کتاب بشارةالمصطفی لشیعه المرتضی نقل شده که ملاقات جابر با اهلبیت علیهم السلام در اربعین اول صورت گرفته است در حالیکه در نسخه موجود بشارةالمصطفی فقط زیارت جابر را نقل شده و باعث بروز برخی شبهات و اشکالات شده است. البته مدت حضور اهلبیت علیهم السلام در کوفه و نیز فاصله بین کوفه و شام را باید در نظر گرفت، در آن روزگار کاروان ها از سه راه، بین عراق و شام رفت و آمد میکردند: 1 راه سلطانی که مسیری آباد بوده، 2- راه مستقیم کوفه به شام که از بادیةالشام میگذشت 3 مسیر معمول و مرسوم بین کوفه و شام، همان مسیری که امیرالمؤمنین در جنگ صفین از آن مسیر به سمت شام حرکت کرد، باید دید اهلبیت علیهم السلام را از کدام یک بردند زیرا بعضی از آنها نزدیک بوده است برخی شهرها نیز نام برده شده که ذهن به صورت حدسی و گمان به راه بادیه تداعی میشود، از طرف دیگر کمترین مدتی که برای توقف اهلبیت علیهم السلام در شام نقل شده 10روز است، مخالفین اربعین اول میگویند؛ با این توقفها و مسیرهای طولانی چگونه جمع اینها در چهل روز ممکن میباشد؟، البته شهید سیدمحمدعلی قاضی تلاش نموده، در این زمینه رفع استبعاد کند و برخی مشکلات را حل نماید. به هر حال بنابر مشهور، اهلبیت علیهم السلام بیستم صفر به کربلا رسیدهاند. یکی از این امر، سخن ابوریحان بیرونی در کتاب الاثارالباقیه است که کتابی نجومی و تقویمی است و ایشان که فردی دقیق بوده، در این خصوص میگوید در روز بیستم صفر اهلبیت امام حسین علیه السلام به کربلا بازگشته و سر ایشان را به پیکرشان ملحق کردند. قرینه دیگر ملحق شدن سر مطهر سیدالشهدا در کربلا به بدن مطهر او است، البته درباره محل دفن سر آن حضرت تا ده احتمال است که برخی اصلاً درست نیست، بهعنوان مثال در مصر قطعاً نیست، برخی گفتهاند در قبرستان دمشق و بعضیها میگویند در مدینه و در برخی روایات، حرم امیرالمؤمنین علیه السلام نزدیک بالای سر امام علی علیه السلام را ذکر کردهاند، احتمالی که از قدیم علمای امامیه تقویت کردهاند این است که اهلبیت امام حسین علیه السلام در بازگشت، سر مطهر را به بدن مطهر ملحق نمودند و این کار توسط امام سجاد علیه السلام صورت گرفت، در حالیکه غیر از اربعین هیچ زمان دیگر، ورود امام سجاد علیه السلام و اهلبیت علیهم السلام به کربلا ذکر نشده است از مجموع آن چه نقل شد، معلوم میشود اگر چه از نظر اخبار تاریخی و حدیثی، اثبات حضور اهلبیت علیهم السلام در اربعین اول بر سر مزار سیدالشهدا علیه السلام چندان آسان نیست، اما با توجه به قرائن و شواهد، حضور اهلبیت علیهم السلام در کربلا در 20 صفر سال 61 در کربلا پذیرفتنی است.

 شخصیت عطیه عوفی را برای خوانندگان تشریح فرمایید؟

عطیةبن سعدبن جنادةبن عوفی جُدَلی از بنی جُدیله قیسی یکی از تابعان و محدثان و مفسران شیعه بوده است که توفیق همراهی جابربن عبدالله را داشته و دومین زائر امام حسین به شمار میرود، وی اهل کوفه و مادرش کنیز رومی بوده و پدرش این نوزاد را به منزل امام علی علیه السلام آورد و حضرت اسم ایشان را عطیةالله نهاد، لذا وی در زمان خلافت حضرت به دنیا آمده است. عطیه تفکر انقلابی داشته و مظالم بنیامیه را طاقت نیاورد، چون مدتها بعداز شهادت امام حسین که عبدالرحمان محمدبن اشعث بر ضد حجاج قیام کرد، عطیه به او پیوست، ولی انقلاب او شکست خورد و عطیه به فارس فرار کرد و حجاج به حاکم فارس دستور داد، عطیه را پیدا کند تا امام علی علیه السلام را سب کند و در غیر این صورت 400 ضربه به او بزند و ریشهای او را بتراشد. اما عطیه بعد از دستگیری، امیرالمؤمنین علیه السلام را سب نکرد و شلاق خورد و این شکنجه را در راه ولایت تحمل کرد، لذا همفکر و هماندیشه با جابر بود و او را همراهی کرده و آن دو به قصد زیارت قبر امام حسین علیه السلام حرکت کردند و جابر نیز که نابینا بود، همراهی برای خود میخواست.

 چرا زیارت جابربن عبدالله از اهمیت ویژه برخوردار است؟

در آن زمان تعدادی از صحابه زنده بودند و فوقالعاده در افکار عمومی مردم قداست داشتند و بعد از حادثه عاشورا چنان اختناقی واقع شد که کسی امام حسین علیه السلام را نمیتوانست به نیکی نام ببرد و صحابه نیز عکسالعملی نشان ندادند و اهمیت امر در این است که در این فضا، جابربن عبدالله انصاری جزء اصحاب بزرگ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بوده و در غزوات حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم شرکت داشته، برای دهن کجی به یزید و ابراز پیوند محبت و وفاداری با اهلبیت علیهم السلام از آبرو و وجاهت خود مایه گذاشت و نترسید و از مدینه بلند شد و به کربلا آمد شواهد و قرائن نشان میدهد، جابر با اهلبیت علیهم السلام رابطه تنگاتنگی داشت و این زیارت بُعد سیاسی نیز داشته و نشانگر اعتراض جابر به یزید بود و در مواقع حساس بدون محافظه کاری وارد میدان میشد. مستند زیارت جابر در کتاب بشارةالمصطفی لشیعه المرتضی تألیف ابیجعفر محمدبن ابیالقاسم محمدبن علی طبری شاگرد پسر شیخ طوسی و از علمای قرن 6 شیعه است که این زیارت نامه را نقل کرده است.

 درباره کتاب مقتل امام حسین علیه السلام که در دست نگارش دارید توضیحاتی بدهید؟

این کتاب به مقتل جامع سیدالشهداء علیه السلام است که جلد اول آن نهایی شده و به برخی بزرگان و محققان عرضه شده تا قبل از چاپ پیشنهادات خود را بدهند. و بحث اربعین جزء مباحث جلد دوم این کتاب است و در جریان حوادث بازگشت اهلبیت علیهم السلام از شام مطرح شده و تمام ابعاد و جوانب اربعین موشکافانه و جامعالاطراف، نقل شده است.

 اربعین را اگر در یک جمله توصیف کنید چه میگویید؟

اربعین در تاریخ شیعه، دومین نقطه عطف بعد از عاشورا بوده که بار دیگر این خاطره تجدید شد و اهلبیت علیهم السلام بر سر خاک شهدا آمدند و با آزادی و همراه با دو شخصیت بزرگ یک صحابی و یک تابعی عزاداری کردند.

رسول اعظم صلی الله علیه و آله و سلم: «من ابغض الحسن و الحسین جاء یوم القیامة و لیس علی وجهه لحم و لم تنله شفاعتی»

کسی که بغض حسن و حسین را داشته باشد فرادی قیامت در حالی میآید که صورتش گوشت نخواهد داشت و شفاعت من نصیب وی نخواهد شد. (کامل الزیارات/51)

 

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA

 

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





پنج شنبه ٠١ آذر ١٣٩٧
جستجوی وب
کانال تلگرام
با افق حوزه به روز باشید
با
کانال تلگرام